Nga Albert Vataj
Përmes një postimi në Facebook, Besiana Kadare, vajza e shkrimtarit të madh shqiptar Ismail Kadare, ka bërë të ditur me emocion dhe mirënjohje të thellë se është nderuar me titullin Kalorëse e Urdhrit Kombëtar të Meritës të Republikës Franceze, një vlerësim i lartë shtetëror që Franca ua akordon personaliteteve me kontribute të veçanta në kulturë, shoqëri dhe jetën publike.
Në reagimin e saj, ajo shprehet se ky vlerësim vjen nga një vend që ka pasur një ndikim të pazëvendësueshëm në formimin e saj njerëzor dhe intelektual, duke e përjetuar atë jo thjesht si një nder formal, por si një përmbyllje simbolike të një rruge të gjatë lidhjeje shpirtërore dhe kulturore me Francën.
“Franca është për mua më tepër se një vend i dashur. Është një atdhe i dytë”, shkruan ajo, duke theksuar se pjesën më të madhe të jetës së saj e ka jetuar atje, ku janë formësuar ndjeshmëria e saj estetike, vështrimi mbi botën, raporti me lirinë, miqësi të thella dhe shtresa të rëndësishme të identitetit të saj personal.
Në reflektimin e saj, Besiana Kadare nënvizon idenë se ekzistojnë vende që, me kalimin e kohës, nuk mbeten më thjesht hapësira gjeografike, por shndërrohen në pjesë të brendshme të kujtesës dhe identitetit njerëzor, në një “arkitekturë intime” që vazhdon të jetojë brenda individit edhe pas largimit fizik.
Prandaj, ky nderim i akorduar nga Republika Franceze, siç shprehet ajo, merr një dimension thellësisht personal dhe simbolik, duke u bërë një urë e re lidhëse mes dy botëve që kanë ndikuar në formimin e saj: Shqipërisë së origjinës dhe Francës së formimit kulturor.
Në përmbyllje të mesazhit të saj, ajo thekson se do të ruajë gjithmonë ndaj Francës një mirënjohje të qëndrueshme dhe të sinqertë, si ndaj një vendi që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në jetën dhe identitetin e saj.
Ky vlerësim për Besiana Kadarenë merr edhe një rezonancë më të gjerë simbolike kur shihet në vijimësinë e një tradite nderimi që Franca i ka kushtuar familjes Kadare. Në kujtesën kulturore dhe diplomatike franceze, edhe shkrimtari i madh Ismail Kadare është nderuar më parë me të njëjtin titull, duke u shndërruar në një nga zërat më të rëndësishëm të letërsisë europiane që ka gjetur jehonë të veçantë në Francë.
Në këtë kuptim, dekorimi i Besiana Kadaresë nuk lexohet vetëm si një vlerësim individual, por edhe si një vijimësi e një dialogu të gjatë mes një familjeje dhe një kulture që ka ditur ta njohë, ta çmojë dhe ta nderojë mendimin letrar dhe intelektual shqiptar në nivelin më të lartë. Franca, me këtë gjest, duket se ripohon edhe një herë një marrëdhënie të veçantë me një emër që ka kaluar kufijtë e letërsisë kombëtare për t’u bërë pjesë e trashëgimisë europiane të ideve dhe artit.