Kalo te përmbajtja
Koha Jone Logo
  • Të fundit
  • Lajme
  • Aktualitet
  • WebTV
  • Rajoni
  • Bota
  • Politikë
  • Kosova
  • Ekonomi
  • Showbiz
  • Sporti
  • Shqip
  • English
Lexo në app
  • Shqip
  • English
  • Të fundit
  • Lajme
  • Aktualitet
  • WebTV
  • Rajoni
  • Bota
  • Politikë
  • Kosova
  • Ekonomi
  • Showbiz
  • Sporti
  • Lajme
  • Aktualitet
  • Politikë
  • Forum
  • WebTV
  • Editorial
  • Kosova
  • Rajoni
  • Bota
  • Sporti
  • Ekonomi
  • Showbiz
  • Kultura
  • Shëndeti
  • Teknologji
  • Intervista
  • Kronikë
  • Turizëm
  • Sociale
  • Historiku
Lajmet e fundit

Gazeta "KOHA JONË" themeluar si e pavarur më datë 11 Maj 1991
Botues: Nikoll LESI. Adresa e redaksisë: Rruga "Sami Frasheri", Pallatet e Aviacionit të Vjetër Nr. 2, TIRANA - ALBANIA

Site by

Opsionet e pamjes

Pamje shembull E diel, 22 Nëntor 2026, 18:32 PHOTO OF THE DAY në shtëpinë e Kongresit të Manastirit “PHOTO OF THE DAY në shtëpinë e Kongresit të Manastirit”- shkruan kryeministri Rama në pasditen e kësaj të diele.
Pamja e bardhë/e zezë
Madhësia e tekstit
  • Në trend
  • Qafë Thanë
  • Erion Veliaj
  • Messi
  • Grabitje Durrës
  • Xhensila Myrtezaj
  • Aksident në Fier
  • Spiropali
  • Vuçiç
Lajmet e fundit
Në trend
  • Qafë Thanë
  • Erion Veliaj
  • Messi
  • Grabitje Durrës
  • Xhensila Myrtezaj
  • Aksident në Fier
  • Spiropali
  • Vuçiç
KOHA JONË Lajmet e fundit, gjithmonë me ju
Instalo

Midis shpejtësisë së mendjes dhe thellësisë së shpirtit, një reflektim mbi kujtimet e Eugene Wignerit

Kultura E enjte, 28 Maj 2026 12:32
Midis shpejtësisë së mendjes dhe thellësisë së shpirtit, një reflektim mbi kujtimet e Eugene Wignerit
Shto te burimet e preferuara

Shpërnda

Facebook WhatsApp Email X

Nga Albert Vataj

Në një botë ku emrat e mëdhenj të shkencës duken si maja të një mali që rrallëkush mund t’i prekë, Eugene Wigner, një nga fizikantët më të shquar të shekullit XX, na dhuron një çelës të rrallë për të soditur jo vetëm mendjen, por edhe natyrën njerëzore të gjigantëve të dijes. Në kujtimet e tij, ai rreshton emra që historia i ka përjetësuar me madhështi: Max Planck, Max von Laue, Werner Heisenberg, Albert Ajnshtajn, Paul Dirac, Leo Szilard, Edward Teller. Një yjësirë e shkëlqyer e mendimit fizik, filozofik e shkencor.
Por mes gjithë këtij lavdi mendore, Wigner ndalet me përulje dhe respekt te dy figura, secila monumentale në mënyrën e vet: John von Neumann dhe Albert Einstein.

Von Neumann: makina që e kuptonte botën me saktësinë e një orëmatësi absolut
Për Wigner-in, von Neumann ishte mendja më e mprehtë dhe e përkryer që kishte parë ndonjëherë. Ai e përshkruan si një makinë mendore të kalibruar në mënyrë të përkryer, që përvetësonte konceptet më të ndërlikuara me një lehtësi që sfidonte çdo krahasim. Nuk ishte thjesht i zgjuar, ishte një instrument i përkryer logjik, që e shihte universin si një algoritëm që thjesht duhej kuptuar. Dhe kjo për Wigner-in nuk ishte një pohim i guximshëm, ishte një e vërtetë që të gjithë e pranonin, pa kundërshtim.

