“22 Marsi” nga dita e lindjes së demokracisë, në betejën për mbijetesën e saj

Nga Albert Vataj
Kryetari i Partisë Demokratike, Sali Berisha, ka zgjedhur një datë me peshë të veçantë simbolike për të artikuluar një thirrje të re politike, 22 Marsin 1992, ditën që në memorien kolektive shqiptare shënon ardhjen e demokracisë si projekt dhe si shpresë. Përmes një ftese publike për pjesëmarrje në protestën e radhës së opozitës, ai përpiqet të ndërtojë një vijimësi mes asaj dite historike dhe momentit aktual, duke e rikthyer 22 Marsin nga një përvjetor në një akt mobilizimi.

Në thelb të mesazhit të tij qëndron një formulim i fortë, nëse 22 Marsi ishte dita kur lindi demokracia, sot është dita kur ajo duhet mbrojtur. Kjo zhvendosje semantike, nga lindja tek mbrojtja, nuk është thjesht retorike, por përpiqet të sugjerojë një krizë të vetë sistemit demokratik. Sipas Berishës, protesta nuk është vetëm një reagim politik i zakonshëm, por një domosdoshmëri përballë asaj që ai e konsideron si deformim të rendit demokratik nga qeverisja aktuale.

Në këtë kontekst, ai i drejtohet drejtpërdrejt kryeministrit Edi Rama, duke e akuzuar për përdorimin e ligjit si mburojë për abuzime dhe korrupsion. Kjo akuzë përbën një nga shtyllat kryesore të diskursit opozitar në vitet e fundit: ideja se institucionet, në vend që të garantojnë barazi dhe drejtësi, janë instrumentalizuar për të mbrojtur pushtetin dhe për të zbehur llogaridhënien.

Por përtej akuzave konkrete, ajo që bie në sy është mënyra se si kjo thirrje për protestë ndërtohet mbi një narrativë historike. Fotoja e përdorur nga Berisha, një imazh nga manifestimi i fitores së 22 marsit të 34 viteve më parë, nuk është një element i rastësishëm ilustrues. Ajo synon të rikrijojë një emocion kolektiv, një kujtesë të një momenti kur qytetarët besuan se ndryshimi ishte i mundur dhe i prekshëm. Në këtë mënyrë, protesta e sotme paraqitet si vazhdim i asaj fryme, si një rikthim në burimin e legjitimitetit demokratik.
Megjithatë, ky përdorim i historisë ngre edhe pyetje të rëndësishme: a mund të riprodhohet energjia e vitit 1992 në një realitet krejtësisht të ndryshëm politik dhe shoqëror? A është kujtesa historike një instrument mobilizimi efektiv, apo rrezikon të mbetet një retorikë që nuk arrin të përkthehet në aksion konkret qytetar?
Thirrja për një qeverisje teknike dhe për zgjedhje të reja është një tjetër element kyç i kësaj narrative. Ajo synon të vendosë në qendër çështjen e legjitimitetit elektoral, duke sugjeruar se proceset zgjedhore aktuale nuk garantojnë shprehjen autentike të vullnetit të qytetarëve. Në këtë kuptim, protesta para Kryeministrisë nuk paraqitet vetëm si kundërshtim ndaj një qeverie, por si një kërkesë për riformatimin e rregullave të lojës politike.

Në fund, 22 Marsi, në këtë editorial të heshtur që ndërton vetë politika përmes simbolikës dhe thirrjeve publike, shfaqet si një pikë takimi mes së shkuarës dhe së tashmes: një ditë që dikur shënoi fillimin e një epoke dhe që sot përdoret për të vënë në diskutim drejtimin e saj. Pyetja që mbetet e hapur është nëse kjo datë do të mbetet një simbol për t’u përkujtuar, apo do të shndërrohet realisht në një moment që riformëson rrjedhën e demokracisë shqiptare.