Kryeministri i ardhshëm i Hungarisë, Peter Magyar, është i etur të sigurojë një rikthim në rrjedhën kryesore të Bashkimit Evropian dhe po vepron me shpejtësi për të rregulluar marrëdhëniet.
Pjesë e këtij misioni është një plan për ta bërë vendin gati për t’u bashkuar me euron deri në fund të dekadës.
Disa, përfshirë guvernatorin e bankës qendrore, sugjerojnë se ky afat kohor mund të jetë tepër ambicioz, duke pasur parasysh se kryeministri në largim Viktor Orban do të dorëzojë një ekonomi të ngadaltë dhe një rrëmujë fiskale.
Por nëse anëtarësimi në euro qaset në mënyrën e duhur, Hungaria mund të shohë përfitime të konsiderueshme.
Kthim te rrjedha kryesore e Bashkimit Evropian
Përmbushja e kërkesave të adoptimit të euros do të jetë një detyrë e vështirë për qeverinë e ardhshme.
Partia Tisza e Hungarisë ka pak hapësirë për të manovruar brenda planeve të saj të shpenzimeve dhe reformave, veçanërisht në mes të krizës së vazhdueshme në Lindjen e Mesme, thotë Sili Tian nga Njësia e Inteligjencës Economist.
“Nuk presim që euro të miratohet brenda dekadës së ardhshme”, tha Tian për DW.
Megjithatë, Tisza është shumë e motivuar. Kthimi i Hungarisë në rrjedhën kryesore të BE-së nga periferia “joliberale” në të cilën Orban e dëboi atë ishte një pikë kyçe në fushatën zgjedhore të partisë. Bashkimi me eurozonën do ta përcillte këtë mesazh të ri.
Por shpejtësia është thelbësore dhe Hungaria po i kërkon Brukselit të zhbllokojë 17 miliardë euro (19.8 miliardë dollarë) fonde që u bllokuan për shkak të prapambetjes demokratike të Orbanit dhe problemeve me sundimin e ligjit; 10 miliardë euro nga kjo shumë duhet të aksesohen përpara se të skadojë në gusht.
Shtrëngimi i rripave në të gjithë Hungarinë
Rreth 75% e hungarezëve janë në favor të miratimit të monedhës së vetme evropiane, sipas një ankete të vitit 2025. Megjithatë, pothuajse po aq shumë thanë se e kuptojnë që vendi nuk është gati për të bërë këtë hap.
“Një datë hyrjeje në vitin 2030 mund të duket ambicioze, por nuk është e pamundur”, tha për DW Julia Kiraly, ish-zëvendësguvernatore e bankës qendrore dhe profesoreshë në Akademinë Hungareze të Shkencave.
“Sfida kryesore është që të përmbushen kriteret e Maastrichtit”, tha Kiraly.
Këto kritere shënojnë nivelet e kërkuara nga BE-ja për inflacionin, borxhin, deficitin buxhetor, normat e interesit dhe stabilitetin e monedhës që një vend duhet të përmbushë përpara se të mund të miratojë euron. Hungaria aktualisht dështon keq në këto kërkesa fiskale.
Shkurtimet e thella të shpenzimeve qeveritare të nevojshme për të zbutur deficitin do të paraqesin provën më të madhe. Tian sugjeron se kjo do të jetë “e pamundur” të arrihet deri në vitin 2030.
“Z. Magyar është zotuar tashmë të vazhdojë shumë nga politikat fiskale shterpë të zotit Orban, ndërkohë që përshpejton shpenzimet e mbrojtjes për të përmbushur objektivat e NATO-s”, shtoi ai.
Të mirat dhe të këqijat e bashkimit me eurozonën
Megjithatë, edhe vetëm përpjekja për të hyrë në eurozonë duhet t’i ofrojë Hungarisë një sërë përfitimesh të mundshme.
Sapo qeveria të njoftojë një ofertë zyrtare për t’u anëtarësuar, kjo duhet të sjellë stabilitet më të madh për monedhën e saj, forintën, dhe inflacion dhe norma interesi më të ulëta.
Kostot e huamarrjes duhet të ulen gjithashtu, si për qeverinë ashtu edhe për të gjithë ekonominë, pasi mbikëqyrja e Bankës Qendrore Evropiane ndihmon në stabilizimin e sektorit financiar.
