Nga Albert Vataj
Më 10 qershor 2026, Barcelona jetoi një nga ato çaste që rrallëherë i jepen historisë. Pas gati një shekulli e gjysmë ndërtimi, pritjeje, sakrifice dhe besimi, Bazilika e Sagrada Familias kremtoi inaugurimin solemn të Kullës së Jezu Krishtit, duke përmbushur më në fund vizionin monumental të arkitektit gjenial Antoni Gaudí. Ishte një përkim domethënës: njëqind vjet pas vdekjes së krijuesit të saj, vepra më e madhe e jetës së tij ngriti kryqin në lartësinë përfundimtare, sikur vetë koha të kishte vendosur të përkulej para një ëndrre që refuzoi të vdiste.
Historia e këtij tempulli filloi më 19 mars 1882, kur u vendos gurthemeli i parë i Tempullit Ekspiator të Sagrada Familias. Projekti fillimisht iu besua arkitektit Francesc de Paula Villar, por vetëm një vit më vonë drejtimin e mori Antoni Gaudí. Ajo që ishte menduar si një kishë e zakonshme neogotike, në duart e tij u shndërrua në një organizëm të gjallë prej guri, drite dhe simbolesh, një univers arkitektonik që nuk ngjasonte me asgjë tjetër në botë.
Gaudí nuk ndërtoi thjesht një kishë. Ai projektoi një poemë monumentale të gdhendur në gur, ku çdo kolonë ngrihet si trung peme, çdo fasadë rrëfen një kapitull të historisë së shëlbimit dhe çdo kullë synon të lidhë tokën me qiellin. Projekti përfshinte pesë nave, transeptin, apsidën dhe tetëmbëdhjetë kulla, të cilat do të simbolizonin apostujt, ungjilltarët, Virgjëreshën Mari dhe Jezu Krishtin.
Nga viti 1914 e deri në fund të jetës, Gaudí iu kushtua tërësisht kësaj vepre. Ai braktisi çdo projekt tjetër, jetoi pranë kantierit të ndërtimit dhe madje ngriti një shkollë për fëmijët e punëtorëve. Për të, Sagrada Familia nuk ishte një ndërtesë; ishte misioni i jetës së tij.
Kur u godit nga një tramvaj në qershor të vitit 1926, askush nuk e njohu. I veshur thjesht dhe me pamjen e një njeriu të varfër, kalimtarët e morën për lypës dhe ndihma mjekësore erdhi me vonesë. Ai vdiq pak ditë më vonë, duke lënë të përfunduar vetëm një të katërtën e bazilikës. Megjithatë, ai kishte lënë diçka më të fortë se planet dhe vizatimet: kishte lënë një vizion.
Priftërinjtë marrin pjesë në përurimin e Kullës së Jezu Krishtit në Bazilikën e Sagrada Familia në Barcelonë, Spanjë, të mërkurën, 10 qershor 2026. (Foto AP/Emilio M AP Photo
Ky vizion do të përballej me sprova të rënda. Në korrik 1936, gjatë ditëve të para të Luftës Civile Spanjolle, grupe anarkiste sulmuan bazilikën, dogjën kriptën dhe punishtet e Gaudít, duke shkatërruar modele, skica dhe dokumente të paçmueshme. Për shumëkënd kjo dukej fundi i ëndrrës. Por ajo që zjarri mori, përkushtimi i brezave të mëvonshëm e rikrijoi. Arkitektë, historianë dhe artizanë kaluan gjashtëmbëdhjetë vjet duke rindërtuar fragmentet e humbura dhe duke ringjallur projektin.
Në vitin 2010, Papa Benedikti XVI e shuguroi bazilikën dhe e shpalli atë bazilikë minore, duke i dhënë statusin e plotë liturgjik. Miliona pelegrinë dhe vizitorë nga e gjithë bota vazhduan ta mbushnin këtë tempull unik, ku arkitektura, natyra dhe spiritualiteti bashkëjetojnë në një harmoni të rrallë.
Mbreti Felipe VI dhe Mbretëresha Letizia e Spanjës presin fillimin e një Meshe të kremtuar nga Papa në Sagrada Familia në Barcelonë, Spanjë, 10 qershor 2026. Foto AP
Kulmi i kësaj historie mbërriti në vitin 2026. Pas 144 vitesh punime, Kulla e Jezu Krishtit arriti lartësinë përfundimtare prej 172.5 metrash, duke e bërë Sagrada Familian kishën më të lartë në botë. Kryqi monumental i vendosur në majë të kullës nuk shënon vetëm fundin e një etape ndërtimi; ai shënon triumfin e një ideje mbi kufijtë e kohës.
Papa Leo XIV, poshtë, ecën në procesion për të kremtuar një Meshë në Bazilikën e Sagrada Familia në Barcelonë, Spanjë, të mërkurën, 10 qershor 2026. Foto nga AP
Ceremonia e inaugurimit ishte madhështore. Mbi 120 mijë njerëz mbushën rrugët përreth bazilikës. Në mesin e tyre ndodheshin Mbreti Felipe VI, Mbretëresha Letizia, Kryeministri Pedro Sánchez dhe mijëra besimtarë e admirues të artit nga e gjithë bota. Drita e shumëngjyrshme e vitrazheve përhapej mbi kolonat gjigante si një lumë ngjyrash qiellore, ndërsa një kor prej 500 zërash mbushte hapësirën me himne solemne.
Një nga momentet më prekëse ishte kur një vajzë e verbër, Valentina, i shpjegoi Papës modelin e Kullës së Jezu Krishtit përmes një maketi të pajisur me mbishkrime Braille. Ishte sikur vetë mesazhi i Gaudít të merrte formë: bukuria e vërtetë nuk është vetëm ajo që shihet, por edhe ajo që mund të preket, të ndjehet dhe të besohet.
Pas bekimit solemn, qielli mbi Barcelonë u shndërrua në një skenë të jashtëzakonshme drite. Dronë dhe fishekzjarrë vizatuan në errësirë fytyrën e Gaudít, ndërsa Kulla e Jezu Krishtit ndriçohej si një pishtar gjigant mbi qytet. Për një çast, dukej sikur arkitekti i madh ishte rikthyer për të parë ëndrrën e tij të realizuar.
Papa Leo XIV kremton Meshën në Bazilikën e Sagrada Familia në Barcelonë, Spanjë, të mërkurën, 10 qershor 2026. (AP Photo/Bernat Armangue) AP Photo
Sot, Sagrada Familia nuk është vetëm një monument arkitektonik. Ajo është dëshmi e durimit njerëzor, e besimit që kapërcen brezat dhe e fuqisë së vizionit për të mbijetuar përtej jetës së krijuesit të vet. E ndërtuar me donacione, e plagosur nga lufta, e ringritur nga hiri dhe e përfunduar nga pesë breza njerëzish, ajo mbetet një nga mrekullitë më të mëdha të qytetërimit modern.
Ndoshta madhështia e saj nuk qëndron vetëm te gurët, kullat apo përmasat rekord. Madhështia e Sagrada Familias qëndron te fakti se ajo është prova se disa ëndrra janë aq të mëdha, sa nuk mund të përmbushen brenda jetës së një njeriu. Ato kërkojnë kohën e një populli, durimin e brezave dhe besimin e atyre që vazhdojnë të ndërtojnë, edhe kur e dinë se nuk do ta shohin kurrë fundin. Dhe pikërisht për këtë arsye, Sagrada Familia nuk është thjesht një kishë: ajo është monumenti i shpresës njerëzore që ngrihet, gur pas guri, drejt qiellit.