Rama, Baba Mondi dhe shteti bektashian, nga toleranca fetare te instrumenti politik

Në Shqipëri, një ide e shpallur fillimisht si projekt për promovimin e tolerancës fetare po rikthehet në qendër të debatit politik me një dimension të ri, atë të shtetformimit. Dhe ndërsa në planin zyrtar flitet për një hapësirë të vogël sovrane të Urdhrit Bektashi, të frymëzuar nga modeli i Vatikanit, në rrjetet sociale projekti është kthyer në material për një nga satirat më karakteristike të politikës shqiptare: Edi Rama i paraqitur si “Baba Mondi”, apo si kryegjyshi i një shteti që, në imagjinatën e memeve, duket sikur po e krijon dhe po e administron vetë.

Humori nuk është thjesht humor. Ai është një mënyrë e shpejtë për të shprehur një mosbesim politik që ekziston përtej memeve, perceptimin se në Shqipëri vendimet e mëdha shtetërore lidhen gjithnjë e më shumë me një individ dhe se kufiri mes politikës, diplomacisë, marketingut ndërkombëtar dhe institucioneve po bëhet gjithnjë e më i paqartë.

Nga një ide e pazakontë në një projekt konkret
Edi Rama e bëri publike nismën në shtator 2024, në kuadër të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, pasi projekti u bë i njohur përmes një interviste për The New York Times. Ideja ishte krijimi në Tiranë i një entiteti sovran për Urdhrin Bektashi, në një territor rreth 11 hektarësh, afërsisht një të katërtën e sipërfaqes së Vatikanit. Synimi i deklaruar ishte promovimi i një versioni tolerant të Islamit dhe shfrytëzimi i eksperiencës shqiptare të bashkëjetesës fetare si një mesazh ndërkombëtar.
Në atë moment, propozimi dukej më shumë si një iniciativë diplomatike dhe simbolike sesa si një proces i afërt shtetformimi. Por zhvillimet e gushtit 2026 e kanë ndryshuar perceptimin.
Më 18 gusht, Intelligence Online raportoi se përgatitjet për projektin janë intensifikuar dhe se drejtuesit e Urdhrit po hedhin hapa për statusin e ardhshëm dhe për përfaqësimin jashtë Shqipërisë. Sipas raportimit, autoritetet shqiptare mund ta formalizojnë statusin në muajt e ardhshëm. Në të njëjtin raport përmenden edhe diskutime për pasaporta dhe një monedhë të mundshme, “bek”, e cila do të lidhej me çmimin e arit.
Këtu ndodhet ndryshimi thelbësor: debati nuk është më vetëm “a është kjo një ide e çuditshme?”, por “çfarë forme juridike dhe politike do të marrë kjo ide nëse zbatohet?”.

Pse Rama u bë personazhi kryesor i memeve?
Në këtë pikë hyn satira.
Fotomontazhet e Ramës me veshjen e Baba Mondit funksionojnë sepse kondensojnë në një imazh një kritikë shumë më të gjerë ndaj mënyrës së ushtrimit të pushtetit. Rama shfaqet si figurë që nuk mjaftohet me rolin e kryeministrit, por duket sikur hyn edhe në territorin e fesë, diplomacisë, kulturës dhe identitetit kombëtar.
Kjo është arsyeja pse memeja “Rama-Baba Mondi” është më efikase politikisht sesa një kritikë e gjatë institucionale. Ajo nuk argumenton; ajo sugjeron.
Mesazhi është: nëse kryeministri mund të propozojë krijimin e një shteti për një komunitet fetar, pse të mos imagjinohet edhe si “kryegjysh” i tij?
Është një ekzagjerim satirik, natyrisht. Rama nuk është Baba Mondi dhe nuk drejton Urdhrin Bektashi. Por ekzagjerimi funksionon pikërisht sepse prek një perceptim ekzistues për përqendrimin e vendimmarrjes politike te kryeministri.
Në këtë kuptim, memeja nuk është thjesht tallje me Ramën. Është satirë mbi kultin e personalitetit politik.

