A rrezikon të zgjerohet lufta në Iran? Po, dhe shenjat janë gjithnjë e më të dukshme!

Lufta rreth Iranit po hyn në një fazë shumë më të rrezikshme sesa një përplasje e kufizuar mes Teheranit dhe kundërshtarëve të tij. Zhvillimet e ditëve të fundit tregojnë se rreziku i një lufte më të gjerë rajonale është real, sepse konflikti nuk po mbetet më vetëm brenda territorit iranian apo në vijën direkte Iran-Izrael, por po prek gjithnjë e më shumë vendet arabe të Gjirit, Libanin, rrugët energjetike dhe edhe kufijtë strategjikë të NATO-s.

Goditja e një zone banimi në Al-Kharj të Arabisë Saudite, ku u vranë dy persona dhe u plagosën 12 të tjerë, është një tregues i fortë se lufta ka dalë nga korniza e “objektivave ushtarake” dhe po prodhon pasoja të drejtpërdrejta mbi civilët në shtetet arabe. Kjo e ndryshon natyrën politike të konfliktit: kur bien viktima civile në vendet e Gjirit, presioni mbi qeveritë arabe për të reaguar bëhet shumë më i madh.

Rreziku kryesor sot është ky: Irani, duke goditur ose duke lejuar që goditjet e tij të prekin territorin e vendeve arabe, po e shtyn botën arabe sunite më afër një fronti të përbashkët kundër tij. Reuters citon analistë sipas të cilëve sulmet iraniane ndaj shteteve të Gjirit mund t’i shtyjnë këto vende drejt një koalicioni më të hapur me SHBA-në, ndërsa vetë GCC ka sinjalizuar gatishmëri për vetëmbrojtje kolektive sipas nenit 51 të Kartës së OKB-së. Kjo do të thotë se një luftë që nisi si goditje ndaj Iranit mund të shndërrohet në një përballje shumëpalëshe Iran kundër SHBA-së, Izraelit dhe një pjese të konsiderueshme të shteteve arabe.

Edhe Arabia Saudite, e cila ka preferuar rrugën diplomatike, ka paralajmëruar Teheranin se nëse sulmet ndaj territorit saudit dhe sektorit energjetik vazhdojnë, Riyadhi mund të kundërpërgjigjet dhe madje të lejojë përdorimin e bazave të tij nga forcat amerikane. Ky është një sinjal shumë serioz: sa më shumë të goditen vendet e Gjirit, aq më shumë rritet mundësia që ato të mos qëndrojnë më neutrale.

Një tjetër element alarmues është zgjerimi gjeografik i konfliktit. Reuters raportoi se përplasja është shtrirë në Liban, ku Hezbollahu ka hyrë në lojë dhe Izraeli ka intensifikuar goditjet. Po ashtu, një raketë iraniane e drejtuar drejt Turqisë u rrëzua nga mbrojtja ajrore e NATO-s, çka tregon se rreziku nuk kufizohet më vetëm në Gjirin Persik. Kur në një konflikt tërhiqen Libani dhe kufiri turk, atëherë skenari i një lufte më të gjerë nuk është më teori, por mundësi konkrete.

Po aq i rëndësishëm është dimensioni ekonomik dhe energjetik. Luftimet kanë paralizuar lundrimin në Ngushticën e Hormuzit për disa ditë, me qindra anije të bllokuara dhe me rritje të çmimeve të naftës. Sa herë preket Hormuzi, bota hyn automatikisht në alarm, sepse aty kalon një pjesë jetike e furnizimit global me energji. Kjo do të thotë se zgjerimi i luftës nuk është vetëm ushtarak, por edhe ekonomik, me pasoja zinxhir për tregjet, transportin, sigurimet dhe stabilitetin e ekonomisë globale.

Nga ana tjetër, ekziston ende një dritare e vogël për frenim. Presidenti iranian Masoud Pezeshkian ka kërkuar falje ndaj vendeve fqinje dhe ka sinjalizuar pezullim të sulmeve ndaj shteteve pranë Iranit, nëse prej territoreve të tyre nuk ndërmerren goditje kundër Teheranit. Kjo tregon se edhe brenda kampit iranian ekziston vetëdija se hapja e një fronti me botën arabe do të ishte strategjikisht e kushtueshme. Por problemi është se në të njëjtën kohë ka sinjale përçarjeje në udhëheqjen iraniane dhe deklarata të tjera ushtarake që lënë të kuptohet se sulmet mund të vazhdojnë. Kjo e bën situatën tejet të paqëndrueshme.

Në thelb, përgjigjja është po: lufta rrezikon seriozisht të zgjerohet. Jo domosdoshmërisht në formën e një pushtimi klasik tokësor të Iranit nga shumë shtete, por si një luftë rajonale me disa fronte njëherësh: Iran-Izrael, Iran-SHBA, Iran-vendet e Gjirit, Hezbollah-Izrael dhe me pasoja që prekin Turqinë, transportin ndërkombëtar dhe tregjet globale. Shkëndija tashmë ekziston; ajo që mbetet e paqartë është nëse palët do të tërhiqen një hap pas, apo do të vazhdojnë derisa Lindja e Mesme të futet në një përballje shumë më të madhe.

Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka bërë sot deklarata të forta në lidhje me Iranin, duke paralajmëruar se presioni ndaj Teheranit do të vazhdojë dhe mund të hyjë në një fazë edhe më të ashpër nëse regjimi iranian nuk tërhiqet.

Në deklaratat e tij publike, Trump theksoi se situata në Iran po përkeqësohet dhe se operacionet ushtarake të SHBA-së dhe aleatëve të saj po dobësojnë ndjeshëm strukturat e regjimit iranian. Ai u shpreh se presioni diplomatik, ekonomik dhe ushtarak ndaj Teheranit do të vazhdojë derisa Irani të ndryshojë kursin e tij.

Presidenti amerikan përsëriti gjithashtu kërkesën për “dorëzim pa kushte” nga ana e Iranit, duke e konsideruar këtë si mënyrën e vetme për t’i dhënë fund përshkallëzimit të konfliktit në rajon.

Trump la të kuptohet se SHBA nuk do të pranojë një udhëheqje iraniane që kërcënon stabilitetin e Lindjes së Mesme. Sipas tij, çdo lider i ardhshëm në Teheran duhet të tregojë gatishmëri për bashkëpunim dhe për të respektuar rregullat ndërkombëtare.

Në të njëjtën kohë, presidenti amerikan nuk përjashtoi mundësinë e veprimeve ushtarake edhe më të forta nëse situata përshkallëzohet. Ai tha se administrata amerikane po shqyrton të gjitha opsionet për të mbrojtur interesat e saj dhe të aleatëve në rajon.

Deklaratat e Trump vijnë në një moment kur tensionet në Lindjen e Mesme janë rritur ndjeshëm pas sulmeve me raketa dhe dronë që kanë prekur disa vende të Gjirit Persik. Këto zhvillime kanë shtuar frikën se konflikti mund të zgjerohet dhe të përfshijë më shumë shtete të rajonit.

Analistët vlerësojnë se tonet e forta të presidentit amerikan tregojnë se Uashingtoni është i vendosur të rrisë presionin ndaj Iranit, ndërsa situata në rajon mbetet e brishtë dhe me rrezik për përshkallëzim të mëtejshëm.

/redaksia KOHA JONE/