Takimet e fundit të Edi Rama me përfaqësues të rëndësishëm amerikanë kanë rikthyer një debat të vjetër në Tiranë: a është kjo një provë se Uashingtoni zyrtar e konsideron Ramën një partner të besueshëm, apo thjesht një reflektim i rutinës diplomatike?
Në pak ditë, kemi një seri kontaktesh që në pamje të parë duken domethënëse: pritja në zyrë e Ambasadorit të SHBA në NATO, Matthew Whitaker; takimi në Athinë me ambasadoren amerikane Kimberly Guilfoyle; dhe më herët, pritja e Ivanka Trump. Në një klimë politike si ajo shqiptare, ku çdo sinjal ndërkombëtar lexohet politikisht, kjo seri takimesh shihet menjëherë si një formë legjitimiteti.
Por këtu nis analiza reale: çfarë është legjitimitet dhe çfarë është protokoll?
Në diplomacinë amerikane, takimet nuk janë asnjëherë rastësore, por nuk janë as domosdoshmërisht deklarata politike në vetvete. Ato janë instrumente komunikimi. Dhe në rastin e Shqipërisë, një vend anëtar i NATO-s, çdo kryeministër – kushdo qoftë ai – është automatikisht partner institucional i SHBA.
Takimi me Matthew Whitaker duhet lexuar në këtë prizëm: siguria dhe NATO. Shqipëria është pjesë e arkitekturës euroatlantike dhe bashkëpunimi në këtë fushë është konstant, pavarësisht individëve. Pra, ky takim nuk është një privilegj personal i Ramës, por një domosdoshmëri e rolit të tij si kryeministër i një vendi aleat.
Edhe kontakti me Kimberly Guilfoyle në Athinë është pjesë e një logjike më të gjerë rajonale. Ballkani mbetet një zonë ku SHBA kërkon stabilitet dhe koordinim mes aleatëve. Shqipëria dhe Greqia janë dy pika kyçe në këtë arkitekturë, dhe komunikimi i nivelit të lartë është i pritshëm, jo i jashtëzakonshëm.
Ndërsa takimi me Ivanka Trump ka një natyrë tjetër. Ai është më shumë një sinjal i hapjes ekonomike dhe i interesave potenciale investuese. Nuk është një akt i politikës së jashtme amerikane në kuptimin klasik, por një pjesë e asaj që quhet “soft power” – ndikimi përmes biznesit, imazhit dhe rrjeteve.
Atëherë, ku qëndron e vërteta?
Uashingtoni nuk funksionon mbi bazën e simpative personale, por mbi interesat strategjike. Dhe në këtë kuptim, Shqipëria konsiderohet një aleate e qëndrueshme: pro-NATO, e rreshtuar me Perëndimin dhe relativisht stabile në politikën e jashtme. Për sa kohë këto kushte qëndrojnë, çdo qeveri shqiptare – përfshirë atë të Edi Rama – do të trajtohet si partnere.
Por kjo nuk duhet ngatërruar me mbështetje të pakushtëzuar.
Historia e marrëdhënieve Shqipëri–SHBA tregon se amerikanët kanë një qasje të dyfishtë: nga njëra anë mbështesin stabilitetin dhe bashkëpunimin strategjik; nga ana tjetër, ruajnë një presion të vazhdueshëm për çështje si shteti i së drejtës, korrupsioni dhe funksionimi i institucioneve demokratike. Pra, partneriteti është real, por është edhe i kushtëzuar.
Në këtë kuadër, takimet e fundit janë më shumë një konfirmim i një marrëdhënieje funksionale sesa një “certifikatë besimi” personale për Ramën. Ato tregojnë se linjat e komunikimit janë të hapura, se Shqipëria mbetet në radarët strategjikë të SHBA dhe se bashkëpunimi vijon normalisht.
Por nuk provojnë se Uashingtoni ka marrë një qëndrim politik në favor të individit.
Në fund, duhet bërë dallimi që shpesh mungon në debatin publik shqiptar: SHBA nuk mbështet individë, mbështet interesa. Dhe për sa kohë interesat përputhen, partneriteti vazhdon – me çdo qeveri që i përfaqëson ato.
Kjo është arsyeja pse takimet janë të rëndësishme, por interpretimi i tyre duhet të jetë i matur. Sepse në diplomaci, shpesh ajo që duket si afërsi personale është thjesht funksion i një ekuilibri më të madh strategjik.
Por fati i kryeministrit Rama vjen edhe se lideri opozitar mbetet akoma non grata në SHBA. Ndërkohë Berisha vazhdon të sfidojë veten dhe realitetin pasi do të rikandidojë me 25 maj për kryetar të PD, pra deri në vitin 2030 do jetë shefi i demokratëve, duke ia lehtësuar Ramës linjat me Uashingtonin.