“Shpella Vajzë”, sofra e shtruar e bujarisë labe dhe tre vellëzërit Hitaj!

Nga Albert Vataj

Ndoshta e keni me të dëgjuar, apo e keni ndeshur fluturimthi në kronikat televizive, reportazhet e magjishme dhe videoklipet që vërshojnë lumë rrjeteve sociale; por pa shkelur vetë atje, te “Shpella Vajzë”, çdo fjalë mbetet thjesht një e dhënë e zbehtë.

Pa u bërë pjesë e mikpritjes fisnike të vëllezërve Hitaj, pa provuar nga afër mjeshtërinë e gatuar me shpirt dhe përkushtimin vetëmohues të Çlirimit, Leonardit dhe Taulantit, të mbështetur nga një shpurë e mrekullueshme vajzash e djemsh zemërbardhë e të palodhur, është e pamundur ta besoni plotësisht atë që është shkruar e thënë për ta.

Sepse vetëm kur të jeni atje, duke parë me sytë tuaj dhe duke ndier me zemrën që ju çohet peshë, do të kuptoni se bujaria, mirësia dhe shpirti i vërtetë i kësaj toke nuk tregohen me fjalë, ato thjesht përjetohen.

“Shpella Vajzë”, diamanti në xherdanin e agroturizmit lab

E skalitur hirshëm në trajtën e një strehe të lashtë shkëmbore, rrethuar nga kurora e dendur e gjelbërimit dhe e pagëzuar nga murmurima e pashtershme e ujit, “Shpella Vajzë” ruan me mishërim emrin e fshatit dhe fisnikëron me dinjitet traditën e Labërisë.

Kjo guvë natyrore dhe kompleksi rrethues, shfaqen sot si një monument i turizmit rural në brendësi të qarkut të Vlorës, një magnet për udhëtarët që kërkojnë të ndërthurin në një përvojë të vetme natyrën e egër, historinë e krahinës e kulinarinë me rrënjë të thella. Është pikërisht ky mjedis ku penelatat e gjalla të natyrës e të dorës së njeriut, stolisin këtë vepër arti, duke e kthyer atë në sinonimin më të bukur të vetë fshatit Vajzë.

Vitet e fundit, vendi është shndërruar në një nga sipërmarrjet më të dëgjuara e më të vlerësuara të agroturizmit, falë vizionit të djemve vendas që këtë strehë gurore e kthyen në një model ekselence e konkurueshmërie.

Ky destinacion është shndërruar në kryeqendrën e kulinarisë labe, mish i pjekur ngadalë në hell, verë dhe raki që nuk e gjen kurrkund, bulmetra me aromë kullote, bukë e ngrohtë saçit dhe ushqime të pastra bio, në kuptimin më të parë, më të paprekur të kësaj fjale. E dihet, pasioni për të shijuar një drekë të tillë i çon njerëzit larg, por te “Shpella Vajzë” ata gjejnë diçka shumë më të madhe se ushqimi. Gjejnë harmoninë ku shkëmbi i thyer natyror bashkëjeton me ndërtimin modern, ku arredimi, servirja dhe fryma e vendit të bëjnë të ndjesh se koha aty ka ndalur vrapin.

Aty, te pragu i shpellës, duket sikur këmborët e bagëtive sapo kanë zënë të heshtin, gunat e rënda ende varen në mur, ndërsa qeleshet e bardha e kërrabat e gdhendura, duken sikur sapo u ndanë nga duart e të zotëve të shtëpisë për t’i lënë vendin mikpritjes.

Aty ku e shkuara është e tashme që ndalon kohën

Nuk është një skenë filmi e as një kornizë e ngritur për të intepretuar legjendën e fshatit Vajzë. Është një realitet i prekshëm, një gur i gjallë ku emocionet përjetohen me të gjitha shqisat.

Mund të kesh nisur udhën thjesht me mendjen te një drekë e mirë, por ajo që të fton që në hapin e parë, që nga uji i ftohtë i burimit që të pret te pragu i kësaj kështjelle të agroturizmit, te shkallaret e gdhendura me shije, gjelbërimi amësor, arredimi me frymë vendi dhe çdo detaj që stolis këtë sipërmarrje, të shkund nga e përditshmja.

Aty merr një tjetër frymëmarrje, edhe po të mos kesh lindur në këto troje, do të ndjesh se si në çdo fshat ajri e te çdo gur po të zgjohet një pjesë shpirti lab. E kur tryeza të shtrohet me begatinë e pakursyer të kësaj toke dhe me madhështinë e zemrave të këtyre njerëzve, kupton se ke mbërritur në një parajsë mikpritjeje. Je kthyer pas në kohë e po provon qytetërimin në një trajtë krejt ndryshe, ku e shkuara bashkëjeton me të tashmen, në një ekuilibër thellësisht të natyrshëm, të thjeshtë, të sinqertë e të vërtetë.