Nga toleranca fetare te “instrumentalizimi” i fesë
Argumenti i qeverisë është relativisht i qartë: Shqipëria ka një histori bashkëjetese fetare dhe mund ta përdorë këtë kapital simbolik për të promovuar një model të Islamit tolerant dhe dialogut ndërfetar. Ky argument ka mbështetje edhe në analizat akademike që e shohin projektin si pjesë të përpjekjes së Shqipërisë për të ndërtuar një profil ndërkombëtar si ndërmjetësuese dhe promovuese e paqes fetare.
Por ekziston edhe interpretimi tjetër: feja po përdoret si instrument i politikës së jashtme dhe i imazhit të qeverisë.
Ky interpretim nuk duhet paraqitur si fakt i provuar, por si një tezë politike që meriton debat. Pyetja është e legjitime: ku mbaron diplomacia kulturore dhe ku fillon përdorimi politik i fesë?
Në rastin shqiptar, kjo pyetje bëhet më e ndjeshme sepse Kushtetuta përcakton se Shqipëria nuk ka fe zyrtare, se shteti është asnjanës në çështjet e besimit dhe se shteti dhe bashkësitë fetare respektojnë pavarësinë e njëri-tjetrit.
Pra, problemi juridik nuk është thjesht nëse një komunitet fetar mund të ketë pasuri, institucione apo autonomi. Çështja shumë më e madhe është çfarë do të nënkuptonte sovraniteti territorial i një entiteti fetar brenda territorit të Republikës së Shqipërisë.

Një shtet brenda shtetit?
Krahasimi me Vatikanin është i fuqishëm si metaforë, por duhet trajtuar me kujdes.
Vatikani është rezultat i një historie shumë specifike të marrëdhënieve ndërmjet Selisë së Shenjtë dhe shtetit italian. Shqipëria do të përballej me një situatë krejt tjetër nëse do të krijonte për herë të parë një entitet sovran të lidhur me një urdhër fetar brenda territorit të saj.
Në vitin 2025, Rama e përshkroi projektin si një shtet me administratë të vetën, por pa polici apo taksa dhe pa sfiduar sovranitetin shqiptar.
Kjo pikë krijon një paradoks interesant: si mund të jetë një entitet sovran, në kuptimin ndërkombëtar, nëse disa prej funksioneve klasike të sovranitetit nuk ekzistojnë?
Kjo është arsyeja pse debati duhet të zhvillohet përtej sloganit “Vatikani mysliman”. Duhet të sqarohet saktësisht se çfarë do të jetë ky entitet: shtet sovran, territor me status të veçantë, subjekt sui generis i së drejtës ndërkombëtare apo një formë tjetër juridike.
Dhe pikërisht këtu transparenca parlamentare dhe kushtetuese bëhet vendimtare.

“Bek”, pasaportat dhe shtetformimi simbolik
Raportimet e gushtit 2026 për një monedhë të quajtur “bek”, pasaporta dhe përfaqësues diplomatikë jashtë vendit e bëjnë projektin shumë më të prekshëm. Intelligence Online raporton se drejtuesit bektashinj po ndërtojnë edhe rrjet përfaqësimi ndërkombëtar, ndërsa media të tjera që kanë përcjellë raportimin francez kanë publikuar të njëjtat detaje.
Megjithatë, këtu duhet bërë një dallim i rëndësishëm: “po shqyrtohet” nuk do të thotë “është krijuar”.
Pasaportat, monedha apo emërimi i përfaqësuesve nuk provojnë vetvetiu ekzistencën e një shteti. Ato janë elemente të një projekti shtetformues, por njohja ndërkombëtare dhe statusi juridik varen nga procese shumë më të ndërlikuara.
Kjo është pikërisht pika ku lajmi mund të kthehet lehtësisht në dezinformim.

Nga kritika politike te teoritë konspirative
Debati online ka marrë edhe një kthesë shumë më problematike.
Krahas kritikave për kushtetutën, sovranitetin dhe rolin e Ramës, janë shfaqur pretendime se projekti është i lidhur me “Izraelin”, “lobin hebre” apo interesa të tjera të fshehta. Këto narrativa janë veçanërisht të rrezikshme sepse e zhvendosin debatin nga pyetjet reale juridike dhe politike drejt teorive konspirative me bazë antisemitike.
Edhe raportimet e fundit për takime të përfaqësuesve të huaj me Baba Mondin nuk janë provë për ndonjë “komplot”. Marrëdhëniet ndërkombëtare të një komuniteti fetar, takimet diplomatike apo interesimi i shteteve të huaja janë çështje që duhen dokumentuar dhe analizuar, jo automatikisht interpretuar si dëshmi e një projekti të fshehtë.
Kjo është një vijë që media serioze duhet ta ruajë.
Kritika ndaj Ramës nuk ka nevojë për antisemitizëm për të qenë e fortë.

