Zoti në Epokën Dixhitale, fjala e shenjtë dhe kuptimi, predikimi dhe lutja, nga Altari te Ekrani

Nga Albert Vataj
Teknologjia dhe feja, dy botë që dikur dukeshin krejtësisht të ndara, sot po përplasen në një udhëkryq të jashtëzakonshëm historik. Në një kohë kur Inteligjenca Artificiale po depërton në çdo skaj të jetës sonë, pyetja nuk është më vetëm se si do të ndryshojë puna apo ekonomia, por se si po transformohet vetë marrëdhënia e njeriut me të shenjtën, moralin dhe besimin.
Përmes një analize të thelluar, revista e njohur ndërkombëtare “The Economist” ngre një nga dilemat më provokuese të epokës sonë dixhitale: a po kthehen algoritmet në klerikët e rinj të botës moderne?
Më poshtë vijon shkrimi i plotë i publikuar nga prestigjozja britanike, i cili eksploron se si IA po e ndryshon fenë, dhe se si institucionet fetare po përpiqen, nga ana tjetër, të formësojnë të ardhmen e inteligjencës artificiale:
“The Economist” pyet: “A do t’i zëvendësojnë chatbot-et këshillat priftërinjve dhe imamëve, apo do t’i ndihmojnë ata të përhapin fjalën?
Në numrin e 27 gushtit, “The Economist” ka parashtruar një pyetje thelbësore në shkrimin e titulluar: “IA po e ndryshon fenë dhe fetë po përpiqen ta ndryshojnë IA-në”, duke vijuar me nëntitullin: “A do t’i zëvendësojnë chatbot-et këshillat priftërinjve dhe imamëve, apo do t’i ndihmojnë ata të përhapin fjalën?”

“Ne shpresojmë se Papa Leoni do të na shohë si ushtarët e tij,” thotë Matthew Harvey Sanders, drejtuesi i Longbeard, një startup-i katolik. Në një dhomë afër Universitetit Pontifikal Gregorian në Romë, robotët e kompanisë skanojnë libra të lashtë, dorëshkrime dhe kodeksë. Kështu nis shtjellimi i “The Economist”. Duke vijuar, prestigjozja ndërkombëtare shton:
“Studiuesit kanë luftuar prej kohësh për ta bërë të qasshme pjesën më të madhe të ‘urtësisë së madhe që qëndron në raftet’ e institucioneve katolike, thotë ai, por përparimet në IA nënkuptojnë se ‘tani mund të kuptojmë njohuritë’ madje edhe të teksteve më të konsumuara e më të lashta. Më pas, kompania e tij e furnizon këtë korpus në një formë më moderne të komunikimit fetar: Magisterium AI, një chatbot që bazohet në një bibliotekë të përzgjedhur të doktrinës dhe dijes katolike. Sipas z. Sanders, ai ka miliona përdorues në 190 vende, të cilët e përdorin atë për të marrë ‘përgjigje për pyetje të thella’.
Pyetja e qartë është nëse chatbot-et do të fillojnë të bëjnë disa nga ato që priftërinjtë, imamët, rabinët dhe udhëheqësit e tjerë fetarë kanë bërë tradicionalisht.

Por çështja më e madhe është autoriteti.
Për shekuj me radhë, pyetjet rreth moralit, kuptimit, fajit, faljes, qëllimit dhe vdekjes janë ndërmjetësuar përmes institucioneve njerëzore: klerit, studiuesve, familjeve dhe komuniteteve.
IA prezanton diçka të re: një ndërmjetës privat, të personalizuar dhe gjithmonë të disponueshëm midis një personi dhe besimeve të tij më të thella.
Nuk keni nevojë për një takim. Nuk keni nevojë t’ia zbuloni pyetjen një personi tjetër. Mund të pyesni në orën 2:00 të mëngjesit:
“Çfarë thotë besimi im për këtë?”
“A po bëj diçka gabim?”
“A duhet ta fal këtë person?”
“Çfarë i jep kuptim jetës sime?”
Dhe përgjigja kthehet menjëherë, me besim dhe personalisht.

Kjo ndryshon shumë. Njohuritë fetare bëhen bisedore. Udhëzimet fetare bëhen të personalizuara. Dhe një pjesë e autoritetit fillon të zhvendoset nga institucionet në ndërfaqe.
Sepse kur dikush i bën një IA-je një pyetje teologjike ose morale, mund të ndiejë sikur po pyet për fenë e tij. Por në të vërtetë, po pyet një model të formuar nga të dhënat e trajnimit, përzgjedhja e burimeve, dizajni i produktit, udhëzimet e sistemit dhe vlerat e njerëzve që e ndërtuan atë.
Gjë që ngre një pyetje të jashtëzakonshme: Kush mund ta programojë priftin?
Institucionet fetare i kuptojnë rreziqet, prandaj shumë tani po përpiqen të ndikojnë në mënyrën se si zhvillohet vetë IA-ja, duke futur në bisedë ide të tilla si dinjiteti njerëzor, përgjegjësia morale, drejtësia dhe vlera e jetës njerëzore.
Por mundësia më interesante mund të jetë kjo: IA nuk e eliminon Krishterimin, Islamin, Judaizmin, Hinduizmin ose traditat e tjera. Ajo krijon miliona interpretime të personalizuara të tyre.
Imagjinoni një IA që njeh historinë tuaj, frikën tuaj, vlerat tuaja dhe dyshimet tuaja, dhe shpjegon besimin tuaj posaçërisht për ju, çdo ditë.

Institucioni ende ekziston. Shkrimi i shenjtë ende ekziston. Por gjithnjë e më shumë, ndërfaqja midis besimtarit dhe sistemit të besimit është një algoritëm.
Interneti demokratizoi aksesin në informacionin fetar. Mediat sociale demokratizuan botimet fetare. IA mund të demokratizojë, dhe personalizojë, vetë interpretimin fetar.
Dhe nëse kjo ndodh, njerëzit që ndërtojnë sisteme të IA-së po marrin pjesë, me dashje ose jo, në një nga aktivitetet më të vjetra të njerëzimit, formësimin e mënyrës se si njerëzit e kuptojnë kuptimin, moralin dhe Zotin.”

https://www.economist.com/…/ai-is-changing-religion-and…