Nga Baton Haxhiu
Nuk po shkruaj për Ilir Metën sepse është miku im. Nuk po shkruaj sepse ndaj bindje politike me të.
Po shkruaj sepse ajo që po ndodh me të është prova më e pastër e një modeli që e kam quajtur më herët “Republika e paraburgimit”.
Dhe ky model nuk ka të bëjë me fajin. Ka të bëjë me pushtetin.
E lexova komentin e Andi Bushatit dhe më bëri përshtypje një gjë thelbësore. Ai nuk po mbronte Metën.
Ai po rrëzonte hipokrizinë. Sepse rasti i Ilir Metës nuk është më çështje individuale. Është çështje standardi.
Një njeri që ka qenë President i Republikës, Kryeministër dhe Kryetar i Kuvendit mbahet në paraburgim për dy vite. Pa një vendim përfundimtar. Pa një standard të qartë proporcionaliteti.
Dhe ndërkohë trajtimi i tij në burg, siç përshkruhet, nuk është thjesht kufizim lirie. Është degradim i dinjitetit.
Dhe këtu rrëzohet gjithë narrativa morale.
Sepse nëse vërtet do të ekzistonte një standard për prezumimin e pafajësisë, ai do të fillonte pikërisht nga ky rast. Jo nga rastet ku pushteti kërkon mbrojtje për të vetët, por nga rastet ku drejtësia ka në dorë një kundërshtar politik.
Kjo është pika ku drejtësia testohet.
Dhe testi, në këtë rast, ka dështuar.
Sepse ajo që po ndodh me Ilir Metën nuk është më thjesht proces penal.
Është përdorim i paraburgimit si instrument. Si presion. Si mesazh. Dhe kur paraburgimi bëhet mesazh, drejtësia ka dalë nga funksioni i saj.
Ndërkohë, vendimi për ta çuar çështjen në gjykim vetëm sa e thellon problemin.
Sepse vetë gjykata pranon, në mënyrë indirekte, se ka boshllëqe serioze në hetim.
Emri i Adrian Shatkut përmendet qindra herë në dosje dhe megjithatë dëshmia e tij nuk është marrë siç duhet.
Nuk ka prova materiale të drejtpërdrejta. Nuk ka firmë. Nuk ka komunikime. Nuk ka transaksione.
Dhe megjithatë, masa më e rëndë vazhdon.
Kjo nuk është më çështje interpretimi juridik. Kjo është çështje logjike.
Sepse kur mungojnë provat thelbësore dhe megjithatë masa ekstreme vazhdon, atëherë lind një dyshim i arsyeshëm. Jo për fajësinë e të akuzuarit, por për motivin e masës.
Dhe këtu hyn problemi më i madh.
Një gjykatë që nuk kërkon prova të plota. Një prokurori që ndërton akuza mbi perceptime.
Një sistem që mban një individ në izolim të zgjatur ndërkohë që vetë pranon boshllëqet e veta. Kjo nuk është më drejtësi që kërkon të vërtetën. Është drejtësi që kërkon rezultat.
Dhe rezultati, në këtë rast, duket i paracaktuar. Mbajtja në izolim.
Kjo krijon një tjetër problem, më të thellë.
Sepse kur një sistem tregon se mund të mbajë një ish President dy vite në paraburgim pa standard të qartë prove dhe proporcionaliteti, mesazhi nuk i shkon vetëm atij. I shkon të gjithëve. Politikës. Administratës. Shoqërisë.
Dhe ky është momenti kur drejtësia pushon së qeni institucion dhe bëhet klimë. Një klimë frike.
Prandaj nuk është më e rëndësishme nëse Ilir Meta është fajtor apo jo. Kjo do të duhej të ishte punë e gjykimit përfundimtar. E rëndësishme është se si po trajtohet para atij gjykimi, sepse aty matet shteti.
Dhe sot, në këtë pikë, shteti duket se ka zgjedhur rrugën më të lehtë. Ashpërsinë në vend të standardit. Paraburgimin në vend të provës. Mesazhin në vend të drejtësisë.
Kjo është arsyeja pse po shkruaj.
Sepse “Republika e paraburgimit” nuk është më teori. Është praktikë. Dhe rasti Meta është shembulli i saj më i pastër.
Nuk është problemi nëse Ilir Meta është fajtor apo i pafajshëm. Problemi është se një shtet që nuk pret vendimin për ta trajtuar dikë si fajtor, në të vërtetë nuk po kërkon drejtësi, po kërkon bindje.
Dhe kur drejtësia kërkon bindje, ajo nuk ka më nevojë për prova. Ka nevojë vetëm për kohë. Dhe koha, në Republikën e paraburgimit, është dënimi më i sigurt.