Shkodra e 40 viteve më parë, kur kënga shkruante histori përmes virtuozitetit të mjeshtërve Pjetër Gaci dhe Zef Çoba

Nga Albert Vataj

Në një postim të fundit në mediat sociale, Zef Çoba, një nga ato figura që nuk kërkojnë potere për të ekzistuar, sepse prania e tij është vetë një tingull i brendshëm që shpërfaqet në kujtesën dhe tashmërinë e muzikës në përgjithësi dhe të Shkodrës në veçanti, ka bërë të pranishme disa nga materialet që shënjojnë një ngjarje muzikore të 40 viteve më parë.
Shkodra ishte dhe mbeti qyteti ku eventet artistike përbënin lajm, duke u shndërruar në frymën shpirtërore krijuese që e ushqente qytetin, një qytet që fisnikëroi të bukurën dhe e stolisi me këtë hir çdo shkodran që u bë pjesë e këtij kremtimi; një kremtim që nuk u shenjtërua thjesht nga magjepsja, por u mëkua si bekim për ëndjet që iu blatuan këtij manifestimi festiv të këngës dhe muzikës.

Ai vjen si një ndërthurje e rrallë e shpirtit krijues me vetëdijen qytetare, një njeri që e ka bërë fjalën dhe mendimin jo vetëm mjet shprehjeje, por akt përgjegjësie.
Në analet e kujtesës kolektive të Shkodrës ekzistojnë data që nuk shënojnë thjesht kalimin e kohës, por ndaljen e saj në një çast amshimi. Prilli i vitit 1986 nuk ishte thjesht një muaj pranveror; ishte stina kur në skenën e Teatrit “Migjeni” u mbollën farat e një ripërtëritjeje shpirtërore. Koncerti “Këngë të reja shkodrane” nuk erdhi si një thyerje me të shkuarën, por si një pasqyrim i saj në ujërat e rrjedhshme të krijimtarisë bashkëkohore, duke dëshmuar se Shkodra nuk është thjesht një qytet, por një gjendje shpirtërore që këndon dhe feston artin e bukur të thellësisë dhe harmonisë së tingujve.

Duke iu referuar materialeve të publikuara, arrijmë të depërtojmë thellë në kujtesën e 40 viteve të shkuara, aty ku ky aktivitet, i projektuar me kujdes nga Shtëpia e Kulturës dhe e Krijimtarisë Popullore, shërbeu si një laborator autentik i identitetit. Në një kohë kur arti shpesh kufizohej nga korniza strikte, mjeshtrit Pjetër Gaci dhe Zef Çoba guxuan të gjenin harmoninë e përsosur midis rrënjës dhe risisë. Ata nuk ishin thjesht udhëheqës artistikë; ata ishin arkitektë të një ure muzikore, ku melodia qytetare vishej me rroba të reja pa humbur kurrë fisnikërinë e saj zanafillore. Përmes penës së tyre, tradita nuk u konservua si një relikt muzeal, por u trajtua si një organizëm i gjallë që merrte frymë përmes orkestrimeve dhe vargjeve të reja.
Skena e vitit 1986 u ndriçua nga një plejadë yjesh që sot përbëjnë shtyllat e artit vokal shqiptar. Ishte një mrekulli të shihje se si emra si Bik Ndoja dhe Shyqyri Alushi, bartës të palëkundur të traditës, bashkëjetonin në të njëjtën teksturë zanore me zërat e kristaltë të Mefarete Laze, Tonin Tërshana dhe Bashkim Alibali.

Nuk ishte një garë për protagonistin e radhës, por një simfoni kolektive. Grupi vokal karakteristik shkodran, i ndërthurur me talentet si Mukades Çanga, Eduard Jubani, Valdet Hoxha e shumë të tjerë, krijoi një mozaik timbrik ku çdo notë peshonte sa një histori dashurie apo malli. Prapaskena, e drejtuar nga rigoroziteti i Nazmi Lishi, eleganca koreografike e Nexhat Agolli dhe vizioni regjisor i Tano Banushi, garantonte që çdo lëvizje në skenë të ishte në funksion të një mesazhi të vetëm: Shkodra është gjallë dhe po këndon.
Në Shkodër, kënga nuk është thjesht performancë; ajo është frymëmarrje që të lë pa frymë. Ky koncert i 40 viteve më parë dëshmoi se muzika qytetare kishte forcën të zgjohej nga brenda, të rritej dhe të komunikonte me kohën pa e mohuar veten. Ishte një provë force e elegancës kundër harresës.
Sot, pas katër dekadash, ajo fletëpalosje e zverdhur nuk është thjesht një dokument arkivor; ajo është një relikt magjepsjeje. Ajo na tregon se kur arti buron nga palca e identitetit, ai i shpëton tiranisë së harresës, ashtu siç arriti t’u bishtnojë censorëve të diktaturës për të ardhur si një bekim krijues. Harmonia e hyjshme që u ndie atë mbrëmje prilli vazhdon të kumbojë në muret e “Migjenit”, si një premtim i heshtur se, për sa kohë do të ketë shpirtra që dëgjojnë, Shkodra do të mbetet djepi ku tradita dhe e ardhmja puthen përmes këngës.
“Arti, kur buron nga identiteti, nuk plaket kurrë; ai thjesht ndryshon mënyrën se si na flet.”