Ti ke shkuar aty i nxitur nga zëri i famës së kulinarisë, për mishin e pjekur, djathin e baxhës, patatet, sallatën e freskët me aromë kopshti, gjizën e njomë e dhallën e trashë me akull, rakinë e fortë që ndez bisedën, verën e kuqe e bukën e papërsëritshme që të fton të mrekullohesh. Po, ke shkuar për të gjitha këto, por mbetesh aty prej diçkaje shumë më të thellë, sepse në “Shpella Vajzë”, ata nuk ofrojnë vetëm ushqim, ata ruajnë të shkuarën dhe i japin dritë vezulluese të sotmes.

Rruga për në Vajzën e hirshme të Labërisë

Nisja nga Vlora drejt fshatit Vajzë nuk është thjesht një udhëtim gjeografik, por një shtegtim i ngadaltë përmes udhëkryqeve të memories, ku çdo kilometër merr frymë me historinë, dritën dhe shpirtin e paepur të Labërisë.

Duke lënë pas kaltërsinë e kripur të detit dhe gjallërinë e trazuar të qytetit bregdetar, rruga nis të ngjitet drejt Babicës së Madhe. Këtu, ajri fillon të ndryshojë, era e detit zbehet lehtësisht për t’u zëvendësuar nga parfumet e para të tokës, ullinjve dhe vreshtat që stolisin të kodrave, kreshtave që vështrojnë nga lart Vlorën e Plakut të Pavarësisë e të Selam Musait, Vlorën e bëmave të mëdha të patriotizmës.

Udha gjarpëron e qetë drejt Sherishtës, ku gjelbërimi bëhet më i dendur e më amësor. Është një hapësirë ku jeta rrjedh pa ngut, mes hijeve të ullinjve që duket se ruajnë sekretet e lashta të këtij brezi të brendshëm të krahinës.

Më pas, hapat e rrugës të shpien në Peshkëpi. Toka këtu merr një tjetër rëndesë, është hyrja bujare në luginë, ku relievi zbutet dhe i hap rrugë frymëmarrjes së gjerë të natyrës. Drita e diellit bie mbi fusha e kodrina si një tis i artë, duke përgatitur udhëtarin për takimin me lumin e madh.

Teksa afrohesh në Drashovicë, ndjen menjëherë pulsin e nxehtë të historisë. Tek ura e saj e famshme, ku Uji i Vlorës rrjedh me një murmurimë të pashtershme, fryn era e trimërisë dhe e këngëve të vjetra labe. Drashovica është roja e luginës, pragu ku legjendat e luftërave dhe qëndresa ndërthuren me shushurimën e ujit që ecën i patrazuar drejt detit.

Duke lënë pas urën, rruga vijon drejt Vadicës dhe më tej drejt Mavrovës. Këtu peizazhi bëhet akoma më piktoresk e shpirtëror. Malet përreth fillojnë të ngrihen më krenarë, ndërsa fshatrat e shtrirë në rrëzë të tyre duken si të gdhendur me dorë mbi shkëmb e mbi lëndina. Mavrova të pret me heshtjen e saj të dinjitshme, ku çdo gur e çdo rrugicë mban aromë sofre, druri të djegur në vatër dhe mikpritjeje të hershme.

Më tej, arrin në Kotë, nyjën e gjallë të Luginës së Lumit të Vlorës. Kota është pika ku udhët kryqëzohen, ku dëgjohet kuvendi i njerëzve të zonës. Është pragu i fundit përpara se të hysh në brendësinë më të thellë e më poetike të kësaj krahine.

Dhe më në fund, udha të shpie në Vajzë.

Në foto: Tre Vellëzërit Hitaj

Vajza e poetit që “me qerpik të syrit fshin vendin ku ti rri”

Fshati Vajzë mban një peshë të veçantë e të ndritshme në trashëgiminë kulturore dhe patriotike të kësaj krahine. Kjo tokë e bekuar është syri i kthjellët që i dha kombit magjinë e fjalës së poetit e diplomatit të shquar, Ali Asllani, mjeshtrit të vargut që dinte të shkrinte lirizmin më të brishtë me revoltën më kryelartë, si dhe trimërinë e pafrenueshme të Heroit të Popullit, Perlat Rexhepi.

I mbrojtur nga një kurorë e fisme shkëmbore dhe i spërkatur nga burimet e fshehta e të ftohta të ujit, fshati Vajzë shfaqet përpara udhëtarit si një elegji natyrore e gdhendur mjeshtërisht mes maleve. Është djepi i poetëve dhe i fisnikërisë, krahina ku fjalët maten mirë e marrin peshën e gurit, ndërsa kënga polifonike ngjitet lart, e lirë drejt qiellit.

Te Shpella e Vajzës, natyra dhe njeriu ulen si barabarë në të njëjtën tryezë mikpritjeje. Uji që pikon ngadalë mbi shkëmbin e lashtë, hija e rëndë e amësore e rrepeve dhe ngrohtësia e pakursyer labe të bëjnë të kuptosh se ky shtegtim nuk ishte jednoduchisht mbërritja në një pikë të kartës gjeografike. Ishte diçka më e madhe, një kthim i ngrohtë te rrënjët, te pastërtia e zanafillës dhe te shpirti i patjetërsueshëm i kësaj toke të pavdekshme.

