Nga Albert Vataj
“Rrënjët” nuk është thjesht një titull albumi, ato janë gjeneza e një shpirti që rivjen, jo si vizitor, por si zot i shtëpisë së vet shpirtërore. Ky projekt shpalohet si një ftesë për të parë thellë brenda vetes, aty ku drita e ndërgjegjes takon të shkuarën e zanafillës. Përmes kujtimeve që zgjohen si rrathë në ujin e qetë të kohëikjes, Alban Skënderaj i përgjigjet një thirrjeje që bart me vete tashmërinë e pandalshme.
Është një kohë që, ndonëse ikja e përpiu në kalendar, nuk arriti ta mposhtë të tërën. Ajo la pas pasurinë e padukshme të motiveve, aromave dhe zërave që nuk u tretën, por u shndërruan në lëndë ushqyese. Këto gjurmë janë sot aq të forta sa ta bëjnë shpirtin të harbojë, të rritet me hov e të shpërthejë, në krahët e një peme madhështore tingujsh dhe fjalësh.
Ky udhëtim i Albanit vjen si një lajm i mirë, një kumt që ai e ndan me ne jo si një produkt të thjeshtë muzikor, por si një kremtim sakral të këngës. Është momenti kur artisti dëshmon se shtëpia nuk është thjesht një vend ku kthehesh, por një tingull që e mban me vete kudo në botë, derisa vjen dita që ai tingull të kërkon t’i japësh zë. Në këtë album, “Rrënjët” nuk janë nën tokë, ato janë në ajër, në shpirt dhe në çdo notë që lidh të djeshmen tonë me të sotmen e tij.
Ka një moment në jetën krijuese të çdo artisti kur rruga që ka ndjekur deri atëherë nuk mjafton më për të shpjeguar atë që ai ndjen. Nuk është më fjala për sukses, për publik apo për treg, është fjala për një zë të brendshëm që kërkon të artikulohet ndryshe, më thellë, më sinqerisht. Pikërisht në këtë prag të vetëdijes krijuese vjen albumi “Rrënjët”, si një dëshmi e një kthimi që nuk është thjesht estetik, por ontologjik, një kthim në qenien, në burimin, në atë që artisti ka qenë përpara se të bëhej ai që njohim.
Fjalët e vetë Alban Skënderaj janë një hyrje e pazëvendësueshme për të kuptuar këtë projekt. Ai nuk flet për një ide të konceptuar në mënyrë racionale, por për një proces të ngadaltë dhe të heshtur që ka ndodhur brenda tij: “Ka disa gjëra që flenë brenda nesh për vite me radhë… janë kujtime, janë tinguj, janë aroma.” Kjo nuk është thjesht një metaforë poetike, është një përshkrim i saktë i mënyrës se si funksionon memoria kulturore. Ajo nuk është gjithmonë e pranishme në vetëdijen tonë, por nuk zhduket kurrë. Ajo qëndron si një sediment i thellë, i gatshëm për t’u rizgjuar në momentin kur individi është i përgatitur ta dëgjojë.
Në këtë kuptim, “Rrënjët” nuk është një rikthim i planifikuar, por një rikthim i domosdoshëm. Artistit nuk i është dashur ta kërkojë këtë rrugë, ajo e ka thirrur. Kjo është ajo që e bën këtë album të ndryshëm nga çdo projekt tjetër në diskografinë e tij. Nuk kemi të bëjmë me një eksperiment stilistik, por me një proces identitar. Ai vetë e pranon se është larguar herët dhe nuk ka pasur mundësi të njohë në thellësi muzikën tradicionale shqiptare, por pikërisht kjo mungesë është kthyer në një prani të fortë: “gjurmët e motiveve tona… lanë shenja edhe tek unë.” Këto “shenja” janë themeli i këtij projekti.
Ajo që ndodh në “Rrënjët” është një bashkim i dy kohëve, i një të shkuare që nuk është përjetuar plotësisht dhe i një të tashmeje që kërkon kuptim. Ky bashkim nuk realizohet përmes imitimit të folklorit, por përmes një përthithjeje organike të tij. Albumi nuk përpiqet të rikrijojë traditën, ai e rishfaq atë në një gjuhë të re, në një ndjeshmëri bashkëkohore. Kjo është arsyeja pse tingulli i tij është njëkohësisht i njohur dhe i ri, sepse ai buron nga një memorie kolektive, por filtrohet përmes një vetëdijeje individuale.
Vetë artisti e përkufizon këtë projekt si “një trup i vetëm”. Kjo është një ide thelbësore për ta kuptuar strukturën e albumit. Nuk kemi këngë të veçuara që ekzistojnë në mënyrë të pavarur, por një organizëm muzikor ku çdo pjesë lidhet natyrshëm me tjetrën. Ky koncept e largon albumin nga logjika e konsumit të fragmentuar dhe e vendos atë në një dimension më të lartë artistik, ku dëgjimi kërkon përfshirje, kohë dhe reflektim.
Në planin estetik, “Rrënjët” përfaqëson një zhvendosje të qartë nga qasjet më komerciale të mëparshme drejt një minimalizmi të menduar dhe një autenticiteti të kërkuar. Instrumentet live, teksturat akustike dhe motivet etno nuk do të jenë thjesht zgjedhje stilistike, por mjete për të arritur një të vërtetë më të thellë artistike. Kjo e bën albumin të tingëllojë më pak si një produkt dhe më shumë si një dëshmi.
Por ndoshta dimensioni më i rëndësishëm i këtij projekti është ai ekzistencial. Kur Alban Skënderaj thotë: “në fund të fundit të gjithë kthehemi diku”, ai artikulon një të vërtetë universale. Kthimi nuk është një akt fizik, por një proces i brendshëm. Është rikthimi në atë që na përbën, në atë që na ka formuar, në atë që mbetet edhe kur gjithçka tjetër ndryshon.
Në këtë kuptim, “Rrënjët” është më shumë se një album. Është një akt vetë-njohjeje, një përpjekje për të rindërtuar një lidhje të ndërprerë, një dialog mes së kaluarës dhe së tashmes. Ai nuk i drejtohet vetëm publikut si dëgjues, por si bashkëudhëtar në këtë proces kërkimi. Sepse, siç sugjeron vetë artisti, secili prej nesh mban brenda vetes një “rrënjë” që pret të rizgjohet.
Dhe ndoshta kjo do të jetë arritja më e madhe e këtij projekti, ai nuk na ofron thjesht muzikë për t’u dëgjuar, por një hapësirë për t’u kujtuar. Një hapësirë ku arti bëhet mjet për të rikthyer atë që kemi menduar se kemi humbur, por që në të vërtetë ka qenë gjithmonë aty, duke pritur, në heshtje, momentin për të folur, për të kënduar dhe kremtuar artin e magjishëm të thesarit të shpirtit.