Nga Albert Vataj
Alfred Mirashi-Milot rikthehet sërish me simbolin që e ka shndërruar në një nga identitetet më të njohura të krijimtarisë së tij: çelësin. Sërish përballë një porte që pret të hapet. Sërish në kërkim të një komunikimi më të thellë mes njeriut dhe botës, mes kujtesës dhe së ardhmes, mes kulturave që ndajnë kufij fizikë, por jo kufij shpirtërorë.
Është po ai artist, shqiptaro-italiani Alfred Mirashi-Milot, që prej dekadash e ka kthyer artin në një mision dialogu dhe bashkimi, duke e ngarkuar simbolin e çelësit me një kuptim që tejkalon funksionin e tij praktik. Në universin krijues të Milotit, çelësi nuk hap vetëm porta; ai hap horizonte, ndërgjegje, mundësi dhe mënyra të reja të të kuptuarit të njëri-tjetrit.
Këtë herë, pikëtakimi i tij me historinë, arkitekturën dhe frymën e Mesdheut është “Key of Lecce” (Çelësi i Leçes), vepra monumentale e realizuar në çelik korten, e cila u inaugurua në ambientet e Akademisë së Arteve të Bukura të Leçes. Një vepër që nuk synon vetëm të pushtojë hapësirën me praninë e saj fizike, por të mbjellë në të një reflektim të vazhdueshëm mbi domethënien e hapjes, të mirëkuptimit dhe të bashkëjetesës.
Në një kohë kur njerëzimi duket se po ndërton gjithnjë e më shumë mure sesa ura, Miloti zgjedh të vendosë një çelës. Një simbol të qetë, por të fuqishëm. Një formë të thjeshtë, por me një ngarkesë të jashtëzakonshme filozofike. Kjo është forca e artit të tij: të flasë me gjuhën e metaforës dhe të arrijë aty ku shpesh nuk mbërrijnë fjalët.
Përurimi i kësaj vepre monumentale në Akademinë e Arteve të Bukura të Leçes nuk përbën vetëm një ngjarje artistike. Ai është një akt kulturor me vlerë simbolike, një dëshmi se arti vazhdon të mbetet një nga instrumentet më të fuqishme të dialogut ndërmjet popujve dhe traditave. Nëpërmjet kësaj vepre, një artist shqiptar vendos një shenjë të qëndrueshme në një nga institucionet më prestigjioze të formimit artistik në Itali, duke dëshmuar se krijimtaria nuk njeh kufij kombëtarë.
Në atmosferën festive të inaugurimit, ku morën pjesë profesorë, studentë, kritikë arti dhe personalitete të kulturës nga rajone të ndryshme të Italisë, u celebrua jo vetëm një skulpturë e re, por edhe një ide. Një ide që e shikon artin si mundësi takimi dhe jo ndarjeje; si një gjuhë universale që tejkalon dallimet dhe ndërton ura mirëkuptimi.
Projekti, i kuruar me profesionalizëm nga Prof. Massimo Guastella, u shndërrua në një moment të rëndësishëm reflektimi mbi rolin që arti bashkëkohor mund të luajë në formësimin e një kulture më të hapur dhe më të ndjeshme ndaj tjetrit. Pikërisht në këtë kontekst, “Key of Lecce” fiton peshën e saj të plotë simbolike.
Në filozofinë krijuese të Milotit, çelësi është metafora e dijes, e aksesit dhe e lirisë. Ai është instrumenti që mundëson kalimin nga një gjendje në tjetrën, nga izolimi në komunikim, nga mbyllja në bashkëpunim. Për këtë arsye, skulptura nuk synon vetëm të zbukurojë hapësirën ku vendoset; ajo synon ta transformojë atë në një vend dialogu dhe reflektimi.
Vendosja e veprës në Akademinë e Arteve të Bukura të Leçes merr një domethënie të veçantë. Lecce, qyteti i njohur për elegancën e arkitekturës së tij baroke dhe për traditën e pasur kulturore, është prej kohësh një pikë takimi e qytetërimeve mesdhetare. Në këtë peizazh të mbushur me histori, “Çelësi i Leçes” shfaqet si një simbol bashkëkohor i hapjes ndaj së ardhmes.
Edhe vetë Akademia, si një laborator idesh, eksperimentimi dhe formimi për brezat e rinj të artistëve, përbën vendin ideal për një vepër që flet pikërisht për nevojën e kërkimit, të kuriozitetit dhe të kapërcimit të kufijve të mendimit. Kështu, skulptura merr një funksion të dyfishtë: estetik dhe edukativ, artistik dhe social.
Gjatë ceremonisë, Alfred Mirashi-Milot shprehu dëshirën që “Key of Lecce” të jetojë si një simbol i përhershëm i hapjes, një ftesë për të mos reshtur kurrë së kërkuari njohjen, mirëkuptimin dhe bashkëpunimin. Një ftesë për të mos e humbur aftësinë për të hapur dyer, jo vetëm në qytete e institucione, por mbi të gjitha në vetvete.
Realizimi i kësaj vepre monumentale u bë i mundur falë mjeshtërisë teknike të firmës së njohur “Metal Zurlo” të Liberato Zurlo-s, e cila arriti të materializojë me saktësi dhe elegancë vizionin artistik të autorit, duke e shndërruar metalin në një gjuhë poetike të qëndrueshme në kohë.
Në fund, “Key of Lecce” mbetet më shumë sesa një skulpturë. Ajo është një deklaratë besimi te njeriu, te kultura dhe te fuqia transformuese e artit. Një çelës i madh i vendosur në zemër të një institucioni arti, që na kujton se dyert më të rëndësishme nuk janë ato që hapen me forcë, por ato që hapen me vizion, me mirëkuptim dhe me guximin për të besuar te tjetri.
Dhe ndoshta ky është mesazhi më i thellë i Alfred Mirashi-Milotit: se çdo epokë ka nevojë për çelësat e saj. Jo për të mbyllur, por për të hapur. Jo për të ndarë, por për të bashkuar.