Skadon traktati bërthamor SHBA-Rusi, rriten shqetësimet për garë armësh

Traktati i fundit i kontrollit të armëve bërthamore midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë ka skaduar, duke ngjallur frikën e një gare të re armatimesh. I njohur si “New START” dhe i nënshkruar në vitin 2010, ky ishte një nga pak marrëveshjet e krijuara për të parandaluar një luftë bërthamore katastrofike. Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, e ka cilësuar fundin e tij si “një moment të rëndë për paqen dhe sigurinë ndërkombëtare” dhe u ka bërë thirrje Rusisë dhe SHBA-së të negociojnë një kornizë pasardhëse “pa vonesë”. Skadimi i tij, në mesnatë GMT, shënoi efektivisht fundin e bashkëpunimit për kontrollin e armëve midis Uashingtonit dhe Moskës, i cili ndihmoi në përfundimin e Luftës së Ftohtë.

Traktati kishte kufizuar numrin e kokave bërthamore strategjike të dislokuara për secilën palë në 1,550 dhe kishte vendosur masa transparence, duke përfshirë transferimin e të dhënave, njoftimet dhe inspektimet në vend. Pa të, Guterres paralajmëroi se “përballemi me një botë pa asnjë kufizim detyrues mbi arsenalet bërthamore strategjike” të vendeve që posedojnë “shumicën dërrmuese të stokut global të armëve bërthamore”. Ai u bëri thirrje dy shteteve të “rivendosin dhe krijojnë një regjim kontrolli armësh të përshtatshëm për një kontekst që evoluon me shpejtësi”, pasi “rreziku i përdorimit të një arme bërthamore është më i larti në dekada”. Edhe Papa Leo u bëri thirrje dy shteteve të rinovojnë traktatin, duke theksuar se situata aktuale botërore kërkon “të bëhet gjithçka e mundur për të shmangur një garë të re armatimesh”.

Skadimi i “New START” pason një model shqetësues, pasi traktate të tjera afatgjata të kontrollit të armëve kanë rënë tashmë. Ish-kreu i forcave të armatosura të Britanisë, Admirali Sir Tony Radakin, ka paralajmëruar se arkitektura dhe kornizat që ndihmuan në mbajtjen e botës të sigurt “tani rrezikojnë të shpërbëhen”. Dmitry Medvedev i Rusisë, i cili si president nënshkroi traktatin në vitin 2010, tha se skadimi i tij duhet “të alarmojë të gjithë”. Ndërsa Uashingtoni beson se çdo traktat i ardhshëm duhet të përfshijë edhe Kinën, e cila ka ndërtuar arsenalin e saj bërthamor, Rusia ka argumentuar prej kohësh se duhet të përfshihen Franca dhe Mbretëria e Bashkuar.

Darya Dolzikova, një studiuese e lartë, theksoi se skadimi i “New START” është “shqetësues, sepse ka nxitës nga të dyja palët për të zgjeruar aftësitë e tyre strategjike”. Si SHBA ashtu edhe Rusia po modernizojnë forcat e tyre bërthamore dhe po rrisin aftësitë strategjike, duke zhvilluar armë të reja si silurët autonomë nënujorë Poseidon dhe raketat lundruese Burevestnik, si dhe raketa hipersonike me rreze të gjatë. Këto aftësi ushtarake në zgjerim “vetëm sa do ta bëjnë më të vështirë” arritjen e një traktati të ri të kontrollit të armëve. As SHBA-ja dhe as Rusia nuk duken në nxitim për të nënshkruar një marrëveshje të re, duke sinjalizuar një epokë më të paqëndrueshme dhe të rrezikshme.

Marrë nga BBC News