Kampion basketbolli, skulptor, profesor në Akademinë e Arteve të Bukura. Dhe tani edhe një entuziast i verës. Edi Rama, kryeministri i Shqipërisë, ëndërron dhe planifikon një rilindje të verës për vendin e tij, shkruan sot gazeta më e madhe italiane ”Corriere della Sera” (CdS). ”Ai mbështetet në rrushin vendas dhe vreshtat me rrënjë antike, të lëna pas dore gjatë viteve të regjimit komunist të Enver Hoxhës deri në vitin 1991. Po fillojmë nga e para; Shqipëria e anijeve është një kujtim. Turistët janë pijedashës potencialë. Modeli i Ramës është Italia e verës. Për këtë arsye, Kryeministri, i cili flet dhe shkruan në italisht dhe ka një marrëdhënie të mirë me Melonin, ka thirrur presidentin e Federatës Botërore të Verës, Riccardo Cotarella, si konsulent.
CdS: Cila është situata e vreshtave në Shqipëri?
Rama: Bujqësia po kalon një transformim të heshtur, por të thellë. Për vite me radhë, ajo është parë si një sektor mbijetese, i fragmentuar, i njohur, pothuajse nostalgjik. Sot, po bëhet një sektor identiteti, cilësie dhe vlere të shtuar. Vreshtat janë një pjesë emblematike: nuk po flasim ende për vëllime të mëdha, por ato kanë potencial shumë serioz. Shqipëria ka rreth 10 000 hektarë vreshta dhe një traditë të lashtë të ndërprerë, veçanërisht nga komunizmi. Pastaj u rimëkëmb, duke u rritur vit pas viti.
CdS: A ka një rilindje?
Rama: Jo vetëm një rilindje. Ishte një rikthim. Vera i përket historisë sonë, tokës sonë, mënyrës sonë mesdhetare të jetesës. Pas viteve 1990, pothuajse iu desh të fillonte nga e para. Sot shohim familje, prodhues të rinj, prodhues vere dhe sipërmarrës që rindërtojnë një histori.
CdS: Cili është projekti që po nisni?
Rama: E lehtë për t’u thënë dhe e vështirë për t’u bërë: vendosni verën shqiptare në hartën e Evropës. Jo si një kuriozitet folklorik, por si një produkt serioz të një vendi mesdhetar me varietete rrushi vendase, peizazhe të jashtëzakonshme dhe një kulturë të re cilësie. Kemi një garanci të madhe për të pasur sukses: Riccardo Cottarella, një mjeshtër i madh i verës, i dashuruar me Shqipërinë.
CdS: Çfarë do të bëni?
Rama: Me Cotarellën dhe një grup të shkëlqyer entuziastësh dhe profesionistësh, do të lëvizim në tre drejtime: së pari, të hartëzojmë dhe mbrojmë zonat e kultivimit të verës dhe varietetet vendase të rrushit; së dyti, të ndihmojmë prodhuesit dhe veraritë të përmirësojnë cilësinë, me teknologji, paketim dhe certifikim; së treti, të lidhim verën, turizmin, gastronominë dhe territoret.
CdS: Cili është qëllimi?
Rama: Nuk është të bëhemi një prodhues i madh industrial. Shqipëria duhet të përqendrohet në cilësi, autenticitet dhe rrallësi. Mund të ndërtojmë një markë: Shqipëria, një vend verërash vendase, territore të vogla, verari familjare dhe peizazhe autentike.
CdS: A mund të ketë një treg ndërkombëtar?
Rama: Po, duke hyrë nga dera e identitetit. Askush në botë nuk pret çfarëdolloj ”Cabernet”-i shqiptar. Por një ”Kallmet” të mirë, një ”Shesh i Zi” të mirë, një ”Vlosh” të mirë, një ”Puls” të mirë e kështu me radhë, me një histori të vërtetë pas tyre. Ato mund të intrigojnë dhe të magjepsin. Bota e verës është gjithmonë në kërkim të gjeografive të reja, për sa kohë që ato janë të besueshme. Shqipëria mund të jetë një e tillë.
CdS: A jeni të frymëzuar nga Italia?
