NË PËRVJETORIN E VDEKJES SE POETIT
Nga Albert Vataj
Charles Bukowski ishte një shkrimtar i frytshëm i fshehtë që përdori poezinë dhe prozën e tij për të përshkruar shthurjen e jetës urbane dhe të shtypurit në shoqërinë amerikane. Një hero kulti, Bukowski mbështetej në përvojën, emocionin dhe imagjinatën në punën e tij, duke përdorur gjuhë të drejtpërdrejtë dhe imazhe të dhunshme dhe seksuale. Ndërsa disa kritikë e gjetën stilin e tij ofendues, të tjerë pohuan se Bukowski satirizoi qëndrimin maço përmes përdorimit të tij rutinor të seksit, abuzimit me alkoolin dhe dhunës. “Pa u përpjekur të duket mirë, e lëre më heroik, Bukowski shkruan me një vërtetësi pa asgjë për të humbur që e dallon atë nga shumica e romancierëve dhe poetëve të tjerë ‘autobiografikë'”, komentoi Stephen Kessler në San Francisco Review of Books, duke shtuar: “Vendosur fort në traditën amerikane të rebelit, Bukowski shkruan pa kërkuar falje nga skaji i shqyer i shoqërisë.” Michael Lally në Village Voice pohoi se “Bukowski është… një fenomen. Ai e ka vendosur veten si shkrimtar me një stil të qëndrueshëm dhe këmbëngulës të bazuar në atë që ai projekton si ‘personalitet’ të tij, rezultat i një jete të vështirë dhe intensive.”
“Gjeni atë që doni dhe lëreni të ju vrasë”,ky është një nga postulatet më tronditëse që la pas Charles Bukowski, një thirrje që tingëllon si një predikim i errët, pothuaj demoniak, por që në thelb është një filozofi e skajshme e përkushtimit. Ai nuk e shpalli këtë thënie nga një podium abstrakt i moralit; ai e mbrojti me jetën e vet, me fatin e vet të trazuar, me penën që shpesh dukej si rrufe dhe me një shpirt që rridhte si llavë nga plagët e përvojës.
Bukowski guxoi të jetonte deri në kufijtë e thërrmimit. Por edhe kur u shpërbë në copa, ai i ribashkoi ato në një zë poetik të pakrahasueshëm. Nga ferri i përditshmërisë së zhurmshme dhe të përgjakshme të jetës urbane, nga betejat e zjarrit të brendshëm, ai arriti të lëshojë një pëshpërimë që tingëllonte si zë engjëlli. Ai zë dëgjohet ende sot: i ashpër, i drithërueshëm, i aftë të të shtyjë drejt një lloj dalldie krijuese që flak tej urtësinë e konformizmit dhe përqafon martirizimin e pasionit.
Figura e Bukowskit mbetet një nga mitet më të veçanta të letërsisë moderne: romancier, tregimtar, poet, kronikan i jetës së rrugës dhe një personazh thellësisht atipik. Ai konsiderohet gjerësisht si një nga shkrimtarët më të rëndësishëm që ka lindur nga Los Angeles, një zë që për shumëkënd u bë vetë ndërgjegjja e errët e “Qytetit të Engjëjve”.
Bukowski,që miqtë dhe lexuesit e quanin thjesht “Buk”,nuk shkruante për shkëlqimin e Hollivudit. Los Anxhelosi i tij ishte një tjetër qytet: një univers i mbushur me erën e alkoolit të lirë, me ëndrra të thërrmuara, me zemra të rrënuara dhe me shpirtra që endeshin në periferi të shoqërisë. Ai pikturonte me fjalë dhe kanavaca e tij ishte qyteti: jo në dritë, por në pluhurin dhe errësirën e tij.
Ai lindi në Andernach në vitin 1920 dhe u dërgua në Shtetet e Bashkuara kur ishte vetëm tre vjeç. Fëmijëria dhe rinia e tij kaluan në Los Anxhelos, ku ai do të jetonte për më shumë se gjysmë shekulli. Tregimin e parë e botoi në moshën 24-vjeçare, por rruga drejt njohjes ishte një kalvar refuzimesh dhe dëshpërimesh. Për një dekadë të tërë ai u zhduk pothuajse nga skena letrare, duke bredhur nga një qytet në tjetrin, duke mbushur ditët me punë të përkohshme, alkool dhe një ndjenjë të vazhdueshme dështimi.
