Nga Lorenc Vangjeli
Të dënuar nga fati apo halli që të bashkëjetojmë me fqinjët sllavë, të cilët erdhën vonë në oborrin arbënor, shqiptarë e serbë mëgjithatë e kanë nje gjë të përbashkët. Nënshtrimin e tyre të plotë ndaj sindromave kombëtare. Shqiptarët janë viktima të sindromës së megalomanisë, serbët, viktima të viktimizimit të tyre.
Nuk ka shqiptar normal, akademik apo analfabet funksional, të çdo shtrese sociale dhe çdo bindjeje politike, që nuk beson sinqerisht se është pasardhës i drejtpërdrejtë i një race superiore, që është autokton i kulluar, bashkëkohës me vetë Perëndinë dhe nip e stërnip nga Homeri tek Napoleon Bonoparti, lëvrues i një gjuhe që është mëma e çdo gjuhe. Shqiptarët janë subjekt e objekt i një të shkuare që sa eshtë histori, është edhe një mit i pastër. Rilindja kombëtare si fillim rizgjimi kombëtar, komunizmi si propagandë dhe frustrimi postpluralist, si përgjigje ndaj kohës së humbur, janë tre portrete të të njëjtit identikit. Në shekujt e gjatë nën otomanë e deri në çlirim, shqiptarët kanë besuar qe e kanë përdorur pallën e tyre krenare për të çarë rrugën e historisë, por në shumicën e kohës, e kanë përdorur vetëm në dhomën e gjumit si mjet mbijetese! Edhe sot, udhëheqësit shqiptarë shënojnë me ngazëllim që nga rritmet më të larta të rritjes mbas Gjermanisë e deri tek maja e hierarkisë në siguri kibernetike. Që nga bindja se Shqipëria është një rast i veçantë e deri tek thyerja e fuqisë së egër ruse në OKB. Sot Edi Rama i pari dhe socialistët mbas tij apo Berisha dje, janë të bindur pothuaj sa vetë Hoxha, që Shqipëria është në qëndër të vëmëndjes botërore, duke harruar se është vetëm një vend modest, i vogël dhe i varfër. Një vend që mund të bëhet i madh vetëm nëse kupton vendin modest që ze në hartën e interesave ndërkombëtare.
Serbët janë një rast i ngjashëm; ata janë viktima të përhershme të viktimizimit të tyre kombëtar. Një serb normal është i bindur se ka një konspiracion ndërkombëtar kundër tyre. Ata janë të vetmit që festojnë me qirinj në dorë si fitore humbjet e tyre, si ajo në Fushë-Kosovë 600 e kusur vite më parë, ata janë të aftë që statusin e tyre genocidial në epilog të ish-jugosllavisë ta shndërrojnë në statusin e viktimës. Serbët e kanë viktimizimin e tyre një ideologji kombëtare. Në kohën moderne, cdo hap e veprim legjitim i qeverive në Republikës e Kosovës për sundimin e ligjit apo dhe qeverisjen normale të saj, ata e shohin si revansh ndaj pakicës serbe që jeton aty, përndjekje, terror e spastrim etnik. Ankesat e fundit të presidentit Vuçiç, me portretin e një adoleshenteje që dëshpërohet për vonesën e “atyre”, fajësimi i evropianëve që tolerojnë shqiptarët e tyre që dëbojnë serbët nga Kosova, nuk janë një risi. Janë vijimësi e asaj që kanë bërë të gjithë udhëheqësit serbë përpara tij e me gjasë, siç do të bëjnë edhe ata që do ta zëvendësojnë në pushtet.
Çfarë është më e dëmshme, megalomania e narcizizmi fatkeq i një kombi si shqiptarët apo viktimizimi si mënyrë qasjeje ndaj botës i një shoqërie si ajo serbe? E para është marrëzia e madhështisë dhe të jetuarit në një ralitet paralel që pak ka të bëjë me të vertetën, e dyta ka qenë shumë shpesh shkak, burim e mitër e përgjakur konfliktesh në gjithë Ballkanin.
Popujt janë të dënuar të jetojnë me defektet e tyre. Njohja e këtyre defekteve është rruga vetme drejt çlirimit prej tyre. Elita shqiptare e ka pranuar në heshtje mitimizimin e “Homo Albanicus”; të ngrihesh kundër tij, më shumë se kurajo shkencore e historike, kërkon trimëri individuale për t’u vendosur përballë murit të turmës. Në Serbi ende nuk bëhet fjalë që të qortohet kjo mënyrë sjelljeje; zërat e ndrojtur që e kanë bërë janë marrë me shkelma deri në kuptimin fizik të fjalës. E megjithatë, në një botë që ka gjithmonë e më pak kohë që të merret me gërvëret ballkanike, ku besohet sinqerisht se çdo gur është thjesht histori, historia e të nesërmes do të kalojë vetëm nëpërmjet zgjidhjes së një ekuacioni gjeopolitik: Ballkani nuk do të ketë kurrë paqe dhe qetësi, sa kohë që nuk do të ketë paqe e bashkëjetesë mes shqiptarëve dhe serbëve. Dhe paqja kalon vetëm mbas triumfit të luftës mbi mitet e rreme!