Rama: Italia është një shkollë globale vere, por mbi të gjitha, ajo vërteton se vera është më shumë sesa thjesht bujqësi. Është peizazh, kulturë, arkitekturë, kuzhinë, kujtime familjare, turizëm, eksporte dhe krenari kombëtare. Por të jesh i frymëzuar nuk do të thotë të kopjosh. Vera jonë duhet të flasë shqip.
CdS: A po përqendroheni në turizmin e verës?
Rama: Absolutisht. Turizmi i verës është ndoshta pjesa më e natyrshme e projektit. Shqipëria është jashtëzakonisht me fat: turistët nuk kërkojnë vetëm detin, por edhe përvojat. Ata duan të hanë, të pinë, të ecin dhe të takojnë njerëz të vërtetë. Enotekat mund të bëhen porta hyrëse për në rajone si Berati, Përmeti, Lezha, Korçs, Shkodra, Elbasani, Lugine e Vjosës dhe rrethinat e Tiranës ose të Durrësit. Ne nuk duam vetëm të shesim shishe. Ne duam ta sjellim në jetë vendin ku lind ajo shishe.
CdS: Sa e madhe është xhiroja?
Rama: Nuk dua t’ju jap ndonjë shifër magjike. Por, vera është një nga ato sektorë ku ndikimi është shumë më i gjerë se shishja: bujqësia, përpunimi, logjistika, dizajni, paketimi, ushqimi, turizmi, eksporti, trajnimi. Një enotekë e mirëdrejtuar nuk krijon vetëm punësim të drejtpërdrejtë; krijon një ekosistem.
CdS: Zonat më të mira?
Rama: Ne nuk duam një kryeqytet të vetëm vere, por një konstelacion. Berati tashmë ka një reputacion të fortë; Lezha është e lidhur me Kallmetin; Përmeti ka potencial të jashtëzakonshëm për natyrën, gastronominë dhe autenticitetin; Korça dhe zonat më të larta ofrojnë freski dhe karakter; Shkodra, Elbasani, Tirana dhe Durrësi kanë tradita dhe tregje afër. Forca jonë është diversiteti: deti, kodrat, malet, lumenjtë, mikroklimat, të gjitha lehtësisht të arritshme.
CdS: A e vlerësojnë turistët?
Rama: Reagimi më i zakonshëm është surpriza. Dhe surpriza është një aset i çmuar. Shumë veta vijnë pa pritur shumë nga vera shqiptare, pastaj zbulojnë verëri të mira, prodhues të apasionuar, varietete rrushi të panjohura dhe çmime ende të arsyeshme. Detyra jonë është ta kthejmë surprizën në besim.
CdS: A ka prodhues të rinj?
Rama: Po, dhe kjo është ndoshta shenja më e bukur. Ka të rinj që nuk e shohin më fshatin si një ndëshkim, por si një hapësirë për sipërmarrje, kreativitet dhe kthim në rrënjët e tyre. Disa kanë studiuar jashtë vendit, të tjerë kanë mësuar nga familjet e tyre dhe të tjerë po eksperimentojnë. Ky brez është thelbësor sepse kombinon traditën dhe modernitetin.
CdS: Cila është vera juaj e preferuar shqiptare? Dhe një italiane?
Rama: Ndër shqiptarët, kam një dashuri të veçantë për ”Kallmetin”; ka diçka thellësisht tonën. Ndër italianët, është e pamundur të zgjedhësh pa ofenduar dikë.
CdS: Cili është raporti juaj me verën?
Rama: Për mua, nuk është kurrë thjesht alkool. Është bisedë, kohë, ushqim, miqësi. Dhe në punën time, është një gjë e rrallë e mirëpritur.
CdS: A ka ndonjë verë që ju kujton një episod?
Rama: Më shumë sesa një verë, mbaj mend disa tavolina. Në Shqipëri, për një kohë të gjatë, vera ishte edhe kjo: jo një artikull luksi, por një gjest shtëpie. Dhe ndoshta ringjallja e verës shqiptare duhet të fillojë pikërisht aty: duke e shndërruar një gjest shtëpie në një kartëvizitë për botën.