Çfarë duhet të dimë për OSBE?

Fjalori diplomatik

Nga Dr. Jorgji Kote

E ka zanafillën te “Konferenca mbi Sigurinë dhe Bashkëpunimin Evropian”(KSBE) që ishte rrjedhojë e bisedimeve të zhvilluara në Gjenevë gjatë periudhës korrik 1973 – korrik 1975. Në përfundim të tyre, më 1 Gusht 1975, të 35 kryetarët e shtetit/qeverive të gjithë Evropës, SHBA dhe Kanada nënshkruan në Helsinki dokumentin themelor të saj – Aktin Final të Helsinkit. Në vitin 1995, kjo “Konferencë”u kthye në “Organizatë”duke u quajtur “OSBE.” Krijimi i saj erdhi si reagim pas frymës së re të  detantës të mishëruar në disa akte madhore të asaj kohe:  “Ostpolitika”e famshme e ish-kancelarit gjerman Villy Brandt synonte afrimin dhe bashkëpunimin me vendet lindore, në vend të ballafaqimit dhe pushtimit të tyre ; vizita e Presidentit Nikson në Kinë  më 1971 hapi një epokë të re në marrëdhëniet kino-amerikane; sapo kishte përfunduar Lufta në Vietnam, etj.

SHBA u bë pjesë përbërëse e “ Procesit të Helsinkit “me kërkesë të BE-së, falë rolit të saj parësor në demokracinë, bashkëpunimin dhe sigurimin evropian e më gjerë. I vetmi vend që refuzoi ftesën zyrtare për t’u bërë pjesë e Helsinkit ishte  Shqipëria, regjimi i atëhershëm i së cilës e konsideroi atë zyrtarisht si “ konferenca e mossigurimit evropian”.  Ajo u bë anëtare me të drejta të plota pas shumë demarshesh pas ardhjes së demokracisë në qershor 1991.

“ Akti Final ose “Karta e Helsinkit” përbëhet nga tre »shporta” ose dimensione, siç njihen sot – demokracia me theks të veçantë të respektimi i të drejtave të njeriut, liria e shprehjes dhe zgjedhjet e lira e pluraliste, bashkëpunimi ekonomik dhe siguria ndërkombëtare. Për këtë të fundit, rëndësi vendimtare pati dispozita madhore për “moscënimin e integritetit territorial dhe mosndryshimin e kufijve me forcë »

Meqenëse me kalimin e kohës bashkëpunimi ekonomik, tregtia dhe investimet kaluan në portofolin e organizmave të tjera, sidomos BE-së që kishte dhe “ qesen” përkatëse, OSBE e vuri theksin në dy shportat e tjera “ demokracia/të drejtat e njeriut” dhe “ sigurimin ndërkombëtar” në bashkëpunim  me Këshillin e Evropës dhe NATO. Kjo për faktin se OSBE ka një anëtarësi shumë më të madhe, duke përfshirë 57 vende nga gjithë Evropa. 

Për të vëzhguar dhe raportuar mbi ecurinë e realizimit të zgjedhjeve sipas standardeve më të përparuara ndërkombëtare në Varshavë është vendosur “Zyra e Institucioneve Demokratike dhe e të Drejtave të Njeriu(anglisht- ODIHR) Gjatë 25 viteve të fundit ODIHR është bërë shumë e njohur edhe në vendet ish- komuniste. Për nevoja pune, ajo aktivizon edhe vëzhgues afat-shkurtër dhe afat-gjatë nga vendet antare. Raportet e ODIHR shërbejnë  si bazë dhe pika më e rëndësishme referuese edhe  për institucionet e tjera ndërkombëtare. Aktualisht në vendin tonë ndodhet Misioni Ndërkombëtar i Vëzhguesve të Zgjedhjeve Lokale të 21 Qershorit, i  kryesuar nga Ambasadorja Glover.

Gjithashtu, për shkak të pranisë shumë më të madhe të vendeve të tilla si Rusia, etj, OSBE ka një rol në rritje lidhur me garantimin e sigurisë dhe zgjidhjen e krizave të ndryshme në vatrat e nxehta. Për këtë qëllim ajo dërgon atje grupe ekspertësh, veprimtaria e të cilëve njihet nga të gjitha palët. Nisur nga autoriteti i saj, OSBE dërgon si përfaqësues apo të dërguar special personalitete të shquara, ish-drejtues të lartë shteti dhe qeverie, që kanë besueshmëri të madhe politike dhe profesionale. Selia qëndrore e  OSBE-së ndodhet në Pallatin e Hofburgut, në qendër të Vjenës. Në forumet kryesore të OSBE-së janë Këshilli i Përhershëm që përbëhet nga ambasadorët e 57 vendeve antare, që mblidhet çdo javë në Vjenë. Sekretariati i Përgjithshëm i OSBE-së që drejton veprimtarinë e  përditshme, Ansamblenë Parlamentare me deputetë nga vendet anëtare, Takimet periodike të  Ministrave të Jashtëm dhe Samitet vjetore. OSBE  ka dhe një numër komitetesh e shërbimesh, duke përfshirë Komisionerët për pakicat dhe për median.

Në numrin tjetër do të lexoni “Diplomacia Parlamentare”