Albert Vataj
Edhe sot, ajo çfarë ka mbetur pas erozionit të kohës dhe barbarëve të kulturës, Nan Madol, është qyteti misterioz, befasia e arkeologëve dhe sfida e arkitektëve, të cilët janë mjaftuar me hipotezat të ngrenë pretendimin se pse dhe si është ndërtuar ky qytet, me ambicien për të qenë një qasje qytetëruese, për nga mosha, arkitektura, dhe veçantitë e tjera që përcaktojnë edhe tipologjinë e saj ekzistenciale.
Nan Madol është një nga pikat kryesore të udhëtimit në Pohnpei, kryeqyteti “ishull” i Shteteve Federative të Mikronezisë (FSM). Nan Madol ndodhet në brigjet juglindore të Pohnpei dhe është një seri prej më shumë se 100 ishujsh që janë ndërtuar me mure gurësh bazalti dhe koralesh. Këto ishuj përmbajnë mbetjet e pallateve prej guri, tempujve, varreve dhe zonave të banimit të ndërtuara në vitin 1180 pas Krishtit. Nan Madol është një qytet i rrënuar që banohej nga paraardhësit e mikronezianëve, të cilët i quajtën këto rrënoja bazalti Soun Nan-leng, që do të thotë Gumë e Qiellit.
Nëse pyetni shumë arkeologë se cili është misteri më i madh arkeologjik në tokë, 99% e tyre do të përgjigjen: qyteti i Nan Madol, Mikronezia. Misteret që rrethojnë këtë qytet janë aq të mëdha dhe të pakuptueshme sa praktikisht askush nuk dëshiron të flasë për to. Nëse shkoni në Ëikipedia, do të lexoni se qyteti i Nan Madol u ndërtua rreth vitit 1200 pas Krishtit nga Saudeleur. Por këto të dhëna i referohen vetëm të vetmes ‘popullsi të njohur’ që është gjurmuar në ishull, duke përdorur disa sisteme të disponueshme takimesh. Por në realitet, sipas vetë arkeologëve, historia e Nan Madol duhet ‘domosdoshmërisht’ të ketë qenë krejt ndryshe, megjithëse askush nuk mund ta shpjegojë saktësisht se si. Çfarë e bën këtë qytet kaq misterioz, ose më saktë, ‘të pamundur’?
Disa nga muret e fuqishme të Nan Madol u ndërtuan nga poshtë nivelit të detit. Duhet të theksohet se u përdorën blloqe bazalt kolone, të paktën në disa raste që peshonin deri në 50 tonë. Këto mbahen së bashku pa ngjitës, thjesht nga pesha e tyre. Ato janë të renditura njëra mbi tjetrën në një model të kryqëzuar, si Lego. Studiuesit kanë vënë re se kujdesi me të cilin vendosen këto blloqe nën ujë është i njëjtë me atë kur vendosen jashtë ujit. E gjithë kjo është jashtëzakonisht e saktë. Si është e mundur të ndërtohen mure të mëdha që fillojnë nga poshtë nivelit të detit dhe më pas dalin nga uji? Nan Madol është 1.5 km i gjatë. Ishte një “metropol” i vërtetë për ato kohë.
Pra, pse është e vështirë të pranohet kjo teori, e cila është aq logjike sa të duket “e qartë”? Nëse kjo do të ishte e vërtetë, do të thoshte se Nan Madol u ndërtua para se ujërat e planetit Tokë të ngriheshin për shkak të shkrirjes. Po flasim për një periudhë midis 14500 dhe 7000 vjet më parë. Kjo do ta bënte Nan Madol shumë larg, dhe ne e përsërisim by far, qytetin më të vjetër në botë. Do të vërtetonte gjithashtu ekzistencën e një qytetërimi që ekzistonte para Përmbytjes Biblike.
Qyteti i rrënuar është një nga enigmat e mëdha arkeologjike të sotme dhe nganjëherë quhet “Atlantis”, “çudia e tetë e botës” ose “Venecia e Paqësorit”.
Nan Madol, Mikronezia është një nga vendet më të vjetra arkeologjike në Paqësor dhe është regjistruar në Listën e vendeve të Trashëgimisë Botërore në rrezik për shkak të kërcënimeve, veçanërisht llumëzimit të rrugëve ujore që po kontribuojnë në rritjen e pakufizuar të mangrove dhe minojnë strukturën ekzistuese të sitit. E gjithë zona e Nan Madol është një sit i Trashëgimisë Botërore (ËHS) dhe mbrohet nga UNESCO. Është rreth 18 kilometra katrorë. WHS mbrohet gjithashtu nga Qeveria Shtetërore e Pohnpeit sipas Aktit të Ruajtjes Historike dhe Kulturore të Pohnpeit (2002), i administruar nga Zyra e Ruajtjes Historike të Pohnpeit. Një Komitet Menaxhues që përbëhet nga Zyra e Turizmit në Pohnpei dhe pronarë tradicionalë që do të krijonin një Trust të Ruajtjes Historike të Nan Madol me pronësi dhe menaxhim nën mbikëqyrjen e Shefit të Nahnmëarki, i cili mban pozicionin tradicional drejtues në Pohnpei. Nan Madol është një atraksion i madh turistik që ka vlerë të rëndësishme kulturore dhe historike. Zyra e Turizmit në Pohnpei monitoron vendin dhe zbaton taktika të ruajtjes për të promovuar jetëgjatësinë e qytetit të shkatërruar. Për të ruajtur kulturën e saj dhe për të promovuar turizmin në Nan Madol Ruins WHS, Qendra e Vizitorëve Nan Madol u ndërtua me financim nga Qeveria FSM dhe mbështetur nga programi i Ndihmës Kulturore të Granteve të Ministrisë së Jashtme Japoneze.