Kush është Luana Bajrami, shqiptarja nga Kosova që triumfoi në Academy Awards

Albert Vataj
Në historinë e përfaqësimit shqiptar në kinemanë ndërkombëtare, çdo moment që arrin në skenën e madhe të Hollywood-it ka peshën e një simboli. Një nga këto çaste domethënëse u shënua në ceremoninë e Academy Awards, ku filmi i shkurtër “Two People Exchanging Saliva” u nderua me çmimin Best Live Action Short Film, duke sjellë në qendër të vëmendjes një emër që tashmë po afirmohet gjithnjë e më fort në kinemanë europiane, Luana Bajrami.
Filmi “Two People Exchanging Saliva” u shpall fitues në kategorinë e filmit të shkurtër me aktorë, në një moment të pazakontë për ceremoninë e Academy of Motion Picture Arts and Sciences, pasi çmimi në këtë kategori u nda mes dy produksionesh. Megjithatë, përtej këtij detaji formal, vepra mbeti një nga surprizat më të diskutueshme të mbrëmjes, falë stilit të saj satirik dhe vizionit distopik që e bën historinë një alegori të fortë për kontrollin shoqëror dhe represionin e ndjenjave njerëzore.
Në këtë film, Bajrami mban rolin kryesor duke interpretuar personazhin Malaise, një figurë e brishtë dhe njëkohësisht rezistuese brenda një universi absurd. Ngjarja vendoset në një Paris imagjinar, ku puthjet janë të ndaluara me ligj dhe konsiderohen shkelje e rëndë e rendit publik. Në këtë botë të ftohtë dhe të kontrolluar, gjesti më i thjeshtë i dashurisë kthehet në një akt rebelimi, ndërsa intimiteti njerëzor trajtohet si një krim. Filmi, përmes ironisë dhe groteskut, ndërton një metaforë për shoqëritë që përpiqen të rregullojnë edhe dimensionet më intime të jetës.

Regjia e filmit mban firmën e Alexandre Singh dhe Natalie Musteata, të cilët ndërtojnë një univers kinematografik që ndërthur elemente të satirës politike me një estetikë të çuditshme, pothuaj teatrale.
Luana Bajrami është një nga figurat më interesante të brezit të ri në kinemanë franko-evropiane. E lindur në Kosovë dhe e rritur në Francë, ajo e filloi karrierën në aktrim që në moshë të re, duke hyrë gradualisht në projekte gjithnjë e më ambicioze.
Publiku ndërkombëtar e njohu më gjerësisht kur ajo u shfaq në filmin e shumëvlerësuar të Céline Sciamma, Portrait of a Lady on Fire, një nga veprat më të rëndësishme të kinemasë europiane të viteve të fundit. Filmi, i cili fitoi çmime të shumta në festivalet ndërkombëtare, u bë një pikë referimi për ndjeshmërinë estetike dhe për trajtimin poetik të dashurisë dhe identitetit.
Por Bajrami nuk mbetet vetëm në rolin e interpretes. Ajo është gjithashtu një krijuese që po ndërton një profil autoral gjithnjë e më të qartë. Në një moshë shumë të re ajo realizoi filmin e saj të parë artistik, The Hill Where Lionesses Roar, i cili u prezantua në seksionin Directors’ Fortnight të Cannes Film Festival. Filmi trajton jetën e vajzave të reja në Kosovë dhe tensionin mes traditës dhe dëshirës për liri, duke sjellë një narrativë të fortë sociale dhe një stil vizual të ndjeshëm.
Një prani shqiptare në skenën botërore
Triumfi i Two People Exchanging Saliva në Academy Awards nuk është vetëm një sukses personal për Bajramin. Ai përfaqëson edhe një moment të rëndësishëm për dukshmërinë e artistëve shqiptarë në industrinë globale të filmit.
Në një kohë kur kinemaja ndërkombëtare po kërkon gjithnjë e më shumë zëra të rinj dhe perspektiva autentike, prania e një aktoreje dhe regjisoreje me rrënjë shqiptare në këtë skenë prestigjioze është një dëshmi se talenti i lindur në periferitë kulturore mund të arrijë në qendrat më të mëdha të krijimtarisë botërore.
Karriera e Luàna Bajrami duket se është ende në fillimet e saj, por trajektorja që ajo po ndjek – midis aktrimit dhe regjisurës, midis identitetit personal dhe universales artistike – e vendos atë ndër figurat më premtuese të brezit të ri të kinemasë europiane.
Dhe ndoshta kjo është domethënia më e thellë e këtij çmimi: jo vetëm një statujë e artë në një mbrëmje ceremoniale, por një hap tjetër në rrugën e një artisteje që po ndërton, me qetësi dhe vendosmëri, vendin e saj në hartën e madhe të kinemasë botërore.