
Gjatë katër ditëve të njëpasnjëshme, Shtetet e Bashkuara përjetuan një varg defektesh teknologjike: një ndërprerje masive e shërbimeve të Microsoft-it paralizoi sistemet e mijëra kompanive, një problem teknik i Administratës Federale të Aviacionit (FAA) bllokoi avionë në të gjithë vendin, një gabim softuerik që preku JPMorgan Chase shkaktoi një valë tjetër pengesash, një defekt në sistemin e United Airlines shtyu sërish fluturime, ndërsa ndërprerja e një rrjeti të klasifikuar të Agjencisë së Sigurisë Kombëtare (NSA) i la punonjësit e saj në shtëpi, në pritje për t'u kthyer në zyrat e tyre në Fort Meade.
Nuk ka ende asnjë provë që ndonjë prej këtyre dështimeve të jetë shkaktuar nga hakerët, e aq më pak që ato të kenë lidhje me njëra-tjetrën. Kohësimi i tyre i pazakontë, megjithatë, i shtyu shumë njerëz të dyshojnë për një sulm të përbashkët, veçanërisht në një periudhë tensionesh për shkak të luftës mes SHBA-së dhe Iranit dhe frikës në rritje nga hakerimi i ndihmuar nga inteligjenca artificiale.
Për të qetësuar dyshimet dhe për të gjetur të vërtetën mes kaq shumë defekteve, është përgatitur një udhëzues se si dallohet një sulm kibernetik nga një thjesht prishje e zakonshme e sistemeve. Pika e nisjes, sipas tij, është supozimi se bëhet fjalë për një aksident. Matthew Prince, shefi ekzekutiv i kompanisë së infrastrukturës së internetit Cloudflare, thotë se shpesh ka menduar se diçka ishte sulm kibernetik dhe më pas ka rezultuar se nuk ishte.
“Në këtë moment, pjesa më e madhe e asaj që po shohim është zhurma e zakonshme e sfondit. Gjërat prishen, dhe kjo është thjesht natyra e sistemeve komplekse”, citohet ai. Edhe studiuesi i sigurisë kibernetike Doug Madory, që drejton analizën e internetit në firmën Infoblox, thotë se ndjek deri në një duzinë ndërprerjesh rrjeti në ditë dhe se vetëm rreth “një në një mijë” rezulton e shkaktuar nga hakerët.
“Qëndrimi i parazgjedhur i dikujt duhet të jetë se nuk është një sulm kibernetik, përveç nëse ka ndonjë provë konkrete për të kundërtën”, thekson ai. João Tomé, redaktor i kërkimit të internetit në kompaninë e të dhënave të rrjetit IPinfo, vëren se shumica e ndërprerjeve të mëdha që duken si sulme janë të vetëshkaktuara.
Ndër shkaqet e zakonshme ai përmend një përditësim të dështuar, një ndryshim konfigurimi, një kabllo të prerë ose një ndërprerje të energjisë. Në raste të tilla shpesh është e vështirë të dallohet se cilat faqe dhe shërbime janë vërtet jashtë funksionit. Ndonjëherë problemi lind brenda një shërbimi bazë si një ofrues i madh i cloud-it, dhe dështimi përhapet te klientët e tij.
Në raste të tjera, disa shërbime duken se kanë probleme, por funksionojnë normalisht dhe pengesat shfaqen vetëm kur lidhen me një subjekt që është jashtë funksionit. Kështu duket se ka ndodhur me ndërprerjen bankare të asaj jave: disa banka u shfaqën me probleme, por të gjitha ato lidheshin me transaksione të caktuara ndërinstitucionale që përfshinin JPMorgan Chase.
Një shembull tjetër i ngjashëm është kur duket se disa operatorë telefonikë kanë vështirësi, ndërsa në fakt të gjitha thirrjet e dështuara kalojnë përmes një rrjeti të vetëm që ka ndërprerje. Ka edhe situata kur një ose disa shërbime të mëdha janë jashtë funksionit dhe raportimet e rreme, zakonisht aksidentale, për ndërprerje të tjera shtojnë konfuzionin.