Reklamë Reklamo në Koha Jonë
Reklamë Reklamo në Koha Jonë

Ajnshtajn: thellësia që depërtonte përtej formulës, në zemrën e realitetit
Por ajo që Wigner na ofron si një dallim esencial, është thellësia dhe origjinaliteti i mendimit të Einstein-it. Von Neumann ishte një mendje që arrinte të kuptonte gjithçka – por Einstein ishte ai që shpikte mënyrën për të menduar për to. Teoria Speciale dhe ajo e Përgjithshme e Relativitetit nuk janë thjesht suksese matematikore apo zbërthime fizike: janë akte krijimtarie, forma të reja të perceptimit të kohës, hapësirës, gravitetit dhe vetë realitetit. Einstein kishte një shpirt kërkues që nuk ndalej në kuptim, por shtronte pyetje që askujt tjetër nuk do t’i shkonte ndër mend t’i shtronte.

ReklamëSwiss DigitalReklamo në Koha Jonë

Midis frikës dhe admirit: përulja si formë e njohjes
Një detaj prekës që Wigner thekson është ndjenja e mungesës së frikës që ndjente ndaj von Neumann-it, përkundër respektit të thellë për inteligjencën e tij. Ndërsa me Einstein-in kishte një lloj frike të heshtur, një ndjenjë se po përballej me diçka më shumë se vetëm një mendje e jashtëzakonshme, ndoshta një lloj profeti të dijes, një shpirt që lidhej me thelbin më të thellë të universit.
Në këtë rrëfim, Wigner nuk po mat thjesht inteligjencën. Ai po na flet për thellësinë, për origjinalitetin, për dallimin mes një mendje që kupton dhe një mendje që krijon. Midis von Neumann-it që ishte si një sistem i përsosur llogaritës, dhe Einstein-it që ishte një shpikës mendimi, një krijues paradigmash.

Mund t'ju interesojë

NASA zbulon të dhëna të reja për mundësinë e ekzistencës së jetës aliene në sistemin tonë diellor

NASA zbulon të dhëna të reja për mundësinë e ekzistencës së jetës aliene në sistemin to...

20 Nëntor 2026, 17:31
400 vjet nga shugurimi Katedrales së Shën Pjetrit në Romë

400 vjet nga shugurimi Katedrales së Shën Pjetrit në Romë

19 Nëntor 2026, 08:40
Sadik Bejko: Shënime dhe mbresa nga “Oxhaku i Këlcyrës” i Mero Bazes

Sadik Bejko: Shënime dhe mbresa nga “Oxhaku i Këlcyrës” i Mero Bazes

18 Nëntor 2026, 22:04

Një mësim për kohën tonë: më shumë se shpejtësi, nevojitet shpirt
Në kohën tonë, ku shpesh vlerësohet shpejtësia e përgjigjes, efikasiteti i të kuptuarit dhe rendimenti logjik, kujtimi i Wigner-it na rikthen te një pyetje më thelbësore: Çfarë është gjenialiteti? A është ai vetëm aftësi për të përthithur informacion? Apo është fuqia për të parë atë që të tjerët nuk e shohin, për të pyetur atë që askush nuk pyet, për të ndryshuar vetë mënyrën se si e perceptojmë të vërtetën?


Në këtë kuptim, citati i Wignerit është më shumë se një kujtim personal. Është një akt meditimi mbi natyrën e mendjes njerëzore, një homazh për gjeniun që nuk është vetëm llogaritës i së tashmes, por krijues i së ardhmes. Dhe në këtë përmasë, ndoshta më shumë se çdo llogaritje ose ekuacion, qëndron thelbi i asaj që e bën një mendje të jetë e pavdekshme.

