Çfarë do të ndodhë kur një raketë e SpaceX të përplaset me Hënën?

Hëna ka përballuar goditje të panumërta gjatë miliona viteve, me asteroide dhe meteorë që i kanë dhënë sipërfaqen e saj karakteristike të mbushur me kratere. Kohët e fundit, ajo ka përjetuar gjithashtu ndikime nga sondat dhe mjetet ulëse të vogla që agjencitë hapësinore të Tokës kanë dërguar drejt saj. Tani, shkencëtarët presin që Hëna të përjetojë një tjetër përplasje, këtë herë nga një raketë e shkëputur e SpaceX, e cila ka udhëtuar me rreth 2.43 kilometra në sekondë, ose rreth 5,400 milje në orë. Kjo ngjarje, e parashikuar të ndodhë të mërkurën, ka ngjallur interes të madh në komunitetin shkencor dhe më gjerë.

Sipas Qendrës së NASA-s për Studimet e Objekteve Pranë Tokës (CNEOS), shkalla e sipërme e një prej raketave Falcon 9 të SpaceX do të “përplaset” me Hënën më 5 gusht. Ky përfundim u arrit nga agjencia hapësinore amerikane pasi astronomë të pavarur, duke përdorur të dhëna publike, vunë re se një pjesë e raketës nga një lëshim i janarit 2025 ishte në një kurs aksidental përplasjeje me Hënën. Jimi Russell, zëdhënës i NASA-s, theksoi se “nuk ka asnjë rrezik për Tokën”. Ai shtoi se NASA do të vazhdojë të gjurmojë përforcuesin për qëllime trajnimi, si dhe më vonë do të vëzhgojë vendin e ndikimit për qëllime shkencore, duke shfrytëzuar kështu këtë ngjarje të papritur për të thelluar njohuritë.

Raketa specifike Falcon 9 u lëshua nga SpaceX si pjesë e një misioni amerikan dhe japonez vitin e kaluar, me qëllim transportimin e një palë mjetesh ulëse hënore dhe pajisjeve shkencore në Hënë. Një pjesë e Falcon 9 është e ripërdorshme dhe e projektuar për t’u kthyer në Tokë për misionin e saj të radhës. Megjithatë, pjesë të tjera të raketës shkëputen në hapësirë dhe mbeten atje, të bllokuara në orbitë, derisa eventualisht të përplasen me një trup tjetër qiellor. Pjesa në fjalë është shkalla e sipërme e raketës, e cila ka përmasat e një ndërtese pesëkatëshe dhe një peshë në Tokë prej të paktën 4,000 kg (8,800 lbs). Kjo masë e konsiderueshme do të ketë një ndikim të rëndësishëm në sipërfaqen hënore.

Astronom Bill Gray, i cili zbuloi i pari trajektoren, thotë se objekti do të bjerë pranë Kraterit Einstein, i cili ndodhet në pjesën e Hënës që merr dritën e diellit dhe është i dukshëm nga Toka. Ai parashikon se përplasja do të krijojë një krater me diametër më shumë se 17 metra (56 këmbë). Kjo përplasje e afërt, e parashikuar të ndodhë rreth orës 02:35 EDT (06:35 GMT) të mërkurën, pritet të magjepsë astronomët, si amatorë ashtu edhe profesionistë. Dr. Matt Bothwell, astronom publik në Universitetin e Kembrixhit, e përshkruan ngjarjen si “diçka vërtet e madhe që përplaset me Hënën. Nuk është aspak e rrezikshme, thjesht mund të shohim shfaqjen.”

Bothwell shpjegon se ndikimi do të ngrejë një sasi të madhe pluhuri, ndoshta 50 km në ajër ose më shumë, i cili më pas do të shpërndahet anash me kalimin e kohës. Duke pasur parasysh mungesën e atmosferës së Hënës dhe tërheqjen gravitacionale shumë më të dobët, momenti i ndikimit do të jetë “më mbresëlënës se çdo shpërthim [i ngjashëm] në Tokë”. Asgjë nuk do ta ngadalësojë objektin, siç do të bënte atmosfera këtu në Tokë, dhe asgjë nuk do të parandalojë që rreth një milion kilogramë mbeturina të hidhen në hapësirë. Ndërsa ndikimi nuk do të jetë i dukshëm nga Toka me sy të lirë, njerëzit me akses në një teleskop të sofistikuar mund të jenë në gjendje të shohin një shkëlqim që rrezaton nga sipërfaqja e Hënës, sipas Bothwell.

Më domethënëse do të ishte potenciali edukativ i ndikimit, vuri në dukje Bothwell. Ai tha se ky moment do të paraqiste një mundësi unike për të studiuar se çfarë ndodh kur një objekt godet Hënën. Prandaj, shkencëtarët po përgatiten të vëzhgojnë ngjarjen nga afër. Teleskopët e mëdhenj në Amerikë, plus Orbiteri i Zbulimit Hënor (Lunar Reconnaissance Orbiter) i NASA-s dhe sonda Danuri e Koresë së Jugut, do të gjurmojnë shkëlqimin, sasinë e pluhurit dhe kraterin e ri. Gjithashtu, një projekt i shkencës qytetare po regjistron amatorë të interesuar për të filmuar ndikimin.

Duke kapur sasinë e pluhurit në veprim, astronomët shpresojnë ta kthejnë këtë përplasje aksidentale në një eksperiment të dobishëm. Vëzhgimi i sasisë së materialit që hidhet lart, lartësisë që arrin dhe mënyrës se si bie përsëri, duhet të përmirësojë modelet e tyre të ndikimeve hënore dhe madje të japë të dhëna rreth asaj që ndodhet pikërisht nën sipërfaqe në vendin e ndikimit, ku materiali i freskët nënsipërfaqësor do të ekspozohet për herë të parë. Bothwell, astronomi, tha gjithashtu se përplasja do të shërbente si një tregim paralajmërues rreth çështjes së mbeturinave hapësinore të krijuara nga njeriu, të cilat grumbullohen vazhdimisht. “Mendoj se më shumë njerëz duhet të shqetësohen më shumë për mbeturinat hapësinore,” tha Bothwell. “Çdo vit ne vendosim më shumë gjëra në orbitë. Ndonjëherë satelitët thjesht përplasen dhe copëtohen në më shumë pjesë. Mendoj se ka një shqetësim për një kaskadë të pakontrollueshme, nëse vendosim kaq shumë gjëra në orbitë.”

Sipas Agjencisë Evropiane të Hapësirës (ESA), ka rreth 54,000 objekte që notojnë në hapësirë dhe që matin më shumë se 10 cm. Në total, njerëzit kanë lëshuar rreth 17,000 tonë objekte në hapësirë që nga fillimi i Epokës Hapësinore në vitin 1957. Raketa e fundit e vdekur që goditi Hënën ishte në vitin 2022, kur shkalla e sipërme e raketës kineze Long March 3C nga misioni Chang’e 5-T1 i vitit 2014 goditi anën e largët të Hënës, e cila është e kthyer nga Toka. Dekada më parë, NASA lëshoi objekte në Hënë me qëllim, për të mbledhur të dhëna për misionet Apollo. Kjo ngjarje e re, megjithëse aksidentale, shton një kapitull tjetër në historinë e ndërveprimit të njerëzimit me satelitin tonë natyror dhe thekson nevojën për menaxhim më të mirë të mbeturinave hapësinore.

Marrë nga BBC News