Nga Albert Vataj
Një foto, një dëshmi që tejkalon çastin dhe bëhet shënjim i gjallë në kujtesën e historisë sonë, një imazh që flet për ringjalljen e besimit dhe për kthimin e shpresës në një vend që për dekada u përpoq të jetonte pa to.
Në këtë fotografi domethënëse, nga e majta në të djathtë, qëndrojnë Baba Selimi, Nënë Tereza dhe Bajram Plashniku, të mbledhur në ceremoninë e rihapjes së Qendrës Myslimane Bektashiane në Tiranë, në prillin e vitit 1991. Nuk është vetëm një takim figurash, është një takim epokash, një bashkëbisedim midis së kaluarës së shtypur dhe së ardhmes që kërkonte të lindte.
Prilli i vitit 1991 shënonte një prag të ri për Shqipërinë, një çast i brishtë, por i mbushur me një energji të pashprehur, ku një shoqëri e dalë nga hija e gjatë e ndalimit fetar po mësonte sërish të besonte. Kujtesa e vitit 1967, kur regjimi komunist shpalli Shqipërinë si vendin e parë ateist në botë dhe mbylli me dhunë çdo tempull, kishë, teqe e xhami, ende rëndonte mbi ndërgjegjen kolektive. Ishte një traumë e thellë, një përpjekje për të shkëputur njeriun nga përmasa e tij më intime: raporti me të shenjtën.
Dhe megjithatë, kjo foto dëshmon se besimi nuk ishte zhdukur, ai kishte mbijetuar në heshtje, në ndërgjegje, në kujtesë, në trashëgiminë e pathyeshme shpirtërore të një populli.
Prania e Nënë Tereza në këtë moment është më shumë se simbolike. Ajo është një dëshmi e gjallë se humanizmi nuk njeh kufij ideologjikë, se dashuria për tjetrin mbijeton përtej çdo sistemi. E kthyer në tokën e të parëve, ajo nuk vinte thjesht si një figurë e nderuar ndërkombëtarisht, por si një ndërmjetëse e heshtur e pajtimit, si një zë që ftonte në mirëkuptim dhe në rindërtimin e asaj që ishte rrënuar jo vetëm fizikisht, por edhe shpirtërisht.
Në atë çast të fiksuar nga fotografia, ajo duket sikur nuk flet vetëm me bashkëbiseduesit pranë saj, por me të gjithë një komb, duke i kujtuar se forca e tij nuk qëndron në mohimin, por në pranimin; jo në përjashtimin, por në bashkëjetesën.
Rihapja e Qendrës Myslimane Bektashiane në Tiranë nuk ishte thjesht një akt institucional. Ishte një rikthim i zërit të lutjes, një rindezje e dritës së qirinjve, një hapje e portave të një bote që ishte mbyllur me urdhër, por që nuk ishte shuar kurrë në shpirtin e njerëzve. Ajo ceremoni përfaqësonte më shumë se një ngjarje fetare, ishte një akt i rikthimit të dinjitetit njerëzor.
Kjo fotografi, përtej dokumentit historik, mbetet një ikonë e bashkëjetesës ndërfetare shqiptare, një model i rrallë në botë, ku besimet nuk përplasen, por bashkëjetojnë, ku dallimet nuk bëhen shkak ndarjeje, por ura mirëkuptimi. Në këtë kuptim, ajo nuk i përket vetëm së shkuarës, por vazhdon të flasë edhe sot, si një kujtesë e gjallë e asaj që ne kemi qenë dhe e asaj që duhet të mbetemi.
Prania e Nënë Tereza në këtë proces ringritjeje ishte një ogur i mirë, një gur themeli në rindërtimin e altarit të faljes, të përuljes dhe të besimit. Ajo ishte një shenjë se Shqipëria, megjithë plagët e saj, kishte ende forcën për të rilindur shpirtërisht.
Sot, pas më shumë se tri dekadash, kjo foto nuk është thjesht një kujtim. Ajo është një pasqyrë ku mund të shohim veten, jo vetëm siç kemi qenë, por edhe siç mund të jemi, një shoqëri që, pavarësisht plagëve të historisë, zgjedh të ndërtojë mbi shpresën, mbi dialogun dhe mbi humanizmin.