Nga Albert Vataj
Ka kaluar tashmë më shumë se një shekull qëkur fotografia ka zënë vendin e saj krahas dokumenteve të shkruara, si dëshmi e gjallë dhe e pashlyeshme e historisë sonë. Ajo nuk flet me zë, por me figurë; dhe pikërisht në këtë zëshmëri vizuale, ajo arrin të rrëfejë më shumë se fjalët, formën më të qenësishme të një komunikimi që sfidon kohën dhe triumfon me kujtesën.
Fotografitë na tregojnë për përkatësinë tonë shpirtërore, për vlerat që kemi kultivuar në heshtje dhe me dinjitet, për thesaret me të cilat i prezantohemi botës së qytetëruar, kulturën, hijeshinë, përulësinë dhe krenarinë tonë.
Ato janë më shumë se pamje të ngrira në kohë; janë vula të identitetit, ikona të përkatësisë, dëshmi të një klase që, edhe pse shpesh e paemërtuar në rrëfimet zyrtare, është prania më elokuente e një shpirti kolektiv që kërkon të dëgjohet përmes syrit.
Në këtë qasje, trajtimi me ngjyra, i realizuar me kujdes përmes teknologjisë digjitale, përmes programeve grafike dhe aplikacioneve të dizajnit, përbën një përpjekje jo vetëm estetike, por edhe etnografike. Është një mënyrë e re e të shikuarit, një përmasë e re për të perceptuar të vjetrën. Ngjyra nuk i mohon origjinalitetin dokumentar fotografisë bardh e zi, por e çliron atë nga hijet e harresës, duke e sjellë më pranë realitetit emocional dhe vizual të brezave të sotëm.
Ky rikthim i figurës në ngjyrë është në thelb një akt i kujtesës së ndriçuar, një ngulm për të shpërfaqur realitetin tonë grafik dhe kulturor përmes ngjyrës si një gjuhë komunikimi e pazëvendësueshme në etnografinë vizuale.
Ngjyra në këtë kontekst nuk është vetëm zbukurim, por element identitar, nënshkrim i përkatësisë, shenjë e gjallërisë së një trashëgimie që rreh ende në damarët e kohës.
Duke i parë këto fotografi të ngjyrosura me dashuri dhe kujdes, ne nuk po përpiqemi të rishkruajmë historinë, por ta rikujtojmë atë në dritën e saj të plotë, ta ndiejmë jo vetëm si relikt, por si vazhdimësi. Në këtë përpjekje, fotografia bëhet mediumi ku e shkuara flet me të tashmen, ku figura e heshtur bëhet zë, ku kujtesa kolektive nuk arkivohet, por rilind.
