Presidenti amerikan Donald Trump, pas takimit me Presidentin kinez Xi Jinping në Pekin javën e kaluar, i lëshoi një paralajmërim të ashpër Tajvanit kundër ndjekjes së pavarësisë. Ai deklaroi për Fox News se nuk dëshironte që “dikush të shkonte i pavarur” dhe se SHBA-ja nuk duhet të udhëtojë 9,500 milje për të bërë një luftë, duke kërkuar qetësim nga të dyja palët. Këto komente, ndër më të fortat nga një president amerikan për këtë çështje, shkaktuan reagime të menjëhershme nga Tajvani, i cili theksoi se nuk e shihte të nevojshme të shpallte zyrtarisht pavarësinë.
Pavarësia e Tajvanit është “vija e kuqe” absolute për Pekinin, i cili e konsideron Tajvanin si territorin e tij dhe e ka akuzuar presidentin aktual, Lai Ching-te, si separatist. Dëshira e Kinës për “ribashkim” me Tajvanin ka një histori të gjatë, që daton nga fundi i luftës civile kineze në vitin 1949, kur forcat e Kuomintangut humbën dhe u tërhoqën në ishull. Që kur Xi Jinping erdhi në pushtet, qeveria kineze ka intensifikuar kërcënimet dhe presionin, duke e quajtur ribashkimin një realitet “të pandalshëm”. Kina ka rritur presionin ushtarak me stërvitje që simulojnë bllokada, izolimin diplomatik dhe luftën në zonën gri, duke dërguar rregullisht anije luftarake dhe avionë pranë ujërave dhe hapësirës ajrore tajvaneze.
Gjatë samitit të fundit, Xi i kishte thënë Trumpit se çështja e Tajvanit ishte më e rëndësishmja në marrëdhëniet SHBA-Kinë dhe se keqmenaxhimi i saj mund të çonte në konflikt. SHBA-ja është aleati më i ngushtë i Tajvanit, e detyruar me ligj t’i sigurojë ishullit mjetet për t’u mbrojtur, duke ngritur shqetësime se një sulm ndaj Tajvanit do të tërhiqte SHBA-në në konflikt të drejtpërdrejtë me Kinën. Kina e ka bërë të qartë qëndrimin e saj në Ligjin Anti-Shkëputje të vitit 2005, i cili synon “ribashkim paqësor”, por gjithashtu thekson se nëse forcat e pavarësisë së Tajvanit shkaktojnë shkëputje ose mundësia e ribashkimit paqësor shteron, Kina mund të përdorë “mjete jo-paqësore” për të mbrojtur integritetin e saj territorial.
Shumica e njerëzve në Tajvan, një sistem demokratik i fortë, e shohin veten politikisht të ndryshëm nga Kina autoritare dhe dëshirojnë të ruajnë status quo-në – as shpallje formale pavarësie, as bashkim me Kinën. Pozicioni zyrtar i qeverisë tajvaneze nën Partinë Progresive Demokratike (DPP), e cila qeveris që nga viti 2016, pasqyron këtë pikëpamje. Presidenti Lai dhe paraardhësja e tij, Tsai Ing-wen, kanë këmbëngulur se Tajvani e konsideron veten një vend të pavarur, prandaj nuk ka nevojë për një deklaratë formale pavarësie. Kjo është një mënyrë për të pohuar sovranitetin duke shmangur kalimin e vijës së kuqe të Kinës.
Megjithatë, Pekini mbetet i kujdesshëm ndaj DPP-së dhe veçanërisht ndaj Lai-t, duke i cilësuar si separatistë “pro-pavarësisë”.
Asnjë qeveri amerikane nuk ka deklaruar shprehimisht se Tajvani duhet të jetë i pavarur. SHBA-ja mban një ekuilibër delikat: në vitin 1979, ajo ndërpreu lidhjet zyrtare me ishullin duke vendosur marrëdhënie diplomatike me Pekinin, duke njohur pozicionin e “Një Kine”. Megjithatë, në të njëjtin vit, miratoi Aktin e Marrëdhënieve me Tajvanin, i cili e detyron SHBA-në të sigurojë armë mbrojtëse dhe të ruajë kapacitetin për t’i rezistuar çdo forme shtrëngimi që do të rrezikonte sigurinë e Tajvanit.
Kjo politikë e “paqartësisë strategjike” – ku SHBA-ja nuk angazhohet për mbrojtjen e Tajvanit, por as nuk e përjashton këtë mundësi – ka mbetur thelbësisht e pandryshuar. Komentet e fundit të Trumpit, megjithëse shkaktuan habi, nuk sinjalizuan një ndryshim themelor, pasi ai theksoi se “asgjë nuk ka ndryshuar” në politikën amerikane dhe e konsideroi një paketë të mundshme armësh si një “kartë negociuese” me Kinën.
Kjo situatë komplekse në ngushticën e Tajvanit thekson tensionet gjeopolitike në rritje dhe sfidat e balancimit të interesave ndërkombëtare. Qëndrimi i SHBA-së, i karakterizuar nga paqartësia strategjike, mbetet thelbësor për stabilitetin rajonal. Zhvillimet e ardhshme do të diktojnë dinamikën e fuqisë në Indo-Paqësor.
Marrë nga BBC News