Kosova përballet sot me një tjetër pikë kritike institucionale. Përveç protestës së paralajmëruar para Kuvendit për ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara, vendi ndodhet përballë edhe skadimit të afatit për zgjedhjen e presidentit të ri. Nëse Kuvendi nuk arrin të zgjedhë presidentin brenda afatit kushtetues, vendi hyn sërish në një situatë të ngjashme me atë të muajve të kaluar, kur dështimi për zgjedhjen e presidentit çoi në zgjedhjet e parakohshme të 7 qershorit. Megjithatë, as ato zgjedhje nuk arritën ta zgjidhnin ngërçin institucional.
Pikërisht për këtë arsye, ushtruesja e detyrës së Presidentit dhe kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, i është drejtuar Gjykatës Kushtetuese me kërkesën për të sqaruar procedurën që duhet ndjekur në rast se Kuvendi shpërndahet. Çështja lidhet me përfundimin e mandatit gjashtëmujor të Haxhiut si ushtruese e detyrës së presidentit. Kushtetuta ia atribuon presidentit kompetencën për shpalljen e zgjedhjeve, por nuk e përcakton qartë se kush mund ta ushtrojë këtë kompetencë pasi të përfundojë afati maksimal gjashtëmujor i ushtruesit të detyrës.
Në rast të dështimit të zgjedhjes së presidentit, Kuvendi shpërndahet dhe zgjedhjet e reja duhet të mbahen brenda 45 ditësh. Pikëpyetja kryesore mbetet se kush do t’i shpallë ato zgjedhje dhe kush do t’i ushtrojë kompetencat e nevojshme të kreut të shtetit gjatë kësaj periudhe. Zyra e Presidentes ka konfirmuar se Haxhiu e ka dorëzuar kërkesën në Gjykatën Kushtetuese më 5 tetor, duke kërkuar interpretim për mënyrën e veprimit në këtë situatë. Kështu, dita e sotme mund të përcaktojë jo vetëm fatin e zgjedhjes së presidentit, por edhe hapat institucionalë që do të pasojnë në rast të një tjetër shpërndarjeje të Kuvendit.
Kur u propozua nisma për ndryshimin e ligjit për Dhomat e Specializuara?
Nisma për ndryshimin e ligjit është propozuar nga Partia Demokratike e Kosovës më 21 shtator, pak ditë pas shpalljes së aktgjykimit ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në Hagë. Ndryshimet e propozuara prekin disa çështje që lidhen me funksionimin dhe juridiksionin e Dhomave të Specializuara, përfshirë mundësinë që raste të caktuara jashtë juridiksionit të tyre të procedohen në Kosovë. Projektligji parasheh gjithashtu mundësinë e ankesës në Gjykatën Supreme të Kosovës, kufizimin e dënimit maksimal me burgim në 15 vjet, si dhe mbajtjen e dënimeve në Kosovë.
Çfarë janë Dhomat e Specializuara?
Dhomat e Specializuara dhe Zyra e Prokurorit të Specializuar, të njohura gjerësisht si Gjykata Speciale, u themeluan në vitin 2015 nga Kuvendi i Kosovës dhe janë pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës, por funksionojnë në Hagë me personel ndërkombëtar. Ato kanë mandat të hetojnë dhe gjykojnë pretendimet për krime të kryera nga pjesëtarë të UÇK-së në periudhën nga janari 1998 deri në dhjetor 2000.