Presidenti amerikan Donald Trump ka paralajmëruar autoritetet e Iranit kundër vrasjes së protestuesve paqësorë, duke deklaruar se Uashingtoni “do t’u vijë në ndihmë”.
Në një postim të shkurtër në rrjetet sociale, Trump shkroi: “Jemi të armatosur dhe gati për të vepruar,” por nuk dha detaje të mëtejshme. Kjo paralajmërim vjen në mes të pothuajse një jave protestash masive në Iran, të shkaktuara nga përkeqësimi i kushteve ekonomike, ku raportohet se janë vrarë të paktën tetë persona.
Një këshilltar i lartë i Liderit Suprem të Iranit, Ayatollah Ali Khamenei, Ali Larijani, iu përgjigj duke thënë se Trump duhet “të jetë i kujdesshëm” nëse ndërhyn, duke paralajmëruar për kaos të mundshëm në të gjithë Lindjen e Mesme dhe shkatërrim të interesave amerikane.
Në postimin e tij të së premtes në Truth Social, Trump shkroi: “Nëse Irani qëllon dhe vret me dhunë protestuesit paqësorë, gjë që është zakoni i tyre, Shtetet e Bashkuara të Amerikës do t’u vijnë në ndihmë.”
Presidenti amerikan nuk specifikoi se çfarë veprimi mund të ndërmerrte Uashingtoni kundër autoriteteve iraniane.
Kjo situatë tensioni pason veprime të mëparshme të SHBA-së, si sulmet ajrore kundër objekteve bërthamore të Iranit në qershor, të urdhëruara nga Trump. Zyrtarët amerikanë argumentuan më vonë se sulmet kishin penguar ndjeshëm perspektivën e Teheranit për ndërtimin e një arme bërthamore – një pretendim i kontestuar nga Irani. Në shenjë hakmarrjeje, Irani nisi një sulm me raketa kundër një baze të madhe ushtarake amerikane në Katar.
Për disa nga protestuesit, ndërhyrja nga SHBA-ja do të ishte e mirëpritur. Një grua e re që protestonte në Teheran, e cila preferoi të mbetej anonime për sigurinë e saj, i tha programit Newshour të BBC-së se forcat e sigurisë “kanë frikë dhe dridhen deri në palcë kur zoti Trump thotë diçka ose zoti (Kryeministri izraelit Benjamin) Netanyahu thotë diçka.”
Ajo shtoi se protestuesit kishin kërkuar mbështetjen e SHBA-së prej vitesh, sepse forcat e sigurisë “besojnë se nëse zoti Trump thotë diçka, ai do ta bëjë [atë]”, dhe ata “e dinë se nëse ndodh diçka, do të duhet të përballen me pasojat”.
Të paktën gjashtë persona u raportuan të vrarë në Iran të enjten, në ditën e pestë të protestave. Dy persona vdiqën në përleshjet midis protestuesve dhe forcave të sigurisë në qytetin jugperëndimor të Lordeganit, sipas agjencisë gjysmë-zyrtare të lajmeve Fars dhe grupit për të drejtat e njeriut Hengaw, të cilët i identifikuan si protestuesit Ahmad Jalil dhe Sajjad Valamanesh. Tre persona u vranë në Azna dhe një tjetër në Kouhdasht, të gjitha në perëndim të vendit, raporton Fars, pa specifikuar nëse ishin demonstrues apo anëtarë të forcave të sigurisë. Një vdekje u raportua në Fuladshahr, në Iranin qendror, dhe një tjetër viktimë në Marvdasht, në jug. BBC nuk ka mundur të verifikojë në mënyrë të pavarur këto vdekje.
Pamjet e postuara në rrjetet sociale tregonin makina të djegura gjatë betejave të vazhdueshme midis protestuesve dhe forcave të sigurisë. BBC Persian ka verifikuar video që tregojnë protestat e së enjtes në Lordegan, Teheran dhe Marvdasht. Zyrtarët iranianë kishin thënë më herët se një anëtar i ri i forcave të sigurisë së vendit ishte vrarë të mërkurën në qytetin perëndimor të Kouhdashtit. Por protestuesit thanë se burri ishte, në fakt, nga radhët e tyre dhe ishte qëlluar për vdekje nga forcat e sigurisë. Të premten, u raportuan përleshje gjatë ceremonisë së varrimit të burrit, ku morën pjesë mijëra vajtues.
Anëtarët me uniformë të forcave të sigurisë kishin tentuar të mbanin arkivolin e tij – por turmat ua rrëmbyen dhe i ndoqën.
Protestat filluan të dielën në Teheran mes dyqanxhinjve të zemëruar nga një rënie tjetër e thellë e vlerës së monedhës iraniane, rialit, kundrejt dollarit amerikan në tregun e hapur. Deri të martën, studentët universitarë u përfshinë dhe protestat ishin përhapur në disa qytete, me njerëz që brohorisnin kundër udhëheqësve klerikë të vendit. Shumë protestues që atëherë kanë bërë thirrje për t’i dhënë fund sundimit të Khameneit.
Disa kanë thënë se duan një kthim në monarki. “Ne nuk kemi asnjë lloj lirie këtu,” tha protestuesja që foli për BBC-në. “Ne luftojmë çdo ditë – përballemi me gjërat më brutale çdo ditë. Ne duam t’i japim fund [regjimit], edhe me çmimin e jetës sonë, ne nuk kemi asgjë.” Protestat kanë qenë më të përhapurat që nga një kryengritje në vitin 2022 e shkaktuar nga vdekja në paraburgim e Mahsa Amini, një gruaje të re e akuzuar nga policia e moralit se nuk e kishte veshur siç duhet shaminë e saj, por ato nuk kanë qenë në të njëjtën shkallë. Presidenti Masoud Pezeshkian ka thënë se do të dëgjojë “kërkesat legjitime” të protestuesve. Por Prokurori i Përgjithshëm i vendit, Mohammad Movahedi-Azad, paralajmëroi se çdo përpjekje për të krijuar paqëndrueshmëri do të përballej me një “përgjigje vendimtare”.
