7-vjetori i shuarjes së Shyqyri Alushi, zërit që ende kumbon në ndërgjegjen muzikore të Shkodrës

Nga Albert Vataj

Ka përvjetorë që nuk janë thjesht data në kalendar, por rikthime të gjalla në një kohë që vazhdon të frymojë përmes kujtesës. Më 18 mars, në këtë 7-vjetor të ndarjes nga jeta të Shyqyri Alushi, kujtimi nuk vjen si një hije e largët, por si një tingull i njohur që zgjon shpirtin, si një këngë që nuk ka pushuar kurrë së kënduari.

I lindur në Shkodër më 10 maj 1934, në një qytet ku muzika nuk është vetëm art, por mënyrë jetese, ai u bë një me frymën e saj. Trashëgoi nga i ati jo vetëm pasionin, por edhe atë ndjenjë të thellë për këngën që buron nga jeta e përditshme, nga dhimbja, gëzimi dhe krenaria e një qyteti. Që në moshë të re, zëri i tij u përzie me tingujt e fyellit e të zumarës, por mbi të gjitha me ritmin e zemrës së Shkodrës.

Rrugëtimi i tij nuk nisi në skena të mëdha, por në dasma, lagje e lulishte – aty ku kënga nuk interpretohet, por jetohet. Ishte viti 1956 kur ai u ngjit për herë të parë në skenë, në inaugurimin e “Kinema Republika”, për të vijuar më pas një jetë të tërë në shërbim të këngës qytetare. Nga viti 1974 deri në 1986, si pjesë e Estradës së Shkodrës, ai u shndërrua në një nga zërat më përfaqësues të ahengut, duke e ngritur këtë traditë në një nivel të rrallë interpretimi dhe autenticiteti.

Repertori i tij është sot një arkiv i gjallë i shpirtit shkodran: “Thotë lulja për lulen”, “Kur natyra kenka veshur”, “Nëpër fusha e kodrina”, “Pranvera filloi me ardhë”, “T’parën herë kur jena pa”, “Eni more shokë” – këngë që nuk qëndrojnë vetëm në fonotekë, por jetojnë në kujtesën emocionale të brezave.

Ai u quajt me të drejtë “bilbili i fundit i ahengut shkodran”. Një epitet që nuk flet vetëm për zërin, por për një epokë që me të arriti një kulm dhe, në njëfarë mënyre, edhe një mbyllje simbolike. Në një kohë kur tradita rrezikonte të zbehej, Shyqyri Alushi mbeti një rojtar i palodhur i saj – një zë që nuk pranoi të bëhej kompromis me kohën, por që e mbrojti këngën si një pasuri të shenjtë.

Vlerësimet që mori gjatë jetës janë dëshmi e këtij përkushtimi: titulli “Artist i Merituar” në vitin 1984, “Çmimi i Karrierës” në vitin 1996 dhe “Krenaria e Qytetit” nga Bashkia e Shkodrës. Por nderimi më i madh mbeti ai i publikut, dashuria e njerëzve që e dëgjonin jo thjesht si këngëtar, por si një zë të tyre.

Ai këndoi në Shqipëri dhe jashtë saj, nga Kosova e pasluftës, ku në vitin 2001 solli emocionin e një koncerti të parë në një vend të lirë, deri në skena ndërkombëtare në Rumani, Portugali, Turqi, Francë, Gjermani e Mal të Zi. Në çdo vend, ai çonte me vete një copëz të Shkodrës, një tingull që nuk përkthehej, por që kuptohej nga të gjithë.

Dhe megjithatë, përtej skenave dhe duartrokitjeve, ai mbeti ai njeriu i thjeshtë, me kasketën e njohur, që ecte nëpër rrugët e Shkodrës me përulësinë e atij që e di se arti i vërtetë nuk bërtet, por depërton.

Sot, shtatë vite pas largimit të tij, Shyqyri Alushi nuk është një kujtim i mbyllur në të shkuarën. Ai është një prani e gjallë në çdo këngë që këndohet në një dasmë, në çdo melodi që del nga një dritare shkodrane, në çdo mall që kërkon të shprehet me zë.

Kjo përkujtimore nuk është një elegji. Është një thirrje për kujtesë. Për të mos harruar rrënjët. Për të mbajtur gjallë atë që ai na la si amanet: këngën si pasuri shpirtërore, si identitet, si mënyrë për të qenë.

Sepse disa zëra nuk heshtin kurrë. Ata vetëm kalojnë nga skena në përjetësi.