Vula e varrit të Tutankhamun mbetet një nga imazhet më ikonike të arkeologjisë, një portë e mbyllur për më shumë se tre mijëvjeçarë, që ruante të paprekur botën e një mbreti të lashtë. Për 3245 vjet, ajo vulë mbeti një pengesë mes së shkuarës dhe së tashmes, një dëshmi e heshtur e besimit egjiptian në përjetësinë dhe mbrojtjen hyjnore.
Kjo vulë e lashtë kishte mbetur e paprekur për plot 3245 vjet, mahnitëse, duke ruajtur përmbajtjen e varrit në gjendjen e tyre origjinale që nga koha e varrimit të faraonit të ri. Vetë vula ishte një bravë e thjeshtë por efektive—një nyjë në formë krahu e mbështjellë mirë rreth njërës nga dorezat e hyrjes së varrit, e përforcuar me një vulë balte që mbante imazhin e shenjtë të Anubis, perëndisë me kokë çakalli të mumifikimit dhe të jetës së përtejme.
Ky bravë, që i kishte rezistuar kalimit të kohës, ishte një dëshmi e besimit të lashtë egjiptian në shenjtërinë e jetës së përtejme. Prania e Anubis në vulë ishte veçanërisht e rëndësishme, pasi kjo hyjni ishte përgjegjëse për mbrojtjen e të ndjerit dhe sigurimin e udhëtimit të tyre të sigurt në botën tjetër. Vetë fakti që kjo vulë mbeti e pathyer për më shumë se tre mijëvjeçarë sugjeron se varri i kishte shpëtuar kryesisht vëmendjes së grabitësve të varreve që kishin plaçkitur shumë vende të tjera varrimi mbretërore në Luginën e Mbretërve.
Njeriu përgjegjës për zbulimin e këtij varri të humbur prej kohësh ishte arkeologu dhe egjiptologu anglez Howard Carter. Pas vitesh kërkimesh të pandërprera, Carter dhe ekipi i tij më në fund zbuluan varrin e faraonit të ri, i vendosur thellë brenda Luginës së Mbretërve. Kur Carter hodhi sytë për herë të parë në vulën e paprekur, ai duhet ta ketë ditur se ishte në prag të një prej zbulimeve më të mëdha arkeologjike të të gjitha kohërave. Ky imazh i thjeshtë por i fuqishëm – një vulë e pathyer që mbron prehjen e përjetshme të një mbreti të harruar prej kohësh – ishte barriera e fundit që qëndronte midis botës moderne dhe sekreteve të Egjiptit të lashtë.
Në atë ditë historike, 4 nëntor 1922, Carter bëri një fotografi të vulës së paprekur përpara se të fillonte me kujdes procesin e hapjes së varrit. Ndërsa ai dhe ekipi i tij punuan për të thyer bllokimin, ata u bënë njerëzit e parë në më shumë se tre mijëvjeçarë që hynë në hapësirën e shenjtë të dhomës së varrimit të Tutankhamun. Ajo që shtrihej përtej hyrjes do të tronditte dhe magjepste botën – një thesar me ar, bizhuteri, statuja dhe objekte rituale, të gjitha që synonin të shoqëronin mbretin e ri në udhëtimin e tij për në jetën e përtejme.
Zbulimi i varrit të Tutankhamun do të bëhej një nga gjetjet më të famshme arkeologjike në histori, duke riformuar kuptimin tonë për kulturën e lashtë egjiptiane dhe praktikat e varrimit. Megjithatë, përpara se bota të mrekullohej me maskën e artë, karrocat dhe thesaret e panumërta, gjithçka filloi me një vulë të thjeshtë – një shenjë e pandërprerë mbrojtjeje që kishte mbetur në vend për mijëra vjet, duke ruajtur sekretet e një djali-mbret deri në momentin kur historia i zbuloi më në fund.
Në përgjigje të një komentuesi, e gjej obliguese që të sjellë një shtjellim rreth legjendave dhe miteve, pretendimeve që janë fermentuar
Historia e të ashtuquajturës “Mallkimi i Faraonit” është një nga legjendat më të famshme të arkeologjisë, por faktet tregojnë diçka ndryshe nga miti popullor.
A ekzistonte vërtet një paralajmërim në portën e varrit?
Në shumë burime thuhet se në hyrjen e varrit të Tutankhamunit ishte një mbishkrim që thoshte diçka si “Mos i prish qetësinë faraonit, përndryshe vdekja do të të godasë me krahët e saj”. Por në fakt, Howard Carter, arkeologu që zbuloi varrin në vitin 1922, nuk e përmend një mbishkrim të tillë në shënimet e tij.
A vdiqën vërtet të gjithë anëtarët e ekspeditës?
Një nga mitet më të përhapura është se të gjithë ata që morën pjesë në hapjen e varrit vdiqën brenda një viti në rrethana misterioze. Kjo nuk është e vërtetë. Howard Carter vetë jetoi edhe 17 vjet pas zbulimit dhe vdiq më 1939, nga shkaqe natyrore në moshën 64-vjeçare.
Personi më i famshëm që vdiq relativisht shpejt ishte Lord Carnarvon, financuesi i ekspeditës, i cili vdiq më 1923 nga një infeksion pas një pickimi mushkonje që u përkeqësua. Kjo vdekje ndihmoi në përhapjen e mitit për mallkimin. Por shumica e anëtarëve të ekspeditës jetuan gjatë.
Pse lindi miti i “Mallkimit të Faraonit”?
Shtypi i kohës e përhapi këtë teori për ta bërë historinë më sensacionale dhe për të tërhequr vëmendjen.
Shkrimtarët e mistereve e përdorën si temë për romanet dhe filmat e tyre.
Frika nga Egjipti i lashtë dhe besimi në magjitë e faraonëve ndihmuan në përhapjen e legjendës.
Ka ndonjë shpjegim shkencor për vdekjet?
Disa studiues kanë sugjeruar se në varre të mbyllura për mijëra vjet mund të jenë formuar spore kërpudhash toksike (si Aspergillus), të cilat mund të kenë ndikuar në shëndetin e disa personave që hynë pa mbrojtje të duhur. Megjithatë, nuk ka prova të forta që kjo ka shkaktuar vdekjet e ndonjë arkeologu.
“Mallkimi i Faraonit” është më shumë një mit se një realitet. Nuk ka asnjë provë që në portën e varrit të ishte shkruar një paralajmërim dhe shumica e anëtarëve të ekspeditës jetuan gjatë. Por si çdo legjendë, edhe kjo vazhdon të ngjallë kuriozitet dhe mister.
Përgatiti: Albert Vataj