Transferimi i Erion Veliajt nga burgut i Durrësit në Fier ka hapur një debat që tashmë shkon përtej administratës së burgjeve. Kërkesa e Fatmir Xhafajt dhe Bledi Çuçit për informacion dhe dokumentacion e ka kthyer trajtimin e kryebashkiakut të Tiranës në çështje të kontrollit parlamentar mbi qeverinë socialiste.
Pyetja politike është e drejtpërdrejtë: çfarë po ndodh brenda PS-së, kur dy kryetarë komisionesh kërkojnë urgjentisht shpjegime nga ministri i Drejtësisë për trajtimin e një prej figurave kryesore të partisë së tyre?
Sipas raportimeve nga mbledhja e grupit parlamentar, Çuçi i ka kërkuar ministrit Toni Gogu dokumentacionin e transferimit, duke ngritur edhe kërkesën për dorëheqje nëse ai nuk dispononte informacionin përkatës. Megjithëse këto hollësi vijnë nga burime të mbledhjes, ato tregojnë një tension që meriton përgjigje publike, ndonëse deri me tani po mundohem ta fshehin Brenda mazhorancës.
Kërkesa me shkrim e Xhafajt dhe Çuçit i jep këtij reagimi peshë institucionale. Një debat në mbledhje mund të shuhet me një sqarim mes kolegësh. Një kërkesë zyrtare për dokumentacion kërkon përgjigje, argumente dhe përgjegjësi.
Drejtoria e Përgjithshme e Burgjeve thotë se transferimi është kryer për sigurinë dhe mbarëvajtjen e institucioneve, sipas procedurave, dhe se urdhri përfshihet në dokumentet e klasifikuara “sekret shtetëror”. Ajo kundërshton gjithashtu pretendimet për trajtim të parregullt, duke shpjeguar se Veliaj është vendosur fillimisht në sektorin e pranimit dhe më pas është sistemuar sipas vlerësimit individual. Këto janë shpjegimet zyrtare që tashmë duhen verifikuar nga institucionet përgjegjëse.
Po çfarë “sekreti shtetror” ka në këtë rast me transferimin e kryebashkiakut Erion Veliaj nga qelia në Durrës te qelia në Fier?! Deri tani nuk ka asnjë fakt se e ka kërkuar SPAK këtë transferim të tij. Apo asnjë fakt nuk jepet se ka patur probleme për sigurinë e Veliajt në Durrës.
Por një shpjegim i përgjithshëm për sigurinë nuk e mbyll vetvetiu debatin për arsyen konkrete të transferimit. Po kështu, cilësimi i një dokumenti si sekret nuk duhet të shërbejë si përgjigjja përfundimtare ndaj çdo pyetjeje. Pikërisht këtu merr rëndësi kërkesa e dy deputetëve: të argumentohet kufizimi i informacionit dhe të jepet pjesa që mund të vihet në dispozicion.
Në këtë pikë, çështja Veliaj bëhet edhe çështje e raportit mes Parlamentit dhe ekzekutivit. A do ta ushtrojnë komisionet kontrollin deri në fund? A do të marrin dokumentacionin dhe të nxjerrin përfundime? Apo reagimi do të mbetet një episod solidariteti, pa rezultat të kontrollueshëm?
Politikisht, ndërhyrja e Xhafajt dhe Çuçit tregon se brenda shumicës ka drejtues që kërkojnë shpjegime për mënyrën si po trajtohet Veliaj.
Taulant Balla ka kërkuar verifikim, duke e lidhur rastin me standardet e trajtimit të çdo të paraburgosuri. Ky është një qëndrim që duhet matur me veprimet që do të pasojnë: çfarë do të kontrollohet, çfarë do të sqarohet dhe kush do të mbajë përgjegjësi nëse dalin shkelje.
Edhe Edi Rama përballet me një provë politike. Mënyra si qeveria e tij do t’i përgjigjet kontrollit parlamentar do të tregojë sa hapësirë ka shumica për të kërkuar llogari brenda vetes. Nëse dokumentet provojnë rregullsinë e procedurës, ato duhet të shërbejnë për të sqaruar dyshimet. Nëse provojnë shkelje, përgjegjësia duhet të ketë emra.
Të drejtat e Veliajt nuk varen nga simpatia politike ndaj tij. Verifikimi i kushteve dhe procedurave të paraburgimit nuk paragjykon procesin penal dhe nuk e zëvendëson drejtësinë. I njëjti standard duhet të vlejë për çdo njeri në paraburgim.
Sot kemi një përplasje që ka kaluar nga diskutimet e brendshme te shkresat zyrtare. Nëse ajo do të mbetet një reagim i çastit apo do të shndërrohet në kërkesë të qëndrueshme për llogaridhënie, do ta tregojë këmbëngulja e Xhafajt dhe Çuçit për të marrë përgjigje.
PS po hyn në test të madh brenda vetes, duke patur përballë protestën dhe shumë probleme, ndaj duket se kjo histori nuk do të kalojë lehtë.