Evropa po përballet me një debat të ashpër mbi syzet inteligjente të pajisura me inteligjencë artificiale (AI), të cilat, ndonëse po shënojnë shitje në miliona, kanë ngjallur shqetësime të thella për privatësinë dhe etikën. Këto pajisje u mundësojnë përdoruesve të bëjnë foto, të filmojnë video, të dëgjojnë muzikë, të kryejnë telefonata, të përkthejnë tekst dhe të ndërveprojnë me asistentë të AI-së. Interesi për to u rrit ndjeshëm këtë verë pas një bashkëpunimi marketingu mes gjigantit të teknologjisë Meta dhe ikonës së bukurisë Kylie Jenner, anëtare e dinastisë Kardashian.
Ndërsa telefonat inteligjentë janë tashmë pjesë integrale e jetës së përditshme, kompanitë e mëdha të teknologjisë po shohin syzet si hapin tjetër të madh në teknologjinë e veshshme, të ndihmuar nga përparimet e AI-së. Ndryshe nga përpjekja e dështuar e Google në vitin 2013, syzet inteligjente të Metës, të zhvilluara në partneritet me prodhuesin e Ray-Ban, EssilorLuxottica, kanë pasur një sukses shumë më të madh. Meta shiti rreth shtatë milionë palë në vitin 2025, një rritje e konsiderueshme nga dy milionë palë gjithsej në vitet 2023 dhe 2024. Kompani të tjera, përfshirë Google dhe Snap, po përgatiten gjithashtu të lançojnë syze me AI.
Megjithatë, me rritjen eksponenciale të shitjeve, erdhi edhe reagimi i ashpër. Shqetësimet arritën kulmin gjatë verës në Evropë, veçanërisht në Britani, ku pati një mbulim intensiv mediatik të të ashtuquajturave “syze perverse”. Këto raporte u shoqëruan me lajme se Meta po zhvillonte një funksion të njohjes së fytyrës për t’u integruar në pajisje. Një rast i veçantë ishte ai i një vajze 17-vjeçare, e cila i rrëfeu Channel 4 News në gusht se si ishte afruar nga një burrë që e kishte regjistruar fshehurazi atë dhe ndërveprimin e tyre.
E kontaktuar nga AFP, Meta deklaroi se ka ndërmarrë hapa të shumtë për të parandaluar manipulimin e dritës LED që pulson, e cila synon të tregojë se pajisja po regjistron – një shqetësim kyç i kritikëve. Kompania theksoi se këto investime tashmë po kanë një efekt parandalues, duke shtuar se kompanitë që ofronin çaktivizimin e dritave LED ishin mbyllur si rezultat. Ndërkohë, kryeqyteti i Norvegjisë, Oslo, ndaloi syzet në shkolla këtë javë, ndërsa qeveria po shqyrton rregullimin e përdorimit të tyre dhe po konsideron një ndalim të funksioneve që mundësojnë njohjen e fytyrës në publik.
Thirrje të ngjashme janë bërë edhe drejt Bashkimit Evropian për të trajtuar çështjen, ndërsa autoriteti francez për mbrojtjen e të dhënave, CNIL, ka kërkuar “vigjilencë”. Një stilist suedez, Mateusz Pozar, lançoi faqen “Ban Ray” në fillim të këtij viti, duke ofruar shenja për ndalimin e syzeve inteligjente në ambiente të ndryshme dhe duke shitur ngjitëse. Pozar tha se e nisi faqen pasi e dashura e tij u afrua nga dy burra që mbanin syze dhe e regjistronin, gjë që e “tmerroi” atë. Ai dëshiron një diskutim se si “ne si shoqëri ndihemi për këtë teknologji” para se ajo të bëhet e kudogjendur, duke e parë këtë si një levë për të diskutuar privatësinë, të drejtat personale dhe kontrollin mbi të dhënat.
Pozar gjithashtu shprehu shqetësimet e tij për nxjerrjen e të dhënave pas raporteve për punëtorë me bazë në Kenia, të cilët rishikonin përmbajtje grafike të kapura nga syzet e AI-së të Metës. Ligjvënësja e BE-së, Veronika Cifrova Ostrihonova, i tha AFP-së se ajo e kishte ngritur çështjen me ekzekutivin e bllokut pas rasteve të para të grave të filmuara fshehurazi, duke kërkuar të dinte nëse syzet përputhen me rregullat e mbrojtjes së të dhënave dhe AI-së. “Unë jam ende në pritje të një përgjigjeje,” tha ligjvënësja sllovake, duke shtuar se “ne kemi nevojë për rregulla të qarta të BE-së për të mbrojtur dhe zbatim të fortë për t’u siguruar që teknologjitë e reja të mos vijnë në kurriz të të drejtave tona themelore.”
Komisioni Evropian tha se autoritetet kombëtare të mbrojtjes së të dhënave ishin “përgjegjëse për monitorimin dhe zbatimin” e rregullave të privatësisë. Ekzekutivi i BE-së nuk u shpreh për veprime të mëtejshme, por Bordi Evropian i Pavarur për Mbrojtjen e të Dhënave porositi një raport, i cili pritet në vjeshtë, duke shqyrtuar “pranueshmërinë sociale” të syzeve. Ky raport do të udhëzojë Parlamentin Evropian, ku ligjvënësi Alex Agius Saliba tha se kishte shqetësime në të gjithë spektrin politik. “Ne duhet të veprojmë sa më shpejt të jetë e mundur,” tha ai, duke shtuar se “për mua, ato janë ende ‘syze perverse’. Siç qëndrojnë gjërat sot, ne duhet të shkojmë patjetër drejt një ndalimi” derisa të provohet siguria e tyre.
Një fushatë “Stop Smart Glasses” u lançua në Britani dhe Irlandë, me një peticion dhe thirrje për mbështetësit që të kontaktojnë dyqanet për të ndaluar shitjen e tyre. Peticioni ka mbledhur më shumë se 9,100 nënshkrime deri më tani, dhe qeveria britanike duhet të përgjigjet nëse arrin 10,000. Një nga themeluesit e fushatës, mësuesi Guy Holder, shprehu disa shqetësime për syzet, duke përfshirë efektet e tyre tek vajzat dhe gratë, si dhe një “pushtim” më të gjerë të hapësirave publike që mund të çojë në “mbikëqyrje totale”. Ai theksoi gjithashtu shqetësimin për një atmosferë ku “kushdo mund të filmojë këdo pa dijeninë ose pëlqimin e tyre”.
Marrë nga France 24 Live News