Ironia e një projekti kundër ekstremizmit që prodhon ekstremizëm online
Ndoshta këtu ndodhet paradoksi më interesant i gjithë historisë.
Projekti synon të promovojë një version tolerant, liberal dhe dialogues të Islamit. Pikërisht ky është argumenti zyrtar dhe një nga arsyet pse nisma është parë si pjesë e diplomacisë së Shqipërisë.
Por diskutimi në internet ka prodhuar njëkohësisht nacionalizëm, teori konspirative, akuza për komplot dhe sulme fetare.
Pra, një projekt që synon të komunikojë tolerancë po zhvillohet në një mjedis digjital që shpesh komunikon përmes polarizimit.
Kjo nuk do të thotë se projekti është përgjegjës për teoritë konspirative. Por tregon se sa lehtë një ide e pazakontë shtetërore mund të bëhet karburant për ekosistemin e dezinformimit.

A është “shteti bektashian” një projekt politik i Ramës?
Në fund, pyetja më interesante nuk është nëse Rama beson vërtet te projekti. Kjo është e pamundur të përcaktohet nga jashtë.
Pyetja është tjetër: çfarë interesi politik dhe diplomatik i shërben projektit?
Për Shqipërinë, nisma mund të krijojë një profil të veçantë ndërkombëtar. Për Ramën, ajo e vendos kryeministrin në qendër të një historie globale që prek fenë, diplomacinë, paqen dhe identitetin shqiptar.
Kjo mund të jetë një strategji e sofistikuar e “soft power”.
Por ekziston edhe kostoja politike: sa më shumë që një projekt i tillë lidhet personalisht me kryeministrin, aq më shumë ai rrezikon të perceptohet si projekti i Ramës, dhe jo si projekt institucional i Republikës së Shqipërisë.
Dhe kjo është pikërisht ajo që kapin memet.
Rama me veshjen e Baba Mondit është një karikaturë, por karikatura ka gjetur një nerv real të politikës shqiptare: perceptimin se institucionet shpesh vijnë pas vendimit politik të liderit.

Një debat që Shqipëria nuk mund ta bëjë me meme
Nëse projekti do të kalojë nga ideja në formalizim, debati duhet të largohet nga Facebook-u, TikToku dhe fotomontazhet dhe të hyjë në Kuvend, në institucionet kushtetuese dhe në tryezën e ekspertëve të së drejtës ndërkombëtare.
Duhet të dihet: cili është statusi juridik i territorit; çfarë ndryshimesh ligjore ose kushtetuese do të kërkoheshin; kush do të kishte juridiksion mbi territorin; çfarë do të nënkuptonte shtetësia dhe pasaporta; nëse “bek” do të ishte monedhë reale apo vetëm simbolikë; çfarë marrëdhëniesh do të kishte entiteti me shtetin shqiptar; dhe mbi të gjitha, çfarë do të thotë praktikisht “sovranitet” në këtë rast.
Kushtetuta shqiptare e përcakton shtetin si të bazuar në neutralitetin fetar dhe në barazinë e bashkësive fetare.
Prandaj çdo projekt që krijon një entitet territorial me karakter fetar kërkon një shpjegim juridik shumë më të thellë sesa deklarata politike për “tolerancën”.
Nëse projekti bektashian do të mbetet një ide simbolike, ai mund të kujtohet si një nga nismat më të pazakonta të diplomacisë shqiptare.
Nëse formalizohet, ai do të bëhet një nga eksperimentet më të veçanta politike dhe juridike në historinë moderne të Shqipërisë.
Por në të dyja rastet, reagimi i internetit tregon diçka më të madhe se vetë projekti.
“Memeja e Ramës-Baba Mondi” nuk është thjesht tallje me fenë. Është një metaforë për një shoqëri ku qytetarët kanë filluar të shohin kryeministrin si figurë që shtrihet përtej kufijve normalë të një posti politik.
Ironia është e fortë: një projekt që synon të reklamojë Shqipërinë si vend të tolerancës fetare po përdoret nga një pjesë e publikut për të shprehur mosbesim ndaj pushtetit.
Dhe kjo është arsyeja pse çështja nuk duhet të trajtohet as si shaka, as si komplot.
Shteti bektashian mund të jetë një projekt serioz. Pikërisht për këtë arsye, Shqipëria ka nevojë për më shumë transparencë, më shumë debat institucional dhe më pak vendimmarrje të personalizuar.
Në fund, pyetja nuk është nëse Edi Rama është “Baba Mondi”.
Pyetja është nëse një ide që prek territorin, sovranitetin, fenë dhe marrëdhëniet ndërkombëtare mund të jetë e një individi — apo duhet të bëhet, në mënyrë të qartë dhe të verifikueshme, çështje e Republikës së Shqipërisë.