Lamtumirë restauratorit korçar Jani Zoica, një jetë e kthyer në shërbim të kujtesës sonë kulturore

Nga Albert Vataj

Sot u shua një prej atyre figurave të heshtura, por thelbësore, që ndërtojnë qëndrueshmërinë e kujtesës sonë historike, restauratori korçar Jani Zoica. Me ndarjen e tij nga jeta, humb jo vetëm familja dhe miqtë, por edhe një pjesë e çmuar e atij zinxhiri njerëzor që mban gjallë trashëgiminë shpirtërore dhe materiale të këtij vendi.

Jani Zoica ishte një prej atyre mjeshtërve që nuk kërkojnë vëmendje, por lënë gjurmë të pashlyeshme. I përkushtuar, i qetë, i përulur në sjellje dhe i madh në vepër, ai i kushtoi jetën restaurimit të kishave, xhamive dhe afreskeve, duke u bërë një ndër ruajtësit e palodhur të kujtesës vizuale të kulturës shqiptare. Në duart e tij, muri i vjetër nuk ishte thjesht gur e suva; ishte histori, besim, art dhe identitet.

Në një kohë kur shpesh harrojmë se sa e brishtë është trashëgimia, puna e tij mbetej një akt i vazhdueshëm përkujdesjeje: rikthim i ngjyrave të zbehura, shpëtim i imazheve të rrezikuara nga koha, dhe mbi të gjitha, respekt për atë që na ka paraprirë. Ai nuk restauronte vetëm objekte, por rikthente dialogun mes së shkuarës dhe së tashmes.

Largimi i tij i parakohshëm lë pas një boshllëk të ndjeshëm në një fushë ku mjeshtria nuk zëvendësohet lehtë. Për familjen është një dhimbje e thellë, për miqtë një mungesë e pazëvendësueshme, ndërsa për kolegët dhe bashkëpunëtorët një kujtim i një profesionalizmi të rrallë dhe një karakteri të qetë, por të palëkundur në përkushtim.

Ka njerëz që largohen duke lënë pas zhurmë, dhe të tjerë që ikin duke lënë pas vepra që flasin më fort se çdo fjalë. Jani Zoica i përkiste kësaj kategorie të dytë. Ai nuk kërkoi kurrë të ishte në qendër, por gjithmonë në shërbim të diçkaje më të madhe se vetja.

“Nuk e di nëse ky ishte shtrëngimi i fundit i duarve, por kështu do të të kujtoj gjithmonë” — mbetet një fjali që nuk mbyll vetëm një përshëndetje, por një mënyrë të tërë të të qenit: të thjeshtë, të ndershëm dhe të përkushtuar deri në fund.

Qoftë e lehtë dheu për të.