Cilat janë masat që parashikon rikthimi i Bordit të Transparencës në kaudër të disiplinimit të çmimit të karburanteve?

Tre ditë pas një takimi me furnizuesit kryesorë të hidrokarbureve, ku Kryeministri Edi Rama kishte përjashtuar kategorikisht çdo mundësi për rishikim taksash, kompensim për qytetarët apo rikthim të Bordit të Transparencës, sinjalet nga brenda administratës flasin për një ndryshim të qartë kursi. Qeveria duket se po lëviz drejt një pakete masash emergjente, më shumë si reagim ndaj presionit të tregut sesa si pjesë e një strategjie të mirëplanifikuar.

Ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, deklaroi se qeveria ka vendosur të ringrejë Bordin e Transparencës për monitorimin dhe kontrollin e çmimeve të karburanteve. Paralelisht, është vendosur edhe ulja me 20% e akcizës së naftës, nga 39.6 lekë/litër.

Kalkulimi i efektit fiskal:
20% e 39.6 lekëve = 7.92 lekë ulje për litër
Akciza e re ≈ 31.7 lekë/litër
Megjithatë, efekti në çmimin final nuk është linear, për shkak të TVSH-së:
TVSH (20%) aplikohet mbi çmimin total
Ulja reale për konsumatorin ≈ 9.5 lekë/litër (7.92 lekë + efekti i TVSH-së)
Pra, nëse çmimi ka arritur në 217 lekë/litër, teorikisht:
çmimi i ri potencial ≈ 207–208 lekë/litër, nëse reflektimi është i plotë.

Ministrja sqaroi se mekanizmi i çmimeve do të mbetet i bazuar në formulën ekzistuese: referencë nga bursa Platts, përfshirja e taksave dhe marzhe të përcaktuara fitimi – 3 lekë/litër për shumicën dhe 12 lekë/litër për pakicën. Këto çmime do të jenë tavan dhe të detyrueshme për zbatim, me penalitete për shkelësit.

Sipas saj, pavarësisht perceptimit publik, nuk rezulton të ketë pasur abuzim nga operatorët: ndërsa çmimet në bursat ndërkombëtare janë rritur me rreth 80%, në tregun vendas rritja ka qenë 24%. Marzhi i fitimit prej 8–9% u konsiderua “i pranueshëm” në raport me kostot operative.

Po ashtu, u bë e ditur se po punohet për krijimin e një enti publik për administrimin e rezervave të detyrueshme të karburantit, me draftligjin tashmë në fazë konsultimi publik.

Ky ndryshim i beftë i qëndrimit vjen pas një rritjeje të menjëhershme të çmimit të naftës, që arriti në 217 lekë/litër brenda 24 orëve, duke rritur ndjeshëm presionin ekonomik dhe reagimin publik. Në këtë kontekst, rikthimi i Bordit të Transparencës dhe ndërhyrja në akcizë synojnë të vendosin një kontroll të drejtpërdrejtë mbi tregun.

Megjithatë, kontrasti me qëndrimin e mëparshëm mbetet i dukshëm. Në takimin me grosistët, ndërhyrja ishte konsideruar e panevojshme, ndërkohë që aktorë ekonomikë si Konfindustria kanë kërkuar prej kohësh rishikim të strukturës fiskale, duke theksuar se çmimi i naftës përfshin katër taksa kryesore: akcizën, TVSH-në, taksën e karbonit dhe atë të qarkullimit.

Rikthimi i Bordit nuk është precedent i ri. Ai u aplikua gjatë krizës së Lufta në Ukrainë në vitin 2022, si instrument për të frenuar rritjen e çmimeve dhe për të kufizuar spekulimet. Por edhe sot, efektiviteti i tij mbetet i diskutueshëm: për qeverinë është një mjet stabilizues, ndërsa për kritikët një ndërhyrje që deformon mekanizmat e tregut.

Ulja e akcizës me ~8 lekë/litër është një ndërhyrje e moderuar. Ajo zbut, por nuk përmbys trendin e çmimeve, pasi pesha kryesore mbetet te çmimi ndërkombëtar i naftës. Në mungesë të një rishikimi më të thellë fiskal, efekti i saj pritet të jetë më shumë lehtësues afatshkurtër sesa zgjidhje strukturore.
AV