Nga av. Gurali Brahimllari
Duke hulumtuar përmbajtjen e dy vendimeve të publikuara së fundmi nga Gjykata Kushtetuese e Austrisë, lidhur me vlefshmërinë e të dhënave të Sky ECC, u ndesha me një lajm nga sistemi gjyqësor austriak, të cilin po e ndaj me të gjithë të interesuarit.
Me vendim të shoqatave të gjyqtarëve dhe prokurorëve, si dhe të sindikatave përkatëse të punonjësve të sistemit të drejtësisë, në Austri ka nisur një protestë njëjavore, nga data 12 deri më 16 tetor 2026, me synimin për të tërhequr vëmendjen e qeverisë ndaj mungesës së theksuar të personelit dhe mbingarkesës së vazhdueshme në punë.
Gjatë kësaj periudhe, sipas njoftimit, nuk do të zhvillohet asnjë seancë gjyqësore, nuk do të shpallet asnjë vendim dhe nuk do të caktohet asnjë datë e re gjykimi.
Sipas një interviste të Gernot Kanduth, presidentit të Shoqatës së Gjyqtarëve, vendimi për bojkotimin e seancave gjyqësore lidhet me mbingarkesën në punë, të shkaktuar nga mosplotësimi i vendeve vakante. Mungesa e personelit i ka detyruar gjyqtarët në detyrë të përballojnë, mesatarisht, një ngarkesë prej 120% të kapacitetit normal.
Sipas Kanduth, “situata nuk përbën më thjesht një problem të kushteve të punës, por një rrezik serioz për funksionimin e shtetit të së drejtës”.
Ai ka theksuar se shumë gjyqtarë detyrohen të punojnë edhe gjatë fundjavave, pushimeve vjetore dhe, në disa raste, edhe kur janë të sëmurë. Sipas tij, “sistemi nuk mund të vazhdojë të funksionojë duke u mbështetur vazhdimisht në sakrificat personale të gjyqtarëve dhe prokurorëve”.
Po në Shqipëri?
Pavarësisht shkaqeve që kanë sjellë largimin masiv të magjistratëve nga detyra, përfshirë procesin e Vettingut, të cilin autori e konsideron selektiv dhe të zhvilluar sipas standardeve jokushtetuese, e vërteta është se magjistratët shqiptarë, të paktën gjatë 7–8 viteve të fundit, janë përballur me një situatë rraskapitëse dhe të papranueshme.
Ndërkohë, qytetarëve u është cenuar e drejta për gjykim brenda një afati të arsyeshëm, duke sjellë pasoja të drejtpërdrejta edhe në besimin e tyre te drejtësia e re.
Pikërisht për këtë arsye, duke sjellë në vëmendjen e publikut protestën njëjavore të magjistratëve austriakë, vlerësoj se ka ardhur koha që edhe shoqatat e gjyqtarëve dhe prokurorëve në Shqipëri të ngrenë më fort zërin për të drejtat e tyre. Kjo nuk duhet të ndodhë vetëm në rastet kur qeveria synon uljen e pagave, por edhe për të denoncuar situatën tejet problematike në të cilën ata ushtrojnë funksionet e tyre.
Mjafton të kujtojmë se magjistratët austriakë e konsiderojnë një barrë jashtëzakonisht të rëndë faktin që, nga 1.700 pozicione të parashikuara për gjyqtarë, janë të plotësuara vetëm 1.478. Pra, sipas shifrave të cituara, mungojnë rreth 250 gjyqtarë. Kjo situatë, e konsideruar problematike në Austri, duket edhe më e rëndë kur krahasohet me mungesën e magjistratëve në Shqipëri, në raport me numrin e përgjithshëm të nevojshëm për funksionimin normal të sistemit të drejtësisë.
Ndërkohë, në vendin tonë, jo vetëm që ka dosje të vjetra që presin prej vitesh të shqyrtohen, por edhe çështjet e reja po bëhen gjithnjë e më komplekse. Ashtu siç evidenton edhe kryetari i Shoqatës së Gjyqtarëve në Austri, kompleksiteti i çështjeve gjyqësore po rritet vazhdimisht.
Kësaj prirjeje i shtohet edhe përdorimi gjithnjë e më i madh i provave elektronike, analizimi i të dhënave të nxjerra nga telefonat celularë dhe shtimi i kërkesave të palëve për kundërshtimin e tyre. Të gjitha këto procese kërkojnë kohë, ekspertizë dhe burime njerëzore të mjaftueshme.
Për pasojë, nëse magjistratët austriakë po e konsiderojnë të papërballueshme një ngarkesë prej 120% të kapacitetit normal, gjyqtarët dhe prokurorët shqiptarë përballen me një realitet edhe më të vështirë. Ngarkesa e tyre vlerësohet të jetë rreth 200% e kapacitetit normal, krahasuar me situatën përpara vitit 2016.
Në këto kushte, përmbushja e detyrave profesionale kërkon sakrifica të mëdha nga jeta personale dhe familjare e magjistratëve, duke ngritur pikëpyetje serioze mbi qëndrueshmërinë afatgjatë të këtij modeli funksionimi.
Nevojitet reagim institucional
Përballë kësaj situate, reagimi nuk duhet të vijë vetëm nga shoqatat e gjyqtarëve dhe prokurorëve. Një rol të rëndësishëm duhet të luajnë edhe Këshilli i Lartë Gjyqësor (KLGJ) dhe Këshilli i Lartë i Prokurorisë (KLP), përmes masave konkrete që synojnë lehtësimin e ngarkesës dhe përmirësimin e funksionimit të sistemit.
Shtimi i numrit të magjistratëve të rinj, plotësimi i vendeve vakante dhe emërimi i këshilltarëve ligjorë janë disa prej masave që mund të ndihmojnë në përballimin e situatës aktuale.
Funksionimi i drejtësisë nuk mund të mbështetet pafundësisht te sakrifica individuale e gjyqtarëve dhe prokurorëve. Përtej kushteve të tyre të punës, bëhet fjalë për garantimin e një të drejte themelore të qytetarëve: të drejtën për t’u gjykuar brenda një afati të arsyeshëm.
Për këtë arsye, përvoja austriake duhet të shërbejë si një sinjal për institucionet shqiptare. Përballja me mbingarkesën e magjistratëve kërkon vëmendje, përgjegjësi dhe masa konkrete, përpara se vonesat e tejzgjatura të dëmtojnë edhe më tej besimin e publikut te drejtësia.
Shënim redaksional: Kam korrigjuar drejtshkrimin, gramatikën, pikësimin dhe strukturën, duke ruajtur argumentin dhe qëndrimin e autorit. Përpara publikimit, rekomandohet të verifikohen shifrat për numrin e gjyqtarëve në Austri, përqindjet e ngarkesës në të dy vendet dhe njoftimi për bojkotin e datave 12–16 tetor 2026. Këto të dhëna janë ruajtur sipas tekstit origjinal dhe nuk janë verifikuar në mënyrë të pavarur.