Për të kuptuar se çfarë po ndodh, këshillohet të shihen llogaritë e verifikuara në rrjetet sociale dhe seksionet e njoftimeve për shtyp në faqet zyrtare të kompanive të mëdha teknologjike, të cilat gjenden lehtësisht përmes motorëve të kërkimit. Të njëjtën qasje duhet të përdoret edhe për agjencitë qeveritare dhe institucionet e tjera.
Një burim tjetër i rëndësishëm janë faqet e statusit, të cilat platformat e mëdha dixhitale i ofrojnë për të treguar nëse pjesë të ndryshme të shërbimit funksionojnë normalisht. AWS, Google Cloud Platform dhe Microsoft Azure ofrojnë faqe të tilla, si edhe shërbime të tjera si produktet e biznesit të Meta-s, Google Workspace, kompanitë e telekomunikacionit dhe ato të inteligjencës artificiale.
Kur një dështim përhapet në shumë shërbime njëherësh dhe pika e problemit nuk është e qartë, ndihmojnë të dhënat e rrjetit që monitorojnë internetin në shkallë të gjerë. Amanda Meng, studiuese në Institutin Teknologjik të Gjeorgjisë, që merr pjesë në drejtimin e shërbimit IODA për zbulimin dhe analizimin e ndërprerjeve të internetit, përmend të dhënat e këtij shërbimi dhe llogaritë e tij në BlueSky e Mastodon, si dhe mjete si Cloudflare Radar dhe Watch the Net. Edhe Madory i Infoblox publikon gjetjet e tij për ndërprerjet e rrjetit në llogaritë e tij në rrjetet sociale.
Kur IODA vëren një ndërprerje, shpjegon Meng, shqyrtohet koha e fillimit dhe e përfundimit, rrjeti i prekur dhe çdo e dhënë tjetër, për t'u lidhur më pas me atë që raportohet. Shtrirja, vendndodhja dhe koha e një ndërprerjeje ndihmojnë në përcaktimin e shkakut të dyshuar: një rrjet i vetëm i prekur nga një përditësim me defekt, një zonë e shkëputur për shkak të dëmtimit të një kablloje optike ose, në raste më të rralla, një sulm kibernetik apo edhe një vend që ia ndërpret qëllimisht internetin qytetarëve të vet për të frenuar protestat.
Edhe pse këto të dhëna japin të dhëna të rëndësishme, Meng këshillon të kthehemi te hapi i dytë: pasi identifikohet shërbimi i prekur, pronarët e tij janë zakonisht burimi më i mirë për të ndjekur përditësimet. “Zakonisht operatorët kanë më shumë informacion për atë që po ndodh në të vërtetë”, thotë ajo.
Shumicën e herë, njoftimet e kompanive ose të agjencive qeveritare që pranojnë fajin konfirmojnë se ndërprerja është shkaktuar nga një gabim teknik. Në rastet më të rralla kur ndërprerja vjen nga një sulm i vërtetë kibernetik ose nga një thyerje e sigurisë, hakerët përgjegjës shpesh e marrin vetë përgjegjësinë në një formë ose në një tjetër.
Bandat e programeve keqdashëse të tipit ransomware, ndoshta burimi më i zakonshëm i ndërprerjeve të rrezikshme në internet, i publikojnë sulmet e tyre në faqe të rrjetit të errët, ku listojnë objektivat për qëllime shantazhi, ndonjëherë me një numërues kohor që i shtyn viktimat të paguajnë përpara se të dhënat e vjedhura të publikohen.
Në raste të tjera, si krimbat NotPetya ose WannaCry, dy nga sulmet kibernetike më të rënda në histori, kodi vetëpërhapës i hakerëve la pas mesazhe shpërblimi në kompjuterat e infektuar.
