Kalo te përmbajtja
Koha Jone Logo
  • Të fundit
  • Lajme
  • Aktualitet
  • WebTV
  • Rajoni
  • Bota
  • Politikë
  • Kosova
  • Ekonomi
  • Showbiz
  • Sporti
  • Shqip
  • English
Lexo në app
  • Shqip
  • English
  • Të fundit
  • Lajme
  • Aktualitet
  • WebTV
  • Rajoni
  • Bota
  • Politikë
  • Kosova
  • Ekonomi
  • Showbiz
  • Sporti
  • Lajme
  • Aktualitet
  • Politikë
  • Forum
  • WebTV
  • Editorial
  • Kosova
  • Rajoni
  • Bota
  • Sporti
  • Ekonomi
  • Showbiz
  • Kultura
  • Shëndeti
  • Teknologji
  • Intervista
  • Kronikë
  • Turizëm
  • Sociale
  • Historiku
Lajmet e fundit

Gazeta "KOHA JONË" themeluar si e pavarur më datë 11 Maj 1991
Botues: Nikoll LESI. Adresa e redaksisë: Rruga "Sami Frasheri", Pallatet e Aviacionit të Vjetër Nr. 2, TIRANA - ALBANIA

Site by

Opsionet e pamjes

Pamje shembull E premte, 13 Nëntor 2026, 09:19 Ishte pranë Shqipërisë, Dalipi zgjedh të luajë me Kosovën Një tjetër talent i futbollit shqiptar ka vendosur të përfaqësojë Kosovën. Bëhet fjalë për Lutfi Dalipin, i cili tashmë ka zgjedhur zyrtarisht fanellën dardane,…
Pamja e bardhë/e zezë
Madhësia e tekstit
  • Në trend
  • Shqipëria–Finlanda
  • Italia–Franca
  • Zgjedhjet lokale
  • Veliaj
  • Berisha–Lala
  • Asambleja e PS-së
  • Vendimet e qeverisë
  • Fundi i botës
Lajmet e fundit
Në trend
  • Shqipëria–Finlanda
  • Italia–Franca
  • Zgjedhjet lokale
  • Veliaj
  • Berisha–Lala
  • Asambleja e PS-së
  • Vendimet e qeverisë
  • Fundi i botës
KOHA JONË Lajmet e fundit, gjithmonë me ju
Instalo

Historia e gruas që reformoi matematikën

Kultura E hënë, 18 Nëntor 2019 18:03
Shto te burimet e preferuara

Shpërnda

Facebook WhatsApp Email X

Hilda Geiringer ishte një grua hebreje nga Vjena e cila ishte shumë e talentuar në fushën e matematikës, shkruan KultPlus.

Ishte viti 1939 kur ajo mbërriti në New York, pas shumë sfidave e sakrificave.

Për rreth gjashtë vjet, ajo kërkoi t’i shpëtonte kërcënimit nazist dhe kështu udhëtoi kudo nëpër Europë. Në atë kohë ajo shkoi në Turqi, u bllokua në Lisbonë dhe i shpëtoi më pas internimit në kampin nazist. Arritja e saj në SHBA duhet të kishte qenë një kapitull shumë i mirë për të, por përsëri filluan sfida të tjera.

Geiringer, gruaja e parë që mësoi matematikë të aplikuar në një universitet gjerman, ishte e njohur si një mendimtare novator që zbatoi pasqyrën e saj matematikore, në shkencat e tjera. Por në SHBA, ajo luftoi për dekada për të rifituar statusin e saj në këtë fushë.Kjo gjë nuk ishte për shkak të talenti të Geiringerit, por puna e saj ishte më shumë se sa jetesa e saj, ishte motivim për të.“Unë dua të bëjë shkencë. Ndoshta është ajo për të cilën kam nevojë,” shkruante ajo në një letër drejtuar presidentit të Kolegjit Wheaton në Masashutas,në vitin 1953.