Etiketat e lidhura

Albert EinsteinEdward TellerLeo SzilardMax PlanckMax von LauePaul DiracWerner Heisenberg
Shto te burimet e preferuara

Shpërnda

Facebook WhatsApp Email X

Më të fundit

PHOTO OF THE DAY në shtëpinë e Kongresit të Manastirit
Para 18 minutash

PHOTO OF THE DAY në shtëpinë e Kongresit të Manastirit

𝐏𝐈𝐊𝐈𝐀𝐓𝐀 𝐄 𝐄𝐔𝐑𝐎𝐒 𝐃𝐇𝐄 𝐒𝐀𝐌𝐈𝐓𝐈 𝐈 𝐀𝐑𝐔𝐁𝐄̈𝐒 𝐄𝐍𝐃𝐄 𝐕𝐈𝐉𝐎𝐍!
Para 27 minutash

𝐏𝐈𝐊𝐈𝐀𝐓𝐀 𝐄 𝐄𝐔𝐑𝐎𝐒 𝐃𝐇𝐄 𝐒𝐀𝐌𝐈𝐓𝐈 𝐈 𝐀𝐑𝐔𝐁𝐄̈𝐒 𝐄𝐍𝐃𝐄 𝐕𝐈𝐉𝐎𝐍!

Barcelona përmbys Villarrealin 3-2 me tre gola në 10 minuta
Para 49 minutash

Barcelona përmbys Villarrealin 3-2 me tre gola në 10 minuta

BepiColombo hyn në orbitën e Mërkurit pas tetë vitesh udhëtim
Para 1 ore

BepiColombo hyn në orbitën e Mërkurit pas tetë vitesh udhëtim

Më të lexuarat

1 Elisa Spiropali: Unë jam ajo që fryj erën, sjell shiun, lëshoj breshërin, ngre cunamin, thaj detet, rrafshoj malet…
Para 6 orësh

Elisa Spiropali: Unë jam ajo që fryj erën, sjell shiun, lëshoj breshërin, ngre cunamin, thaj detet, rr...

2 Mbyllen hetimet, dërgohet për gjykim dosja e këngëtares Xhensila Myrtezaj
Para 7 orësh

Mbyllen hetimet, dërgohet për gjykim dosja e këngëtares Xhensila Myrtezaj

3 A do të shpallet me 28 Nëntor Lëvizja Studentore Kombëtare si forcë politike?
21 Nëntor 2026, 15:12

A do të shpallet me 28 Nëntor Lëvizja Studentore Kombëtare si forcë politike?

4 Erion Veliaj shkarkon dy drejtorë të Bashkisë si njerëz të Ramës
Para 20 orësh

Erion Veliaj shkarkon dy drejtorë të Bashkisë si njerëz të Ramës

Koha Jone Logo

E përditshme, e pavarur

  • Të fundit
  • Lajme
  • Aktualitet
  • WebTV
  • Rajoni
  • Bota
  • Sporti
  • Showbiz
  • Politikë
  • Forum
  • Kultura
  • Shëndeti
  • Editorial
  • Kronikë
  • Teknologji
  • Ekonomi
  • Turizëm
  • Sociale
  • Reklamo në Koha Jonë
  • Kontakt
  • Privacy Policy
Download on the App Store Get it on Google Play

Gazeta "KOHA JONË" themeluar si e pavarur më datë 11 Maj 1991
Botues: Nikoll LESI. Adresa e redaksisë: Rruga "Sami Frasheri", Pallatet e Aviacionit të Vjetër Nr. 2, TIRANA - ALBANIA

Site by
  • BOTUES & DREJTOR: Nikoll LESI
  • KRYEREDAKTOR: Daniel MUÇAKU
  • ZV/KRYEREDAKTOR: Redjon SHTYLLA
  • BORDI: Elsa KAMBERI, KRYETARE
  • NIPT: J71425013C

© 2026 KOHA JONE. All rights reserved.