Shqipëria mund të jetë duke hyrë në fundin e epokës së liderëve historikë të tranzicionit

Nga David Isaac

Shqipëria në prag të një tranzicioni të ri politik? Një analizë e thellë mbi të ardhmen e opozitës dhe konsumimin e pushtetit

Politika shqiptare po hyn gradualisht në një fazë që mund të krahasohet me fundin e cikleve të mëdha politike që kanë karakterizuar vendin që prej vitit 1990. Për më shumë se tri dekada, dy figura kanë dominuar skenën kombëtare: Sali Berisha dhe Edi Rama. Megjithëse në kampe të kundërta, të dy kanë ndërtuar sisteme politike të përqendruara fort rreth personalitetit të tyre.

Megjithatë, historia politike tregon se çdo sistem i ndërtuar mbi një figurë të vetme arrin një pikë ku përballet me nevojën për tranzicion.

Fenomeni Berisha: nga lider opozitar në figurë historike

Për shumë analistë, beteja kryesore e Berishës gjatë viteve të fundit nuk ka qenë elektorale, por ekzistenciale.

Pas shpalljes non grata, objektivi i tij kryesor nuk ishte vetëm rikthimi në krye të Partisë Demokratike, por mbrojtja e trashëgimisë së tij politike. Ai e shndërroi çështjen personale në një betejë identitare për opozitën, duke bindur një pjesë të madhe të elektoratit se sulmi ndaj tij ishte në fakt sulm ndaj vetë opozitës.

Sot, nëse kjo betejë konsiderohet e fituar ose e neutralizuar politikisht, Berisha mund të përballet me pyetjen më të rëndësishme të karrierës së tij:

A është momenti të largohet si fitues apo të qëndrojë deri në konsumimin e plotë të kapitalit të tij politik?

Liderët e mëdhenj zakonisht maten jo nga mënyra se si marrin pushtetin, por nga mënyra se si e dorëzojnë atë.

Nëse Berisha do të largohej duke zgjedhur vetë pasardhësin dhe duke garantuar unitetin e opozitës, ai do të hynte në histori si themeluesi i dy tranzicioneve të mëdha të së djathtës shqiptare: atë të vitit 1990 dhe atë të dekadës së tretë të shekullit XXI

Pse Partia Demokratike ka nevojë për hapje?

Problemi më i madh i opozitës shqiptare nuk është mungesa e votuesve.

Problemi është mungesa e votuesve të rinj.

PD ka ruajtur një bërthamë shumë të fortë elektorale, por ka vështirësi të depërtojë tek brezi që nuk ka kujtesë emocionale për vitet 1990, 1992 apo 1997.

Një votues 25-vjeçar nuk e gjykon politikën sipas historisë së tranzicionit.

Ai pyet:

* Sa do të jetë paga?

* A do të largohem nga Shqipëria?

* A mund të blej shtëpi?

* A funksionon shteti?

Kjo do të thotë se opozita duhet të kalojë nga politika e kujtesës në politikën e së ardhmes.

Në këtë kontekst, largimi i Berishës nga drejtimi ekzekutiv i partisë nuk do të ishte dobësi, por një sinjal transformimi.

⸻

Paradoksi i Edi Ramës

Në pamje të parë, Rama duket më i fortë se kurrë.

Ai kontrollon qeverinë, shumicën parlamentare, pushtetin vendor dhe ka krijuar një dominim institucional të paparë në historinë pluraliste shqiptare.

Por pikërisht këtu fillon paradoksi.

Në shkencat politike ekziston teoria e “mbingarkesës së pushtetit”.

Sa më shumë pushtet grumbullohet në një qendër të vetme, aq më shumë çdo problem i vendit identifikohet me atë qendër.

Në vitin 2013 Rama mund të fajësonte qeveritë e mëparshme.

Në vitin 2026 ai nuk ka më kë të fajësojë.

Çdo problem ekonomik, social apo institucional i atribuohet drejtpërdrejt qeverisjes së tij.

Kjo është arsyeja pse pushtetet e gjata shpesh humbasin jo kur janë më të dobëta, por kur duken më të forta.

Kriza që po piqet brenda së majtës

Një fenomen i nënvlerësuar është mungesa e trashëgimtarëve politikë brenda Partisë Socialiste.

Historikisht, partitë e mëdha krijojnë figura alternative që konkurrojnë për lidership.

Sot, shumica e figurave të rëndësishme socialiste janë ose të varura nga autoriteti i Ramës ose janë neutralizuar politikisht.

Kjo krijon një boshllëk.

Kur një lider dominon për shumë kohë, ai bëhet aq i rëndësishëm sa askush nuk guxon të ndërtojë profil të pavarur.

Por kur vjen momenti i tranzicionit, partia zbulon se nuk ka përgatitur pasardhës.

Ky është rreziku më i madh strategjik i PS-së.

Jo humbja e zgjedhjeve.

Por mungesa e një epoke pas Ramës.

⸻

Shqipëria po hyn në fazën post-ideologjike

Një element tjetër i rëndësishëm është se ndarjet tradicionale “e majtë – e djathtë” po humbasin peshë.

Shqiptarët nuk votojnë më kryesisht mbi baza ideologjike.

Ata votojnë mbi:

* performancën ekonomike,

* korrupsionin,

* emigracionin,

* cilësinë e jetës,

* perceptimin e drejtësisë.

Prandaj zgjedhjet e ardhshme mund të mos jenë betejë midis socializmit dhe konservatorizmit.

Mund të jenë betejë midis vazhdimësisë dhe ndryshimit.

Dhe në histori, kur një qeveri qëndron gjatë në pushtet, instinkti i ndryshimit zakonisht fiton terren.

⸻

Skenari më i rrezikshëm për Ramën

Paradoksalisht, rreziku më i madh për Ramën nuk është Berisha.

As ndonjë protestë.

As ndonjë krizë e momentit.

Rreziku më i madh është lindja e një opozite të re, të bashkuar dhe me figurë të re.

Sepse për vite me radhë strategjia elektorale e PS-së është mbështetur në polarizimin Rama-Berisha.

Në momentin që në skenë del një lider opozitar pa barrën e konflikteve historike, pa dosjet e tranzicionit dhe me profil modern, shumë nga armët tradicionale propagandistike humbasin efektin.

Pikërisht për këtë arsye, një tranzicion i kontrolluar në PD mund të jetë zhvillimi më i rëndësishëm politik i viteve të ardhshme.

⸻

Përfundimi strategjik

Shqipëria mund të jetë duke hyrë në fundin e epokës së liderëve historikë të tranzicionit.

Nëse Berisha zgjedh të largohet pasi ka konsoliduar pozicionin e tij dhe të promovojë një brez të ri drejtuesish, ai mund të transformojë opozitën nga një forcë rezistence në një forcë qeverisëse.

Në të njëjtën kohë, pushteti i gjatë i Ramës po përballet me ligjin e pashkruar të politikës demokratike: sa më gjatë të qeverisësh, aq më shumë bëhesh vetë sistemi; dhe kur qytetarët lodhen nga sistemi, ata kërkojnë një alternativë.

Pyetja kryesore për Shqipërinë nuk është më nëse Rama apo Berisha do të dominojnë politikën.

Pyetja është se kush do të ndërtojë Shqipërinë politike pas tyre. Dhe historia tregon se momentet më të rëndësishme nuk janë ato kur liderët ngjiten në pushtet, por ato kur ata përgatisin vendin për epokën që vjen pas tyre.