Reklamë Reklamo në Koha Jonë
Reklamë Reklamo në Koha Jonë

Geiringer lindi në Vjenë në vitin 1893. Në një kohë kur pritej që gratë kryesisht të martoheshin herët, prindit e Geiringer investuan në edukimin e vajzës së tyre. Fillimisht e dërguan në një shkollë të mesme për lëndë shkencore, pastaj paguan për studimin e saj për matematikë dhe fizikë në Universitetin e Vjenës.Pas studimeve të saj ajo mori gradën e doktoratës në matematikë në vitin 1917. Ajo shkruaji edhe një libër që fliste për trigonometrinë e përparuar dhe zhvilloi një teori të përgjithësuar për dy ndryshoret e cila u botua në Muajin e parë të Matematikës dhe Fizikës. Pavarësisht arritjeve të saj Viena nuk mund të mbante një matematikane femër, hebre.

ReklamëSwiss DigitalReklamo në Koha Jonë

Në 1921 ajo u bë asistente e Richard von Mises, drejtori i Institutit të krijuar për Matematikë të Aplikuar në atë kohë. Më pas në moshën 34 vjeçare ajo u bë më shumë se asistente, u bë pedagogia e parë femër në universitet.

Mund t'ju interesojë

Interpretim emocionues i këngës “Për ty Atdhe” nga muzikantë me aftësi ndryshe (VIDEO)

Interpretim emocionues i këngës “Për ty Atdhe” nga muzikantë me aftësi ndryshe (VIDEO)

11 Nëntor 2026, 09:06
Aleksandër Beçiri: Shpirti, Shpia, Atdheu!

Aleksandër Beçiri: Shpirti, Shpia, Atdheu!

9 Nëntor 2026, 18:32
Pse quhet Tirana? Ben Blushi rrëzon legjendën e origjinës nga Teherani në librin ”Historitë e Çmendura të Tiranës”

Pse quhet Tirana? Ben Blushi rrëzon legjendën e origjinës nga Teherani në librin ”Histo...

6 Nëntor 2026, 16:07

Geiringer ishte përqendruar gjithnjë e më shumë në matematikën e aplikuar, veçanërisht në fushën e statistikave dhe probabilitetit. Von Mises po kërkonte një mënyrë për të thjeshtësuar ekuacionet diferenciale që përcaktojnë deformimin plastik në metale.Geiringer gjeti një mënyrë për të kombinuar dy kushte në një ekuacion të vetëm, duke thjeshtësuar dhe shpeshtësuar procesin e llogaritjes së deformimit. Tashmë kjo njihet si një nga efuzionet e Geiringer.Edhe sot, ekuacionet e saj luajnë një rol kryesor në shkencë dhe inxhinieri. Në inxhinierinë e sigurisë për urat, për shembull, zbatimi i kësaj teorie siguron që metalet të mos tendosen përtej pikës së tyre të deformimit, duke parandaluar përkuljet dhe prishjet.

Së bashku me vajzën e saj Magda, të lindur nga martesa e Geiringer me një matematikan tjetër me të cilin kishte përfunduar në divorc.Pas një qëndrimi të shkurtër në Bruksel, ajo dhe Magda u transferuan në Stamboll. Në atë kohë, presidenti i Turqisë, Mustafa Kemal Ataturk ishte duke filluar reforma mbarëkombëtare për modernizimin e vendit dhe arsimit të lartë, pas pavarësisë nga Perandoria Osmane.Kjo përfshinte mikpritjen e afro 200 studiuesve gjermanë, midis tyre von Mises dhe Geiringer. Von Mises u emërua kryetar i matematikës në Universitetin e sapo themeluar të Stambollit, ndërsa Geiringer u bë profesor me një kontratë pesë-vjeçare. Geiringer lulëzoi në Stamboll.

Ajo kreu një sërë kërkimesh, duke botuar 18 artikuj në anglisht dhe madje edhe një libër shkollor, në turqisht. Ajo gjithashtu kreu kërkime inovative në teorinë e probabilitetit, duke konfiguruar ekuacionet rekursive për të studiuar shpërndarjen e gjeneve dhe llojeve të gjakut.Pas lavdisë në Truqi së bashku me Von Mises ajo u detyrua të shkonte në SHBA. Por emigrimi në Amerikë, me taksat e larta vjetore , nuk ishte i lehtë, veçanërisht në vitin 1939.