Sfida e vëllezërve Hitaj

Si për Çlirimin, Leonardin dhe Taulantin, shndërrimi i një brilanti të natyrës në një sipërmarrje me udhë të gjatë e me emër të mirë, në një emblemë të Selenicës, Vlorës dhe vetë shpirtit lab, ka qenë një rrugëtim sa sfidues, aq edhe fisnik.

Sot, kur “Shpella Vajzë” është kthyer në një sinonim të suksesit dhe të mikpritjes autoktone, nuk është aspak me vend të harrohet se si u hodhën hapat e parë, se si tre vëllezërit u nisën, si qëndruan dhe si e ngritën këtë endërr përmes shtigjeve të ngushta të sakrificës. Çdo pengesë e tejkaluar dhe çdo e papritur e përballuar me përkushtim u kthye në një gur themeli për këtë kështjellë të turizmit rural.

Ata nuk sollën në jetë një biznes, por ngritën një model frymëzues se si puna e ndershme, vizioni i qartë dhe dashuria për trojet e veta mund ta kthejnë “Shpellën Vajzë” në një piketë të rëndësishme turistike, një atraksion të lakmuar të fshatit Vajzë dhe një stoli të gjithë luginës së Shushicës e Vlorës. Ata, të tre, bashkë me motren e tyre, Alketën, e cila menaxhon me kujdes dyqanet e “Shpella Vajzë” mu në qytetin e Vlorës; janë simboli i njeriut të punës.

Shembulli i vëllezërve Hitaj mbetet i rrallë në peizazhin e sipërmarrjeve familjare. Sekreti i suksesit të tyre nuk fshihet te kërkimi i fitimit të shpejtë, por te bashkimi i duarve dhe i zemrave rreth një qëllimi të vetëm, një qëndresë e mbrujtur me mirëkuptim vëllazëror, ku besa dhe vizioni parakalojnë çdo sfidë.

“Shpella Vajzë”, zemra e begatë e “Vajzë Fest”

I pagëzuar tashmë në vitin e tij të katërt të kremtimeve, festivali “Vajzë Fest” nuk do ta kishte këtë amëz kuptimplotë e as nuk do të mund të falte të njëjtën magji festive, pa sofrën e begatë që shtrohet gjerë e gjatë, me zë e me zemër, me ëmbëlsim sysh dhe shpirt në “Shpella Vajzë”.

Kjo hapësirë nuk është thjesht një nga destinacionet më të njohura e piktoreske natyrore e agroturistike përgjatë Luginës së Lumit të Vlorës. “Shpellla Vajzë” është tashmë ikonë, ndër ikonat, e Shqipërisë. Ajo është vetë frymëmarrja e këtij festivali treditësh, një udhëkryq ku kënga polifonike e vallja e rëndë labe, tradita e trashëguar e historia e lavdishme, antikiteti i gurit e egërsia e natyrës bëhen bashkë për të ngritur emblemën e ngjarjes më të rëndësishme kulturore, artistike e promovuese të kësaj krahine.

Aty, te ky prag gurore, janë pritur e përcjellë ndër vite burra shteti e gjigandë të skenës artistike, personalitete të ligjit e gjeni të letrave shqipe, triumfues të sfidave sportive dhe akademikë katedrash, gazetarë dhe penëhollë, këngëtarë dhe mjeshtra, të moshuar me urtësinë e kohës dhe fëmijë me gëzimin e të ardhmes. Të gjithë pa përjashtim, me të njëjtën bujari anëshkruar, si në shtëpinë e tyre, mes njerëzve të vet.

“Shpella Vajzë” është duke të të pritur edhe ty

Ti që pate mirësinë të përpinje këtë radhë fjalësh e këto pamje, këtë stolisje ndjesish e përjetim të shpirtshëm, nuk u njohu me një ikonë të agroturizmit të krahinës. Në prehërin e dëshirave të tua sapo u hodh një ngasje e ëmbël, një ftesë e heshtur që nuk mbyllet me leximin e këtij shkrimi.

Mund t’i kthesh kryet për një çast nga Vlora me detin e saj të magjishëm dhe të marrësh udhën që gjarpëron drejt zemrës së Luginës, sepse fjalët mbeten gjithnjë të paplota përpara asaj që të pret te “Shpella Vajzë”, kjo kështjellë e agroturizmit lab.

Është prova se kur i beson devotshmërisë dhe punës, duart e njeriut përbashkohen me bekimin e natyrës për ta kthyer mundin në një sofër të shtruar gjerë, ku shija, guri, toka dhe shpirti i njeriut bëhen një.

Në foto: Tre vellëzërit Hitaj dhe motra e tyre, Alketa