Sot në Ditën Ndërkombëtare të Lumturisë, si e përkufizojnë atë mendjet e ndritura, nga Aristoteli te Niçe?

Nga Albert Vataj

Të gjesh gëzim në momentet e vogla dhe të vlerësosh kënaqësitë e thjeshta të jetës janë përbërësit e padukshëm, por themelorë, të një jete të përmbushur. Lumturia nuk është gjithmonë një shpërthim i madh drite; ajo shpesh është një dritë e butë që ndizet në përditshmëri, në gjeste të vogla, në heshtje që na përkasin.
Që në fillesat e mendimit filozofik, lumturia është trajtuar si qëllimi më i lartë i ekzistencës njerëzore. Aristoteli e quajti atë “eudaimonia”, një gjendje e lulëzimit të plotë të qenies, jo thjesht kënaqësi kalimtare. Në veprën e tij Etika Nikomakeane, ai argumenton se lumturia është e vetmja gjë që kërkohet për hir të vetvetes, ndërsa gjithçka tjetër, pasuria, pushteti, fama, janë vetëm mjete për ta arritur atë. Sipas tij, lumturia është një aktivitet i vazhdueshëm i shpirtit në përputhje me virtytin, një ushtrim i përditshëm i të qenit njeri në formën më të plotë të mundshme.
Por kjo ide nuk mbeti vetëm në antikitet. Në kohë moderne, mendimtarë dhe shkrimtarë të mëdhenj e kanë rikthyer vazhdimisht vëmendjen tek natyra e brishtë dhe e thellë e lumturisë. Albert Camus na kujton: “Në mes të dimrit, zbulova brenda meje një verë të pathyeshme.” Kjo nuk është vetëm një metaforë poetike, por një afirmim i fuqisë së brendshme që njeriu ka për të krijuar kuptim dhe dritë, edhe në rrethana të zymta.
Ndërsa Leo Tolstoy e zhvendos fokusin tek thjeshtësia: “Nëse do të jesh i lumtur, bëhu.” Një thirrje e drejtpërdrejtë për përgjegjësinë personale, për një zgjedhje që nuk varet gjithmonë nga rrethanat, por nga qëndrimi ynë ndaj tyre.
Në të njëjtën frymë, Mahatma Gandhi e lidh lumturinë me harmoninë e brendshme: “Lumturia është kur ajo që mendon, ajo që thua dhe ajo që bën janë në harmoni.” Kjo përputhje midis mendimit, fjalës dhe veprimit krijon një integritet që është themeli i një jete të qetë dhe të plotë.
Ndërkohë, Dalai Lama e përkufizon lumturinë si një proces të ndërtuar: “Lumturia nuk është diçka e gatshme. Ajo vjen nga veprimet tuaja.” Kjo e zhvendos lumturinë nga një fat i rastësishëm në një praktikë të përditshme, një disiplinë të brendshme që kërkon vetëdije dhe përkushtim.
Edhe Arthur Schopenhauer, me pesimizmin e tij karakteristik, e shihte lumturinë si një gjendje të brishtë, por të çmuar: “Lumturia është mungesa e dhimbjes.” Një përkufizim që na kujton se ndonjëherë paqja dhe qetësia janë forma më të pastra të saj, më shumë sesa ekstazat e rralla.
Në këtë mozaik mendimesh, Friedrih Niçe një dimension tjetër: “Ajo që nuk më vret, më bën më të fortë.” Për të, lumturia nuk është shmangie e vuajtjes, por kapërcim i saj, një afirmim i jetës në të gjitha dimensionet e saj, përfshirë edhe dhimbjen.
Dita Ndërkombëtare e Lumturisë nuk është thjesht një shënim kalendarik; ajo është një kujtesë për të rivendosur ekuilibrin midis asaj që kërkojmë dhe asaj që kemi, midis ambicies dhe mirënjohjes. Ajo na fton të kuptojmë se lumturia nuk është një destinacion i largët, por një mënyrë ecjeje.
Në fund, ndoshta lumturia është pikërisht ajo që përshkruan Ralph Waldo Emerson: “Për çdo minutë që je i zemëruar, humbet gjashtëdhjetë sekonda lumturi.” Një kujtesë e thjeshtë, por e prerë, se koha jonë është vetë materia e lumturisë, dhe mënyra si e jetojmë atë është zgjedhja më e madhe që kemi.
Kështu, në këtë ditë që i kushtohet lumturisë, ndoshta nuk kemi nevojë ta kërkojmë atë larg. Mjafton ta njohim, aty ku është: në frymëmarrjen tonë, në praninë tonë, në mënyrën si vendosim të jetojmë çdo çast.