Pse e merr i vetëm Rama përballjen me protestën? Dhe pse PD-PS vazhdojnë të mbeten ”parti të liderit”?

Prej javësh, protesta para Kryeministrisë e ka përqendruar pothuajse të gjithë sulmin politik ndaj kryeministrit Edi Rama. Kjo është normale deri në një pikë, pasi ai është njëkohësisht kryeministër dhe kryetar i Partisë Socialiste. Në çdo demokraci parlamentare, drejtuesi i qeverisë është objektivi kryesor i kritikave dhe i pakënaqësisë publike.

Duke ndjekur zhvillimet e ditëve të fundit, lind një pyetje që meriton diskutim: Pse Edi Rama duket se po e përballon pothuajse i vetëm këtë betejë politike? Ku janë figurat me përvojë të Partisë Socialiste? Ku janë ish-ministrat, deputetët me disa mandate, drejtuesit politikë dhe personalitetet që për vite me radhë kanë mbrojtur publikisht qeverisjen socialiste?

Në debatet televizive, në rrjetet sociale dhe në përballjen publike me protestën, zërat e tyre dëgjohen shumë pak. Përshtypja është se pothuajse e gjithë pesha politike dhe mediatike ka rënë mbi kryeministrin. Natyrisht, mund të argumentohet se kjo është një strategji e vetë Partisë Socialiste. Kur sulmet përqendrohen te lideri, edhe përgjigjja politike centralizohet tek ai, duke shmangur konfuzionin që mund të krijonin shumë zëra njëherësh.

Megjithatë, ekziston edhe një shpjegim tjetër. Në vitet e fundit, Edi Rama vendosi të rinovojë ndjeshëm grupin parlamentar, duke sjellë shumë deputetë të rinj. Ishte një zgjedhje politike që synonte të sillte energji të reja dhe një brez të ri drejtuesish. Por politika nuk është vetëm energji. Ajo kërkon përvojë, autoritet dhe aftësi për të mbajtur mbi supe debatet më të vështira. Pikërisht në momente tensioni politik, ndihet mungesa e figurave me peshë, të afta të mbrojnë publikisht qeverisjen dhe të ndajnë barrën me liderin. Kjo nuk është kritikë ndaj deputetëve të rinj. Ata kanë nevojë për kohë që të krijojnë profilin e tyre politik. Por një parti që qeveris prej katër mandatesh duhet të ketë më shumë se një figurë që mban peshën e debatit publik.

Por problemi nuk kufizohet vetëm te Partia Socialiste. Në fakt, kjo është një sëmundje kronike e politikës shqiptare. Edhe Partia Demokratike ka vuajtur nga i njëjti model. Si Edi Rama, ashtu edhe Sali Berisha kanë ndërtuar parti me një lidership shumë të fortë dhe të centralizuar. Kjo u ka dhënë stabilitet dhe kontroll mbi organizimin politik, por ka prodhuar edhe një pasojë tjetër: mungesën e një “numri dy” të padiskutueshëm.

As në PS dhe as në PD nuk është konturuar ndër vite një figurë me autoritet të mjaftueshëm për të marrë natyrshëm drejtimin e partisë ose për të zëvendësuar liderin në momentet më të vështira. Kjo krijon një varësi të madhe nga një individ. Historia politike shqiptare e ka treguar se partitë që identifikohen vetëm me një lider e kanë shumë më të vështirë tranzicionin kur ai largohet. Atëherë lindin konfliktet e brendshme, garat për pushtet dhe krizat e identitetit. Një parti moderne nuk duhet të ketë frikë nga figurat e forta. Përkundrazi, ajo duhet t’i prodhojë ato. Duhet të ketë disa personalitete me autoritet publik, që të jenë në gjendje të mbrojnë programin politik, të debatojnë me kundërshtarët dhe të mbajnë përgjegjësi institucionale. Madje, edhe fraksionet nuk duhen parë si një kërcënim.

Në shumicën e demokracive perëndimore, partitë e mëdha kanë rryma të ndryshme mendimi. Këto fraksione nuk i dobësojnë domosdoshmërisht partitë; përkundrazi, ato krijojnë debat të brendshëm, sjellin ide të reja dhe përgatisin liderët e së nesërmes. Në Shqipëri, fraksionet shpesh janë trajtuar si tradhti, ndërsa mendimi ndryshe është parë si sfidë ndaj kryetarit.

Ky mentalitet e ka varfëruar jetën politike të partive. Një parti që ndërton vetëm një lider mund të fitojë zgjedhje, por rrezikon të hyjë në krizë sapo ai lider të mos jetë më në krye. Një parti që ndërton disa liderë është më e fortë, më demokratike dhe më jetëgjatë. Prandaj, pyetja nuk është vetëm pse Edi Rama po përballet pothuajse i vetëm me protestën.

Pyetja është më e madhe: A kanë arritur Partia Socialiste dhe Partia Demokratike të ndërtojnë institucione politike që jetojnë përtej liderit, apo vazhdojnë të mbeten parti që varen pothuajse tërësisht nga një njeri i vetëm? Përvoja e demokracive të konsoliduara tregon se forca e një partie nuk matet vetëm me fuqinë e liderit të saj, por edhe me aftësinë për të prodhuar vazhdimisht figura të reja, për të pranuar debatin e brendshëm dhe për të garantuar një tranzicion normal të drejtimit. Ndoshta ka ardhur koha që edhe politika shqiptare të kalojë nga modeli i “partisë së liderit” te modeli i “partisë së institucioneve”, ku drejtimi nuk është monopol i një personi, por përgjegjësi e një ekipi. Vetëm kështu partitë bëhen më të forta, demokracia më funksionale dhe shteti më i qëndrueshëm