Nga Albert Vataj
Rozafa nuk është thjesht një kala që qëndron mbi Shkodër. Ajo është një kujtesë e gurtë, një legjendë që nuk ka reshtur së jetuari dhe një dëshmi e historisë që vijon të tërheqë njerëz nga larg e nga afër. Dhe këtë gusht, muret e saj të lashta janë “pushtuar” nga një tjetër ushtri, krejt e ndryshme nga ato që kanë ardhur dikur për ta rrëzuar: mijëra turistë, të huaj e vendas, të ardhur për të prekur me sy e me hapa një prej simboleve më të fuqishme të Shkodrës dhe të trashëgimisë shqiptare.
“Gjatë muajit gusht, 27 mijë e 143 vizitorë zgjodhën Kalanë e Rozafës për t’u njohur nga afër me historinë e saj dhe për të ruajtur kujtime të veçanta nga Shkodra.
Kjo shifër shënon një rritje prej 11% krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, duke dëshmuar interesin gjithnjë e më të madh për trashëgiminë tonë historike dhe kulturore”, shkruan Kryeministri Edi Rama në një publikim në rrjetet sociale, të shoqëruar me një fotogaleri që përcjell atmosferën e vizitave në kalanë e Shkodrës.
Shifrat flasin për turizmin, por pas tyre fshihet diçka më e thellë: dëshira e njeriut bashkëkohor për t’u takuar me të kaluarën. Në një kohë kur udhëtimi shpesh matet me kilometra, fotografi dhe destinacione, vende si Rozafa ofrojnë diçka që nuk mund të përkthehet vetëm në një pamje panoramike. Ato ofrojnë një përjetim.
Nga lartësia e saj, Rozafa e sheh Shkodrën të shtrihet poshtë si një kujtim i gjallë. Liqeni, Buna, fusha dhe qyteti ndërthuren në një peizazh ku natyra dhe historia duket sikur kanë bërë një marrëveshje të lashtë për të mos u ndarë kurrë.
Por turistët që ngjiten drejt saj nuk kërkojnë vetëm pamjen.
Ata kërkojnë historinë.
Kërkojnë të prekin me dorë gurët që kanë përballuar shekuj, të ecin nëpër hapësirat ku kanë kaluar breza, të soditin horizontin nga të njëjtat lartësi prej të cilave dikur njerëzit vështronin ardhjen e ushtrive dhe rrezikun që afrohej.
Rozafa është një nga ato vende ku historia nuk gjendet vetëm në libra. Ajo është përpara syve, nën këmbë, në muret e rrënuara, në kullat, në portat dhe në heshtjen e gurëve.
Ajo bart kujtesën e një prej qendrave më të rëndësishme të veriut shqiptar dhe dëshminë e një hapësire ku qytetërime, pushtete dhe ushtri janë përplasur ndër shekuj. Emri i saj lidhet me Shkodrën e lashtë, me mbrojtjen e qytetit dhe me episode të shumta të historisë sonë, ndërsa në kujtesën popullore ajo mbetet e pandarë nga legjenda e Rozafës, një prej rrëfimeve më tronditëse të folklorit shqiptar.
Një grua e murosur për të qëndruar një kala. Një nënë që pranoi të bëhej themel i një qëndrese. Një sakrificë që u kthye në legjendë.
Kjo është arsyeja pse Rozafa nuk është vetëm një monument. Ajo është edhe një metaforë e fatit shqiptar, ku qëndresa, sakrifica, besa, dhimbja dhe dashuria janë ndërthurur shpesh në mënyrë tragjike, por edhe madhështore.
Dhe kur një turist i huaj ngjitet sot në këto mure, ai nuk sheh thjesht një fortesë mesjetare. Ai përballet me një histori që ka mbijetuar përmes gurit dhe rrëfimit. Nëpërmjet saj, Shqipëria nuk prezantohet vetëm si një destinacion turistik, por si një vend me shtresa të thella kujtese dhe një trashëgimi që meriton të zbulohet.
Interesimi në rritje për Rozafën është, në këtë kuptim, edhe një vlerësim për Shkodrën si një qytet i historisë, kulturës dhe identitetit shqiptar. Turisti që zbret nga kalaja nuk merr me vete vetëm një fotografi të bukur. Në rastin më të mirë, ai merr një histori për ta treguar.
Sepse disa vende nuk vizitohen vetëm.
Ato përjetohen.
Dhe Rozafa është një prej tyre.
Ajo qëndron mbi Shkodër si një dëshmitare e heshtur e kohëve që kanë ikur, por që nuk janë zhdukur. Gurët e saj kanë parë luftëra, dashuri, humbje, pushtime dhe ringritje. Legjenda i ka dhënë shpirt, historia i ka dhënë peshë, ndërsa koha i ka dhënë atë madhështi të rrallë që kanë vetëm monumentet që kanë ditur të mbijetojnë përtej shekujve.
27 mijë e 143 vizitorë në një muaj janë një shifër. Por pas kësaj shifre janë 27 mijë e 143 takime me një copëz të Shqipërisë.
Dhe ndoshta ky është pushtimi më i bukur që mund t’i ndodhë një kalaje: të mos pushtohet më nga ushtritë, por nga kureshtja e njerëzve; jo nga ata që vijnë për ta rrëzuar, por nga ata që vijnë për ta njohur.
Rozafa vazhdon të qëndrojë. Dhe sa më shumë njerëz ngjiten drejt saj, aq më larg udhëton historia që ajo ruan.