Nga Albert Vataj
Ka çaste që, megjithëse të thjeshta në dukje, mbartin brenda tyre një dendësi kuptimore që refuzon të mbetet vetëm imazh. Një fotografi e tillë është ajo ku Zija Çela dhe Silvinjo gjenden përballë njëri-tjetrit, të bashkuar jo nga rasti i zakonshëm, por nga një rezonancë e brendshme që i tejkalon kufijtë e disiplinave që përfaqësojnë. Në këtë foto nuk shihen thjesht një shkrimtar dhe një trajner futbolli; aty shihet një moment kur dy mënyra të ndryshme të shprehjes së shpirtit njerëzor njohin njëra-tjetrën dhe pranojnë afërsinë.
Letërsia dhe futbolli, në dukje të largëta, janë në thelb dy forma të së njëjtës përpjekje, për ta tejkaluar të zakonshmen, për ta vënë njeriun përballë vetes dhe për ta detyruar të besojë se ka diçka më shumë sesa rutina, llogaritja, rezultati. Zija Çela e ka bërë këtë përmes fjalës, duke e shndërruar gjuhën në një hapësirë ku mendimi dhe ndjenja përballen, sfidohen dhe ndriçohen. Silvinjo, në një fushë krejt tjetër, e bën përmes lojës, strategjisë dhe besimit se një skuadër mund të shndërrohet në një trup të vetëm, me frymëmarrje të përbashkët.
Postimi i shkrimtarit në Facebook nuk është thjesht një shpjegim rrethanash, por një reflektim mbi misterin e rastësisë që, siç thotë ai, “sikur ka zë dhe të thërret atje, ku s’e kishe parashikuar”. Kjo thirrje e padëgjuar, por e ndjekur instinktivisht, është ndoshta pika ku arti, në të gjitha format e tij, merr kuptim: një përgjigje ndaj diçkaje që nuk dihet saktësisht pse kërkon të ndodhë, por që, kur ndodh, duket e domosdoshme.
Në këtë përbashkim hyn edhe syri i tretë, ai i fotografit Tom Therçaj. Pa intuitën e tij, momenti do të kishte mbetur një takim kalimtar; me ndërhyrjen e tij, ai shndërrohet në dëshmi. Therçaj nuk fikson thjesht dy figura publike; ai kap një ide: dy mjeshtra në dukje të kahjeve të kundërta, por të bashkuar nga e njëjta etikë e përkushtimit, nga e njëjta luftë për ta çuar përtej vetes atë që kanë zgjedhur të bëjnë.
Fotografia, në këtë rast, bëhet një tekst i heshtur. Ajo flet për empatinë që lind kur dy botë kuptojnë se nuk janë armiq, por aleate. Ashtu siç futbolli është një art përballë kundërshtarit, një art i kohës, i hapësirës dhe i vendimit të menjëhershëm, letërsia është një betejë e vazhdueshme përballë krijimtarisë, një përpjekje për t’i dhënë formë asaj që shpesh është e paartikuluar.
Këto foto, siç shkruan Zija Çela, mbeten kujtim i paharrueshëm dhe i çmuar. Jo vetëm për ata që janë brenda kornizës, por edhe për ne që i shohim. Sepse ato na kujtojnë se kultura nuk është një territor i ndarë në parcela të mbyllura; ajo është një fushë e hapur, ku fjala dhe loja, mendimi dhe lëvizja, heshtja dhe brohoritja mund të takohen dhe të njohin njëra-tjetrën. Dhe pikërisht në këto takime të papritura, por thellësisht të domethënëshme, shfaqet ajo dritë e përbashkët që e bën përjetimin njerëzor të ndihet i plotë.