Vendimi i qeverisë së Maqedonia e Veriut për të mos lejuar zhvillimin e provimeve në gjuhën shqipe për studentët shqiptarë nuk është thjesht një çështje administrative apo teknike. Është një çështje që prek drejtpërdrejt identitetin, dinjitetin dhe barazinë e një komuniteti të tërë, duke rrezikuar të hapë plagë të vjetra në marrëdhëniet ndëretnike.
Historia e këtij shteti ka treguar se çështjet e gjuhës nuk janë kurrë neutrale. Ato janë gjithmonë politike. Dhe kur politika prek gjuhën, prek vetë qenien e një populli. Shqiptarët në Maqedoninë e Veriut nuk kërkojnë privilegje; kërkojnë atë që u takon: të drejtën për arsimim dhe përfaqësim në gjuhën e tyre, një e drejtë e sanksionuar edhe në frymën e Marrëveshja e Ohrit.
Nëse ky vendim perceptohet si një hap pas në këtë drejtim, atëherë reagimi është i pashmangshëm. Jo domosdoshmërisht i dhunshëm, por i fortë, emocional dhe politikisht i ngarkuar. Studentët janë zakonisht zëri i parë i pakënaqësisë dhe historia në Ballkan ka treguar se lëvizjet studentore shpesh shndërrohen në valë më të gjera protestash.
Pyetja që shtrohet sot nuk është nëse do të ketë reagim – ai tashmë është i pritshëm. Pyetja reale është: a do të dijë politika ta menaxhojë këtë situatë pa e shtyrë drejt përplasjes?
Sepse rreziku ekziston. Jo si një fatalitet, por si pasojë e gabimeve të mundshme. Nëse mungon dialogu, nëse arroganca zëvendëson arsyen, nëse retorika nacionaliste ndizet për interesa të ngushta politike, atëherë një çështje që mund të zgjidhej me një vendim administrativ, mund të shndërrohet në një krizë ndëretnike.
Dhe nëse plasin demonstratat atëhere Maqedonia e Veriut ka rrezik të shkërmoqet.
Por po aq i vërtetë është edhe fakti tjetër: kjo situatë mund të zgjidhet shpejt dhe pa pasoja, nëse ka vullnet. Mjafton që institucionet të reflektojnë, të hapin dialog me studentët dhe të garantojnë atë që në një shoqëri demokratike duhet të jetë e padiskutueshme – barazinë në arsim, pra ti lejojnë të japin provimet në gjuhën shqipe.
Në fund të fundit, stabiliteti i një shteti nuk matet me forcën e tij për të imponuar vendime, por me aftësinë për të respektuar qytetarët e vet. Dhe në një shoqëri multietnike si Maqedonia e Veriut, respekti për gjuhën e tjetrit nuk është vetëm detyrim ligjor e kushtetues, por është kusht për paqen.
Nëse kjo kuptohet në kohë, kriza shmanget. Nëse jo, atëherë historia ka treguar se tensionet e vogla mund të rriten shpejt në diçka shumë më të madhe, ku copat e Maqedonisë do të ndahen mes Greqisë, Bullgarisë, Kosovës dhe Shqipërisë!