“I hodha të gjitha tregimet dhe u përqendrova te pija,” do të pranonte ai më vonë. “Nuk mendova se botuesit ishin gati për mua, dhe edhe pse unë isha gati, mund të bëhesha më i gatshëm…”
Kjo rrugë e errët e çoi deri në repartin e bamirësisë të spitalit të qytetit të Los Anxhelosit, ku u shtrua për shkak të hemorragjive të rënda të brendshme. Ishte një moment kufiri mes jetës dhe vdekjes. Por pasi i shpëtoi këtij “dënimi”, ai u kthye te shkrimi me një intensitet të ri.
Që nga ai moment, hekurat e dobëta të dhomave të lira, shtretërit e pistë të moteleve, baret e mjegullta nga tymi dhe marrëdhëniet e shkurtra e të pasionuara u bënë peizazhi i përhershëm i poezisë dhe prozës së tij. Gjatë jetës botoi më shumë se 45 libra, duke fituar një vend të pamohueshëm në historinë e letërsisë së shekullit XX.
Bukowski ishte një shpirt i drobitur dhe një njeri i trazuar, por ai nuk u mbyt në detin e alkoolit dhe as nuk u shpërbë në ekstazat e seksit. Në vend që të maskonte plagët e jetës, ai i ekspozoi ato pa zbukurime. Letërsia e tij është një kronikë e të humburve: të margjinalizuarve, të deklasuarve, njerëzve që jetojnë në periferi të ëndrrës amerikane.
Me një gjuhë të thjeshtë, por të mbushur me tension poetik, ai krijoi një stil unik: një realizëm brutal që, në mënyrë paradoksale, mbart një lirizëm të fshehtë. Shpesh vargjet e tij tingëllojnë si një britmë e heshtur përballë absurdit të ekzistencës.
Alkooli dhe vetmia — shokët e pandarë të jetës së tij — u kthyen në motive të vazhdueshme letrare. Ato shfaqen herë si arratisje, herë si rebelim kundër realitetit. Në këtë duel titan me veten, Bukowski krijoi një galeri personazhesh që jetojnë në margjinat e shoqërisë, duke i dhënë letërsisë së tij një autenticitet të rrallë.
Dashuria dhe seksi, pasioni dhe dëshpërimi, përkohshmëria e lidhjeve njerëzore janë gjithashtu prani të vazhdueshme në universin e tij letrar. Këto elemente nuk janë thjesht tema; ato janë energjia që e shtyn rrëfimin përpara dhe krijon një lidhje të drejtpërdrejtë me lexuesin.
Ndërkohë, kundërshtimi ndaj sistemit dhe hipokrizisë mbeti një nga demonët e tij të përhershëm. Bukowski e përbuzte establishmentin, konformizmin dhe çdo përpjekje për ta institucionalizuar artin. Për të, letërsia nuk ishte dekorim kulturor, por një akt i egër mbijetese.
Disa nga veprat më të njohura të tij janë:
Post Office – romani i tij i parë, një rrëfim autobiografik për punën e tij në postë dhe për lodhjen ekzistenciale të jetës së përditshme.
Factotum – një portret i jetës nomade dhe i punëve të rastësishme që ai ndërroi gjatë viteve të rinisë.
Women – një eksplorim brutal i marrëdhënieve të tij me gratë.
Love Is a Dog from Hell – një nga përmbledhjet më të fuqishme poetike të tij.
Bukowski mbeti në thelb një poet i rrugëve, i birrarive, i vetmisë dhe i shpresës së pashpresë. Ai nuk kërkonte elegancë, por sinqeritet. Ironia dhe humori i zi ishin armët e tij kundër absurdit të jetës.
Pavarësisht kritikave që e cilësonin vulgar ose mizogjin, ai mbetet një nga zërat më autentikë të letërsisë moderne. Sot ai vazhdon të frymëzojë lexues dhe shkrimtarë në mbarë botën.
Në fund, Bukowski nuk ishte thjesht një shkrimtar. Ai ishte një filozofi e gjallë e rebelimit, një testament i gjallë i idesë se jeta duhet jetuar me intensitet.
Postulati i tij i famshëm — “Find what you love and let it kill you” — nuk është një thirrje për vetëshkatërrim, por një sfidë ekzistenciale. Ai sugjeron se nëse gjithsesi jemi të destinuar të shuajmë një ditë, është më mirë të konsumohemi nga një pasion që e duam, sesa të vyshkemi ngadalë në mediokritetin e një jete pa zjarr.
Kjo është ndoshta esenca e filozofisë së tij:
mos lejo që jeta të të rrëshqasë e vakët dhe e padukshme. Gjeje atë që e ndez shpirtin tënd dhe jeto për të pa rezerva.
Më mirë të digjesh në betejë sesa të shuhesh në heshtjen e harresës.