Rifat Teqja, një ndër kolosës e dirigjimit shqiptar, mjeshtri që vulosi historinë e Teatrit të Operas dhe Baletit

Nga Albert Vataj
Mbi katër dekada me baketën në dorë, qindra koncerte, dhjetëra opera e balete, një jetë e tërë e lidhur ngushtë me muzikën, kjo është trashëgimia e Rifat Teqjas, “Artistit të Popullit”, dirigjentit që vulosi historinë e Teatrit të Operas dhe Baletit dhe të kulturës muzikore shqiptare.
Rifat Teqja u lind më 2 shtator 1928 në Peqin, qytet që do të ruante gjithnjë krenarinë e birit të tij më të shquar. Hapat e parë në muzikë i hodhi në Liceun Artistik “Jordan Misja” në Tiranë, të cilin e përfundoi më 1951. Qysh në bankat e shkollës, ai spikati si drejtues i grupit muzikor dhe si talent që premtonte shumë. Pas një përvoje të shkurtër si pedagog muzike dhe organizator i aktiviteteve artistike në Kuçovë, ai u thirr në ushtri, por pas dhjetë muajsh iu dha mundësia e artë, të ndiqte studimet në Konservatorin “Çajkovski” të Moskës.

Fillimisht u regjistrua në fakultetin e muzikologjisë, por pas një provimi special në vitin 1953 fitoi të drejtën të studionte dirigjim simfoniko-operistik. Për gjashtë vjet, ai u formua në një nga shkollat më prestigjioze të botës, duke pasur mundësinë të ngjitej përpara publikut në sallat e Moskës dhe të drejtonte vepra të Brahmsit, Rahmaninovit, Paganinit, Çajkovskit e Rosinit. Në vitin 1958, ai u diplomua me rezultate të shkëlqyera.
Menjëherë pas kthimit në atdhe, Rifat Teqja u emërua dirigjent kryesor i Orkestrës Simfonike të Teatrit të Operas dhe Baletit. Vepra e tij e parë ishte opera “Kavalieria Rustikana” e Maskanjit (1958), e ndjekur nga një mori produksionesh që do të shënonin historinë e repertorit operistik shqiptar:
Ndër të cilat…
Opera botërore: “Berberi i Seviljes” (Rossini), “Evgjeni Onjegin” (Çajkovski), “Madama Butterfly”, “Bohema” (Puccini), “Aleko” (Rahmaninov), “Dasma e Figaros”, “Don Zhuani” (Mozart).
Balete klasike e romantike: “Arrëthyesi” (Çajkovski), “Romeo e Zhuljeta” (Prokofiev), “Don Kishoti” (Minkus), “Fadeta” (Delibes), “Lola” (Vasilienko).
Krijimtaria shqiptare: “Mrika”, “Skënderbeu” (Prenk Jakova), “Toka Jonë” (Çesk Zadeja), “Boranë” (Tonin Harapi), “Zgjimi” (K. Harapi), “Komisari” (Tish Daija), baletet “Cuca e maleve” (Zoraqi), “Plaga e dhjetë e Gjergj Elez Alisë” (Ibrahimi), “Para Stuhisë” (Zadeja).
Ai ishte ndër të parët që solli në Shqipëri ekzekutimin e veprave të mëdha të repertorit simfonik botëror, duke ngritur nivelin interpretativ të orkestrës shqiptare në standarde europiane.
Përveç TOB-it, Rifat Teqja dha një kontribut të jashtëzakonshëm në orkestrën e Radio-Tiranës dhe më vonë në Radio-Televizionin Shqiptar, ku dirigjoi dhjetëra koncerte simfonike me vepra të Mozartit, Beethovenit, Bachut, si edhe me krijimtari të kompozitorëve shqiptarë. Ai ishte dirigjenti kryesor i Festivaleve të Këngës në RTSH, festivaleve të ushtrisë, koncerteve të majit dhe veprimtarive rinore, duke dhënë një frymë të re artistike dhe standard profesional.
Në vitin 1962, me themelimin e Konservatorit Shtetëror të Tiranës, Rifat Teqja u bë një nga pedagogët e parë. Së bashku me Mustafa Krantjen, ai themeloi klasën e dirigjimit, duke nxjerrë breza të tërë dirigjentësh që sot janë aktivë brenda dhe jashtë vendit. Për vite me radhë, ai drejtoi Katedrën e Kanto-Dirigjimit dhe më 1995 fitoi titullin e lartë akademik Profesor.
Në kujtimet e studentëve, ai njihej si një mësues i rreptë, por me një dashuri të madhe për artin dhe për disiplinën e orkestrës. Për të, dirigjimi nuk ishte thjesht teknikë, por akt i shpirtit, komunikim i heshtur mes dirigjentit, muzikantëve dhe publikut.
Për veprimtarinë e tij të gjatë dhe të pasur, Rifat Teqja u nderua me shumë çmime kombëtare, si dhe me titullin e lartë “Artist i Popullit” (1979). Ai mbeti një figurë e dashur dhe e respektuar deri në ditët e fundit të jetës së tij, duke dirigjuar edhe në moshën 70-vjeçare me të njëjtin pasion si në rini.
Më 4 gusht 2013, u shua jeta e mjeshtrit të madh, por muzika që ai la pas, repertori i pasur dhe brezat që formoi, e mbajnë të gjallë emrin e tij në historinë e artit shqiptar.
Në këtë ditëlindje, kujtojmë Rifat Teqjan jo thjesht si një dirigjent me baketë në dorë, por si arkitekt i skenës muzikore shqiptare, si mjeshtër që i dha jetë qindra shfaqjeve dhe si mësues që frymëzoi breza të tërë. Ai ishte dhe mbetet një simbol i përkushtimit, i disiplinës dhe i dashurisë për artin, një artist që u rreshtua denjësisht pranë emrave më të mëdhenj të kulturës kombëtare.