Kur Geiringer po kërkonte pozicione pune gjatë Luftës së Dytë Botërore, matematika e aplikuar ishte në kërkesë në Shtetet e Bashkuara.“Rritja e kërkesës së matematikës së aplikuar në SHBA, ka të bëjë me hulumtime të lidhura me luftën,” thotë Alma Steingart, historiane e matematikës së aplikuar në universitetin Kolumbia në Neë York. “Sipas saj matematika është një nga fushat më të këqija për sa i përket pjesëmarrjes së grave.

Geiringer nuk gjeti kurrë në një universitet amerikan, një pozicion të barabartë me atë që kishte në Gjermani dhe Turqi.Pasi filloi punë Geiringer i shkroi von Mises, “unë shpresoj se do të ketë kushte më të mira për brezat e ardhshëm të grave.” Pas kësaj ajo u mor me përpilimin dhe redaktimin e disa librave të von Mises si, “Statistikat dhe e vërteta” botuar në vitin 1964 dhe “Teoria Matematikore e Probabilitetit dhe Statistikave” në vitin 1957.

Etiketat e lidhura

Historia e gruasreformoi matematikën
Shto te burimet e preferuara

Shpërnda

Facebook WhatsApp Email X

Më të fundit

Ishte pranë Shqipërisë, Dalipi zgjedh të luajë me Kosovën
Para 12 minutash

Ishte pranë Shqipërisë, Dalipi zgjedh të luajë me Kosovën

13 drejtues mjetesh të arrestuar në Vlorë, Policia vendos afro dy mijë gjoba për një javë
Para 13 minutash

13 drejtues mjetesh të arrestuar në Vlorë, Policia vendos afro dy mijë gjoba për një javë

Kursi i këmbimit: euro 90.5 lekë, dollari 81.4 lekë
Para 14 minutash

Kursi i këmbimit: euro 90.5 lekë, dollari 81.4 lekë

Kaos global nga ndërprerja e Microsoft, miliona përdorues mbeten pa akses në shërbime
Para 22 minutash

Kaos global nga ndërprerja e Microsoft, miliona përdorues mbeten pa akses në shërbime

Më të lexuarat

1 Shqipëria fiton ndaj Finlandës, Italia ndaj Francës/ Rama zbulon si u pritën rezultatet në darkën diplomatike
Para 10 orësh

Shqipëria fiton ndaj Finlandës, Italia ndaj Francës/ Rama zbulon si u pritën rezultatet në darkën dipl...

2 Sokol Sadushi hap debat të fortë kushtetues. A ka hapur “kutinë e Pandorës” për disa funksione të larta?
Para 15 orësh

Sokol Sadushi hap debat të fortë kushtetues. A ka hapur “kutinë e Pandorës” për disa funksione të larta?

3 Itali-Francë: Pio Esposito shkruan historinë, trium me përmbysje i Axurrëve
Para 10 orësh

Itali-Francë: Pio Esposito shkruan historinë, trium me përmbysje i Axurrëve

4 Nis dialogu mes qeverisë dhe të rinjve protestues, Gonxhja: Diskutuam për meritokracinë dhe punësimin
Para 18 orësh

Nis dialogu mes qeverisë dhe të rinjve protestues, Gonxhja: Diskutuam për meritokracinë dhe punësimin

Koha Jone Logo

E përditshme, e pavarur

  • Të fundit
  • Lajme
  • Aktualitet
  • WebTV
  • Rajoni
  • Bota
  • Sporti
  • Showbiz
  • Politikë
  • Forum
  • Kultura
  • Shëndeti
  • Editorial
  • Kronikë
  • Teknologji
  • Ekonomi
  • Turizëm
  • Sociale
  • Reklamo në Koha Jonë
  • Kontakt
  • Privacy Policy
Download on the App Store Get it on Google Play

Gazeta "KOHA JONË" themeluar si e pavarur më datë 11 Maj 1991
Botues: Nikoll LESI. Adresa e redaksisë: Rruga "Sami Frasheri", Pallatet e Aviacionit të Vjetër Nr. 2, TIRANA - ALBANIA

Site by
  • BOTUES & DREJTOR: Nikoll LESI
  • KRYEREDAKTOR: Daniel MUÇAKU
  • ZV/KRYEREDAKTOR: Redjon SHTYLLA
  • BORDI: Elsa KAMBERI, KRYETARE
  • NIPT: J71425013C

© 2026 KOHA JONE. All rights reserved.