Kur aeroplanët izraelitë goditën kompleksin e gazit Parsi Jugor, afër Asalojehit, ata goditën më shumë sesa tubacione dhe kompresorë. Ata goditën pjesën e infrastrukturës më thelbësore për funksionimin e Iranit – një fushë kyç që ofron rreth 75 për qind të furnizimit të brendshëm me gaz të Iranit dhe prodhon afër 80 për qind të energjisë elektrike të vendit.
Sulmi ndaloi prodhimin në dy rafineri që së bashku kanë një kapacitet ditor prej 100 milionë metrash kub, duke bërë që çmimet të rriten ndjeshëm dhe duke nxitur kundërsulme ndaj Irani ndaj infrastrukturës së energjisë në shtetet arabe të Gjirit Persik, përfshirë në terminalin e gazit të lëngshëm natyror (LNG) Ras Lafan të Katarit.
Një objektiv që prej kohësh është degraduar
Parsi Jugor veçse ishte përballur me vështirësi edhe para se të binte bomba e parë. Pasi që shtrihet përgjatë kufirit detar me Katarin në Gjirin Persik – ku i njëjti rezervuar njihet si Kupola Veriore dhe furnizon rreth 20 për qind të LNG-së së botës – pjesa e fushës që gjendet në anën e Iranit prej vitesh ka vuajtur nga mungesa e theksuar e investimeve.
Që kur Uashingtoni u tërhoq nga marrëveshja bërthamore më 2018 dhe vendosi sanksione të ashpra ndaj Teheranit, kompanitë ndërkombëtare, përfshirë Total nga Franca, janë larguar dhe infrastruktura e vjetruar e fushës kryesisht nuk është rinovuar.
Shahram Kholdi, profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Kanada, thotë se fusha veçse ishte në gjendje të rëndë.
“Republika Islamike ka investuar shumë pak në sektorin e naftës dhe gazit që kur [presidenti amerikan, Donald] Trump u tërhoq nga marrëveshja bërthamore”, thotë ai për Radion Farda të Radios Evropa e Lirë. “Shumë nga këto ndërtesa veçse kanë pasur nevojë të rinovohen. Katari po nxjerr një pjesë shumë më të madhe të gazit nga rezervuari i përbashkët pasi infrastruktura jonë është vjetruar dhe degraduar”.
Edhe në kohë paqeje, iranianët janë përballur me mungesë të furnizimeve me gaz, teksa regjimi ka drejtuar furnizimet drejt eksporteve të petrokimikateve, duke përdorur termocentralet me mazut – naftë e rëndë që ka mbuluar qytetet iraniane me tym e ndotje të ajrit.
Logjika strategjike, kostoja njerëzore
Zyrtarët izraelitë thonë se sulmi ishte i koordinuar me Shtetet e Bashkuara dhe kishte për qëllim të ulte kapacitetin e Republikës Islamike për të mbajtur ushtrinë e saj. Por, analistët paralajmërojë se dëmet është e pamundur të kufizohen vetëm në sferën ushtarake.
Umud Shokri, analist i sigurisë së energjisë dhe profesor në Universitetin George Mason, argumenton se zgjedhja e Parsit Jugor si objektiv është shumë i rëndësishëm.
“Shënjestrimi i Parsit Jugor është skenari më i keq sepse ai mbështet shumicën e furnizimit me gaz të Iranit, duke ushqyer gjenerimin e energjisë, ngrohjen, industrinë dhe petrokimikatet”, thotë ai. “Ndërprerja nuk godet vetëm eksportet, por edhe jetën e përditshme. Duhet të prisni që pothuajse menjëherë të ketë ndërprerje të energjisë elektrike, mungesa të furnizimeve dhe inflacion, që do të thotë se iranianët e zakonshëm do të përjetojnë të parët goditjen”.
Që nga nisja e operacionit ushtarak, Trump ka thënë se nuk do të ketë “asnjë marrëveshje me Iranin, përveç dorëzimit pa kushte”. Teksa mbështet ndryshimin e regjimit, duke e cilësuar atë si “gjëja më e mirë që mund të ndodhë”, Trump po ashtu ka theksuar se kjo mund të mos ndodhë “menjëherë”.
Sa i përket qëllimit politik që qëndron pas goditjes së infrastrukturës, Kholdi e thotë troç: “Besoj se qëllimi i synuar ose i paqëllimshëm është që ta sjellë popullatën në një pikë ku ata të kërkojnë rrëzimin e këtij regjimi. Nuk shoh logjikë tjetër për këtë çështje”.
Shokri argumenton se sulmet “nuk shkaktojnë qartësisht destabilizim” të establishmentit klerikan. “E dobësojnë, po, por po ashtu i japin justifikim që të forcojë kontrollon dhe që të hedhë fajin diku tjetër”, thotë ai.
Por, ai është skeptik se presioni civil do të përkthehet në ndryshim politik teksa konflikti po vazhdon. “Jo, kurrë”, përgjigjet ai në pyetjen nëse njerëzit nën bombardime aktive do të dilnin në rrugë. Rreziku kryesor, sipas tij, është ajo që ndodh pasi të përfundojë lufta.
“Pasi të arrihet një armëpushim, Republika Islamike nuk do të jetë në gjendje të rikthejë menjëherë [ndërtesat e gazit në] Asalojeh”, paralajmëron Kholdi. “Shteti do të përballet me mungesa të mëdha, edhe nëse Republika Islamike kolapson”.
Irani, argumenton ai, do të detyrohej që të importonte gaz nga fqinjët, sikurse Turkmenistani, gjatë ndonjë periudhe të tranzicionit, ndërkaq rindërtimi – që kërkon teknologji të avancuar japoneze apo nga Koreja e Jugut dhe financim nga Banka Botërore dhe Fondi Monetar Ndërkombëtar – mund të zgjasë për vite të tëra.
Ai thekson se kjo është sfidë për të cilën lëvizjet opozitare të Iranit nuk janë përgatitur. Kornizat e tyre për tranzicion janë shkruar para se Paris Jugor të shndërrohej në objektiv.
“Mendoj se llogaritjet e të gjithëve përfshinin shpresën që udhëheqësit e Republikës Islamike do të shfaqnin një farë racionaliteti dhe thjesht do të hiqnin dorë dhe do të largoheshin”, thotë ai. “Më lejoni të mbaj të gjithë përgjegjës, përfshirë edhe veten time”./REL/
Përgatiti: Mimoza Sadiku