Fjala e Ramës: drejtësia të hetojë deri në fund, shteti të mos humbasë përgjegjësinë

Fjala që Kryeministri Edi Rama mbajti sot, sapo u kthye nga Nju Jorku, ishte më shumë se një reagim për masën e arrestit shtëpiak ndaj ish-drejtueses së SHISH-it, Vlora Hyseni. Ajo preku tri çështje që duhen trajtuar veçmas, por me të njëjtën seriozitet: hetimin e një ish-zyrtareje të lartë, mbrojtjen e një institucioni të sigurisë kombëtare dhe mënyrën si Shqipëria po e përballon korrupsionin përmes drejtësisë së re.

Në thelb, qëndrimi i Kryeministrit ishte i drejtë. Rama nuk kërkoi të gjykonte provat e dosjes dhe nuk pretendoi që vlerësimi i tij për punën e mëparshme të Hysenit të ndikojë në hetim. Ai tha se çdo dyshim duhet të hetohet dhe çdo akuzë të provohet ose të rrëzohet në një proces të rregullt. Kjo ka peshë të veçantë kur personi nën hetim ka qenë drejtues i institucionit më të ndjeshëm të sigurisë në vend dhe më parë ka punuar pranë vetë Kryeministrit. Pikërisht në raste të tilla provohet nëse mbështetja politike për drejtësinë e pavarur është parim apo vetëm deklaratë.

Por Rama nuk u ndal te përgjegjësia individuale. Ai shtroi një pyetje që shteti duhet ta marrë seriozisht: çfarë ndodh me SHISH-in kur ish-drejtuesja e tij bëhet subjekt i një hetimi penal dhe pjesë të dosjes qarkullojnë publikisht? Institucioni duhet të vazhdojë punën, të ruajë informacionin që administron dhe besimin e partnerëve. Hetimi duhet të shkojë deri në fund, ndërsa shteti ka detyrimin të vlerësojë nëse ka pasur ekspozim të panevojshëm të institucionit dhe si mund të parandalohet ai.

Për këtë arsye, propozimi që çështja të diskutohet në Këshillin e Sigurisë është i arsyeshëm. Aty duhen kërkuar përgjigje institucionale: a janë ndjekur procedurat e nevojshme për ruajtjen e të dhënave, a ka pasur mangësi në bashkërendim dhe çfarë garancish duhen vendosur për raste të ngjashme? Një diskutim i tillë merr vlerë nëse prodhon masa konkrete, pa ndërhyrë në vendimet e prokurorisë dhe të gjykatës.

Një tjetër pjesë e rëndësishme e fjalës ishte shqetësimi për rrjedhjen e materialeve hetimore dhe për gjykimin publik të njerëzve përpara se të gjykohen në gjykatë. Këtu Rama preku një plagë reale të debatit shqiptar. Publikimi i të dhënave private apo intime, kur ato nuk ndihmojnë qytetarët të kuptojnë çështjen penale, mund të shkatërrojë reputacionin e një personi dhe të godasë familjen e tij, pavarësisht se cili do të jetë vendimi përfundimtar.

Kryeministri bëri një dallim me rëndësi kur tha se media ekziston për të zbuluar dhe informuar. KOHA JONË e mbron këtë të drejtë. Gazetarët duhet të hetojnë, të bëjnë pyetje dhe të publikojnë fakte me interes publik, sidomos kur bëhet fjalë për pushtetin dhe sigurinë kombëtare. Por nëse një material i mbrojtur nga sekreti hetimor del në mënyrë të paligjshme nga institucionet që e administrojnë, rrjedhja duhet hetuar në burim. Nuk mund të lihet në nivelin e akuzave të përgjithshme ndaj medias apo drejtësisë; duhen fakte dhe përgjegjësi të përcaktuara.

Fjala e sotme kishte edhe një mesazh politik të fortë. Rama kundërshtoi idenë se çdo hetim ndaj një zyrtari pranë shumicës qeverisëse është automatikisht provë se e gjithë qeveria është e korruptuar. Argumenti i tij meriton të dëgjohet: nëse njerëz me pushtet hetohen, kjo tregon se pozita e tyre nuk u siguron më paprekshmëri. Mbështetja e Reformës në Drejtësi ka pasur kosto politike për Partinë Socialiste, dhe Rama e mori shprehimisht përsipër këtë kosto në fjalën e tij.

Megjithatë, debati për korrupsionin nuk mbyllet as me numrin e zyrtarëve të hetuar, as me deklaratat e opozitës. Qytetarët kanë të drejtë të shohin si përfundojnë hetimet, nëse rikuperohen paratë publike, si parandalohet përsëritja e abuzimeve dhe çfarë përgjegjësie mban qeveria për zgjedhjen e njerëzve që u beson poste të rëndësishme. Kryeministri ka të drejtë kur thotë se nuk mund të parashikojë çdo shkelje të fshehtë të një bashkëpunëtori. Por pikërisht për këtë arsye duhen kontrolle të forta, institucione që japin llogari dhe kujdes i vazhdueshëm në emërime.

Edhe pohimi personal i Ramës se nuk e ka përdorur pushtetin për përfitim duhet lexuar si pjesë e fjalës së tij politike. Ai ka të drejtë t’u përgjigjet akuzave ndaj vetes dhe të kërkojë që ato të mbështeten në prova. I njëjti standard duhet të vlejë për këdo: akuzat nuk bëhen fakte nga përsëritja në studio televizive, por as përgjigjja përfundimtare ndaj tyre nuk mund të jetë vetëm fjala e politikanit. Besimin e ndërtojnë transparenca dhe verifikimi.

Rama foli sot edhe për një arritje që nuk mund të mohohet lehtë: drejtësia shqiptare ka hyrë në një fazë ku hetimi i njerëzve të fuqishëm është bërë i mundur. Mbështetja politike për Reformën në Drejtësi ka qenë vendimtare për hapjen e kësaj rruge. Por arritja bëhet e qëndrueshme vetëm nëse institucionet e drejtësisë ruajnë pavarësinë, respektojnë të drejtat e të hetuarve dhe pranojnë të mbajnë përgjegjësi për shkeljet brenda vetes.

Në këtë kuptim, fjala e Kryeministrit meriton një vlerësim pozitiv. Ai mbrojti të drejtën e drejtësisë për të hetuar edhe pranë pushtetit, kërkoi mbrojtjen e SHISH-it si institucion dhe vuri në qendër dinjitetin e njeriut përballë linçimit publik. Janë tri qëndrime që mund dhe duhet të mbahen njëkohësisht.

Tani radha është e veprimeve. Çështja e Vlora Hysenit duhet të zbardhet nga drejtësia, pa mburojë politike dhe pa dënim paraprak në publik. Shqetësimi për sigurinë e SHISH-it duhet të marrë përgjigje institucionale. Rrjedhja e materialeve hetimore duhet të hetohet aty ku ka ndodhur. Nëse fjala e sotme e Ramës pasohet nga këto veprime, ajo do të mbahet mend si një ndërhyrje me përgjegjësi shtetërore në një moment të vështirë për Shqipërinë./E.M./