Një e katërta e ndeshjeve në Kupën e Botës në futboll të kësaj vere mund të zhvillohen në kushte nxehtësie më të rënda sesa ato të turneut të vitit 1994 në Amerikën e Veriut, paralajmërojnë studiuesit, duke e kthyer futbollin global në një nga pasqyrat më dramatike të krizës klimatike që po përshpejtohet mbi planetin.
Ky nuk është më vetëm një shqetësim meteorologjik apo një statistikë alarmante për klimatologët; është një sinjal se vetë mënyra si organizohen ngjarjet më të mëdha sportive po vihet në provë nga ndryshimet klimatike. Ajo që dikur konsiderohej “vapë vere”, tashmë po shndërrohet në një rrezik real për shëndetin, performancën fizike dhe sigurinë e miliona njerëzve që marrin pjesë ose ndjekin nga afër spektaklin më të madh të futbollit botëror.
“Hulumtimi ynë tregon se ndryshimi i klimës ka një efekt real dhe të matshëm në qëndrueshmërinë e organizimit të Kupave të Botës gjatë verës në Hemisferën Veriore”, deklaroi Friederike Otto, profesoreshë e shkencës së klimës në Imperial College London dhe bashkëthemeluese e World Weather Attribution.
Studimi analizoi 104 ndeshje të planifikuara nga 11 qershori deri më 19 korrik, në 16 stadiume të shpërndara nëpër Shtetet e Bashkuara, Kanada dhe Meksikë, duke nxjerrë në pah një realitet shqetësues: vala e të nxehtit nuk është më përjashtim, por pjesë e pandashme e klimës së re globale.
Sipas studiuesve, që nga koha kur Shtetet e Bashkuara organizuan Kupën e Botës në vitin 1994, rreziku i valëve ekstreme të të nxehtit është dyfishuar. Sekretari ekzekutiv i OKB-së për Ndryshimet Klimatike, Simon Stiell, paralajmëroi se kjo situatë “do të rrezikojë lojtarët dhe tifozët”, duke bërë thirrje për “veprime më të shpejta për të mbrojtur sportin që duam dhe të gjithë ata që e shikojnë atë”.
Në qendër të këtij studimi është indeksi WBGT, i njohur si “termometri i globit të lagësht”, një matës shumë më kompleks sesa temperatura e zakonshme e ajrit, sepse ai përfshin lagështinë, rrezatimin diellor, erën dhe mbulesën me re. Ky indeks përdoret nga ushtria, organizatat shëndetësore dhe federatat sportive për të vlerësuar aftësinë e trupit të njeriut për të përballuar stresin termik.
Sepse rreziku nuk qëndron vetëm tek shifra e temperaturës, por tek mënyra sesi nxehtësia pushton trupin dhe i pamundëson atij të vetëftohet. Një ditë që në dukje duket “e përballueshme”, mund të shndërrohet në një kurth fizik, ku lagështia e lartë e bën frymëmarrjen më të rëndë, djersitjen joefektive dhe organizmin të ekspozuar ndaj kolapsit termik.
Një indeks WBGT prej 28°C konsiderohet jashtëzakonisht i rrezikshëm, sepse është i krahasueshëm me 38°C në klimë të thatë ose 30°C në kushte shumë të lagështa. Në këto rrethana, lodhja, dehidratimi dhe goditja nga nxehtësia bëhen kërcënime serioze jo vetëm për lojtarët, por edhe për spektatorët.
Sipas vlerësimeve të studiuesve, rreth 26 ndeshje mund të zhvillohen në kushte mbi pragun 26°C WBGT, çka do të kërkonte masa të posaçme ftohjeje, ndërsa të paktën pesë ndeshje pritet të arrijnë ose tejkalojnë nivelin kritik prej 28°C WBGT, pothuajse dyfishi i niveleve të regjistruara në vitin 1994. Në këtë prag, sindikatat e futbollistëve sugjerojnë që ndeshjet të shtyhen ose edhe të anulohen.
Disa prej zonave më problematike janë identifikuar stadiumet e hapura në Miami, Kansas City dhe rajoni New York/New Jersey, ku temperaturat dhe lagështia mund të krijojnë kushte ekstreme. Pikërisht aty, më 16 qershor, është planifikuar ndeshja mes Francë dhe Senegal.
Megjithëse disa stadiume janë të pajisura me sisteme klimatizimi, studiuesit paralajmërojnë se rreziku nuk kufizohet brenda tribunave. Tifozët që do të grumbullohen jashtë stadiumeve, në zona pritjeje, festa publike apo radhë të gjata hyrjeje, mbeten edhe më të ekspozuar. Ata nuk do të kenë mbështetjen e menjëhershme mjekësore që ekziston për lojtarët në fushë.
Kështu, futbolli, loja që bashkon kombe, kultura dhe emocione, po përballet me një kundërshtar të padukshëm, por gjithnjë e më agresiv: klimën e ndryshuar të Tokës. Dhe pyetja që ngrihet nuk është më vetëm se kush do ta fitojë Kupën e Botës, por nëse vetë formatet tradicionale të sporteve globale mund të mbijetojnë të pandryshuara në një planet që po nxehet me ritme alarmante.