Sot shënohet 1-vjetori nga paraburgimi i padrejtë dhe i paligjshëm i Kryetarit të Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, nga Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) në Shqipëri. Gjatë 365 ditëve të fundit, çështja e Kryebashkiakut Veliaj është bërë shembulli kryesor i përdorimit të tepruar dhe abuzimit me masën e paraburgimit në Shqipëri. Veliaj është mbajtur i ndaluar pavarësisht se nuk ka prova të qarta se ai përbën rrezik arratisjeje, se mund të pengojë drejtësinë, apo se do të mund të kryente sërish krimet e pretenduara për të cilat është akuzuar.
Gjatë vitit të kaluar, çështja e Kryebashkiakut Veliaj është shfaqur si shembull flagrant se si demokraci të brishta, si ajo e Shqipërisë, mund të shkelin të drejtat bazë të procesit të rregullt ligjor të një individi përmes një persekutimi politik të mangët.
* Nga shkurti deri në korrik të vitit të kaluar, Kryebashkiaku Veliaj u mbajt i ndaluar pa u akuzuar as për krimet për të cilat mbahej në paraburgim.
* Në shtator, ndalimi i tij u përdor nga Këshilli Bashkiak i Tiranës si bazë mbi të cilën u kërkua të shkarkohej nga posti i Kryetarit të Bashkisë – një manovër që duket se synonte t’u hiqte të drejtën e përfaqësimit votuesve të Tiranës, të cilët e kishin zgjedhur atë për tre mandate.
* Vetëm muajin e kaluar, Kryebashkiakut Veliaj – i cili ka zgjedhur të mbrohet vetë ndaj akuzave të SPAK – iu mohua plotësisht qasja në mbi 60,000 faqe prova, mbi bazën e të cilave ai mund të përgatisë dhe të ngrejë mbrojtjen e tij në gjyq.
Së fundmi, prokurorët e SPAK kanë argumentuar se mbajtja e vazhdueshme në burg e Kryebashkiakut Veliaj justifikohet sepse ai kërkoi këshillim ligjor në SHBA për t’u mbrojtur, pasi u bë e qartë se nuk mund ta bënte realisht këtë vetë. Ky nuk është proces i rregullt ligjor; është ndëshkim pse kërkon mbrojtje dhe një shkelje e hapur e së drejtës së tij për t’u mbrojtur.
“Që nga dita e parë, kjo çështje ka qenë një persekutim politik i shoqëruar me abuzime skandaloze të procesit të rregullt ligjor. Sot shënohet një vit i plotë i kësaj padrejtësie të vazhdueshme,” tha Daniel J. Fetterman, partner në firmën ligjore Kasowitz dhe një nga këshilltarët ndërkombëtarë të Kryebashkiakut Veliaj. “Çështja e Kryebashkiakut Veliaj i ka të gjitha shenjat dalluese të një gjyqi-spektakël politik dhe trajtimi i tij bie shumë poshtë çdo standardi të pranueshëm amerikan dhe europian të drejtësisë, procesi të rregullt ligjor dhe drejtësisë.”
Megjithatë, ka shenja se trajtimi i Kryebashkiakut Veliaj nuk po kalon pa u vënë re. Në nëntor të vitit të kaluar, Gjykata Kushtetuese e hodhi poshtë përpjekjen e Këshillit Bashkiak për ta larguar Kryebashkiakun Veliaj nga detyra, duke konfirmuar mandatin e tij dhe duke siguruar që ai të mbetet Kryetar Bashkie deri në vitin 2027. Mediat shqiptare kanë identifikuar natyrën ndëshkuese të qasjes së SPAK ndaj Kryebashkiakut Veliaj, duke e quajtur atë një “mentalitet represiv”, të ngjashëm me një “revolucion të ri kinez” që mbështetet te propaganda e sponsorizuar për të justifikuar shkeljet e të drejtave civile. Media të huaja, si EU Reporter, kanë përsëritur ndjesi të ngjashme, duke vërejtur “shthurjen e ngadaltë të sistemit të drejtësisë në Shqipëri” në një çështje që “tregon shenja të qarta motivimi politik” dhe që mbetet “shumë larg standardeve europiane.” Dhe në dhjetor, Avokati i Popullit i Shqipërisë publikoi një raport ku konstatoi se masat e sigurisë që rregullojnë trajtimin mjekësor të Kryebashkiakut Veliaj në paraburgim ishin të paarsyeshme dhe shkelën privatësinë e tij.
Në mënyrë domethënëse, komuniteti ndërkombëtar ka njohur publikisht të metat me paraburgimin e vazhdueshëm të Kryebashkiakut Veliaj. 76 kryetarë bashkish dhe përfaqësues të “Rrjetit të Qyteteve Ballkanike B40” – që vijnë nga parti dhe prejardhje politike të të gjithë spektrit ideologjik – lëshuan një letër të përbashkët që denoncon paraburgimin e Kryebashkiakut Veliaj. Ata adoptuan një konstatim në Raportin e Komisionit të Venecias të Këshillit të Europës për vitin 2025 se “përdorimi i paraburgimit ndaj kryetarëve të bashkive në detyrë përbën një rrezik serioz për qeverisjen demokratike”, sepse “i privon qytetarët nga e drejta për përfaqësim, duke hequr mënjanë, pa një proces të rregullt ligjor, përfaqësuesit e zgjedhur prej tyre”.
Paraburgimi i Kryebashkiakut Veliaj duhet të përfundojë. Vazhdimi i mbajtjes së Kryebashkiakut Veliaj në paraburgim dhe mohimi i të drejtave themelore të procesit të rregullt ligjor – si mundësia për të shqyrtuar provat kundër tij – tradhton premtimin demokratik të Shqipërisë, hedh dyshime serioze mbi përparimin e reformave të saj dhe mund të vërë në rrezik synimet e saj për anëtarësim në BE.
Udhëheqësit globalë, organizatat demokratike dhe mediat duhet të vazhdojnë ta mbajnë në qendër të vëmendjes këtë padrejtësi dhe të kërkojnë lirimin e menjëhershëm të Erion Veliajt nga paraburgimi.