Duke parë përpara, anëtarësimi në eurozonë do të eliminonte rrezikun e kursit të këmbimit dhe kostot e transaksioneve — diçka që është thelbësore për ekonominë e Hungarisë, e cila është e përqendruar kryesisht në eksporte.
Kompromisi më i madh do të ishte humbja e autonomisë së Hungarisë mbi politikën monetare dhe aftësia për të përballuar goditjet. Por vendi do të kishte më pas qasje në likuiditetin e eurozonës dhe në lehtësirat e shpëtimit nëse do të përballej me probleme.
Partnerët e eurozonës ka të ngjarë të jenë të kujdesshëm
Ekonomia dhe pozicioni i dobët fiskal i Hungarisë, për të mos përmendur 16 vitet e përkeqësimit institucional, ka të ngjarë t’i bëjnë anëtarët e eurozonës të kujdesshëm ndaj bashkimit të Hungarisë me grupin.
Ata nuk e kanë harruar krizën e borxhit grek , e cila rezultoi shumë ngjitëse dhe e kushtueshme dhe mund të ndërlikojë përparimin e Hungarisë, ndërsa ajo kërkon marrëveshjen e nevojshme nga pjesa tjetër e anëtarëve.
Ata gjithashtu ka të ngjarë të shohin një rrezik që Hungaria të ndryshojë kursin dhe të tërhiqet nga përpjekja për në euro pas zgjedhjeve të ardhshme të planifikuara për vitin 2030, ose të kthehet në një kurs joliberal dhe të bëhet shkatërruese ndërsa është brenda zonës së monedhës së vetme.
“Hungaria ka të ngjarë të shihet me skepticizëm”, sugjeruan analistët e Capital Economics me seli në Londër në një analizë të kohëve të fundit. Vendi “do të duhet të bindë partnerët e eurozonës se hyrja në euro është një qëllim i përbashkët në të gjithë spektrin politik”.
Një rrugë natyrale për Hungarinë?
Megjithatë, zyrtarët e BE-së e shohin këtë veprim si pozitiv për bllokun.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, vlerësoi Hungarinë për “kthimin e saj në rrugën evropiane” — një rrugë që presidentja e Bankës Qendrore Evropiane, Christine Lagarde, deklaroi se të çon natyrshëm drejt euros.
“Brenda Evropës Qendrore dhe Lindore, miratimi i euros nga Hungaria do të sinjalizonte një konvergjencë të ripërtërirë dhe një kohezion politik të forcuar”, vuri në dukje Tian.
Kur Hungaria iu bashkua BE-së në maj të vitit 2004, së bashku me nëntë vende të tjera, ajo u zotua të miratonte monedhën e përbashkët. Por është një nga tre vendet nga ai grup që ende nuk e kanë bërë këtë veprim, së bashku me Çekinë dhe Poloninë.
Duke pasur parasysh që ekonomitë e Grupit të Vishegradit mbështeten shumë në eksportet drejt eurozonës, është për t’u habitur që vetëm Sllovakia i është bashkuar deri më tani. Tani Hungaria shpreson të përfitojë nga lloji i përfitimeve që e shndërruan fqinjin e saj verior në “Tigrin Tatra”.
“Për partnerët kryesorë tregtarë si Gjermania, eliminimi i rrezikut të kursit të këmbimit dhe ulja e kostove të transaksioneve do të mbështesin flukse të mëtejshme tregtare dhe investimesh, veçanërisht në sektorët dominues të automobilave dhe elektronikës”, theksoi Tian.
Megjithatë, vendimi i Hungarisë për të synuar euron nuk ka gjasa të ndikojë në Çeki apo Poloni.
Kundërshtimi popullor ndaj monedhës së vetme, i nxitur nga frika e inflacionit dhe humbja e autonomisë, pengon diskutimin serioz mbi këtë temë në Pragë dhe Varshavë. Megjithatë, deri në mesin e prillit, euro ishte gjithashtu jashtë menusë në Budapest.
“Nuk mund të përjashtohet që, herët a vonë, të gjitha shtetet anëtare të BE-së mund t’i bashkohen eurozonës në kërkim të një konkurrueshmërie më të madhe kundrejt Shteteve të Bashkuara”, tha Kiraly./DW