Kreu i Urgjencës Kombëtare Skënder Brataj u bën thirrje qytetarëve të mos bien pre e dezinformimit për Covid-19 dhe thekson se qëndrimet e tij mbështeten vetëm te shkenca dhe provat shkencore. Në një reagim pas debatit virtual mes mjekëve Erion Dasho dhe Edvin Priftit, të cilët u përplasën mes tyre në lidhje me mënyrën sesi u menaxhua pandemia e Covid-19, ku Dasho shprehej se gjatë pandemisë pati mjekë që kundërshtuan mënyrën si po menaxhohej pandemia, duke sugjeruar përmirësimin e protokolleve dhe rishikimin e masave, por edhe mjekë të cilët, sipas tij “ngritën flamurin e të vërtetës”, duke u mbështetur tek njohuri dhe fakte tek të “cilat shkenca mjekësorë ende nuk e ka vendosur vulën e vet të pranueshmërisë”.
Reagimi i plotë nga Skënder Brataj
Mos demtoni shëndetin tuaj nga dezinformimi mbi Covid-19! Debatet e ditëve të fundit në rrjetet sociale, ashtu si shumë herë gjatë viteve të fundit, kanë treguar se shoqëria vazhdon të ndahet mes bindjeve dhe shkencës.Unë kam zgjedhur të qëndroj në anën e shkencës, edhe kur përballë kam skepticizëm, kritika apo antishkencë. Debati, fatkeqësisht, në shumë raste është larguar nga thelbi i postimeve të mia dhe është zhvendosur në sulme personale, etiketime dhe paragjykime.
Kjo nuk më ka bërë as pesimist, as të stepur. Jam mjek urgjence. Më shumë se dhjetë vite më parë vendosa të kthehesha në Shqipëri për të ndërtuar një shërbim që mungonte, duke sjellë përvojën e fituar gjatë njëzet viteve pune në Itali. Nëse do të më duhej ta rifilloja jetën profesionale nga e para, do të bëja sërish të njëjtën zgjedhje.
Gjatë gjithë karrierës sime kam marrë pjesë në borde, komisione, komitete dhe projekte kombëtare e ndërkombëtare, pa përfituar asnjë pagesë tjetër përveç pagës sime si drejtues.
Nuk i përkas asnjë partie politike. Nuk i përkas asnjë kompanie farmaceutike. Nuk i përkas industrisë së suplementeve apo integratorëve. Nuk i përkas as atyre që përfitojnë nga frika e njerëzve. Nuk jam as “pro-vax”, as “no-vax”. I përkas vetëm mjekësisë dhe shkencës. Kjo është arsyeja pse bindjet e mia nuk ndërtohen mbi ideologji, por mbi provat më të mira shkencore të disponueshme në çdo moment. Pandemia ishte një emergjencë reale COVID-19 ishte një nga sfidat më të mëdha shëndetësore të shekullit XXI. Miliona njerëz humbën jetën dhe sistemet shëndetësore në mbarë botën u vunë në provë. Në kushte të tilla, vendimmarrja nuk mund të ishte perfekte. Ajo duhej të ishte e shpejtë, duke u mbështetur në njohuritë që ishin të disponueshme në atë moment. Shkenca nuk është statike. Një nga mësimet më të rëndësishme të pandemisë është se shkenca evoluon.
Rekomandimet ndryshojnë sepse ndryshojnë provat. Kjo nuk është shenjë dobësie, por forca e metodës shkencore. Shkenca nuk ka frikë të korrigjojë veten. Përkundrazi, ajo përparon pikërisht sepse pranon gabimet, rivlerëson faktet dhe përmirëson vazhdimisht njohuritë.
Vaksinat mRNA. Vaksinat mRNA përfaqësuan një teknologji të re, e zhvilluar mbi dekada kërkimi, e cila kontribuoi në uljen e rasteve të rënda, shtrimeve në spital dhe vdekjeve, veçanërisht tek personat më të rrezikuar. Por duhet të jemi po aq të qartë edhe për një fakt tjetër:
•asnjë vaksinë nuk është 100% efektive;
•asnjë vaksinë nuk është pa efekte anësore;
•efektet anësore serioze, ndonëse të rralla, ekzistojnë dhe duhet të monitorohen vazhdimisht. Pranimi i këtyre efekteve nuk dobëson shkencën. Përkundrazi, është thelbi i farmakovigjilencës dhe i transparencës që duhet të karakterizojë çdo produkt mjekësor.
Raporti përfitim–rrezik
Në mjekësi nuk ekzistojnë vendime universale. Çdo trajtim vlerësohet mbi raportin përfitim–rrezik, i cili ndryshon sipas moshës, sëmundjeve bashkëshoqëruese, gjendjes imunologjike, ekspozimit ndaj infeksionit dhe shumë faktorëve të tjerë.Prandaj mjekësia moderne nuk trajton statistika, por pacientë.
Origjina e SARS-CoV-2
Origjina e virusit mbetet ende një çështje e hapur shkencërisht. Hipoteza zoonotike mbështetet nga një pjesë e rëndësishme e provave të disponueshme, por mungesa e disa të dhënave nuk lejon të përjashtohet plotësisht as hipoteza e një incidenti laboratorik. Kërkimi duhet të vazhdojë pa paragjykime dhe pa e kthyer një hipotezë në një fakt të provuar.
Long COVID
Pandemia nuk përfundoi me uljen e rasteve akute. Long COVID është një realitet klinik që vazhdon të prekë shumë pacientë dhe kërkon diagnostikim, trajtim multidisiplinar dhe kërkim të vazhdueshëm. Edhe sot kemi më shumë pyetje sesa përgjigje.
Lufta kundër dezinformimit
Një nga sfidat më të mëdha të pandemisë nuk ishte vetëm virusi, por edhe infodemia. Një informacion nuk bëhet i vërtetë sepse shpërndahet mijëra herë. Ai bëhet i besueshëm vetëm kur mbështetet nga prova të verifikueshme dhe të riprodhueshme. Po aq e gabuar është edhe refuzimi apriori i çdo kritike.
Shkenca ka nevojë për debat, por një debat të mbështetur mbi metodën shkencore dhe jo mbi bindjet personale.
Çfarë na mësoi pandemia? Pandemia na kujtoi se duhet të investojmë më shumë në:
•urgjencën mjekësore;
•kujdesin intensiv;
•epidemiologjinë;
•laboratorët;
•komunikimin me qytetarët;
•kërkimin shkencor.
Mbi të gjitha, na kujtoi se besimi i publikut fitohet vetëm me transparencë, ndershmëri dhe përgjegjësi.
Konkluzion
Nuk pretendoj se shkenca është e pagabueshme. Por jam i bindur se ajo mbetet metoda më e mirë që njerëzimi ka ndërtuar për të kuptuar sëmundjet, për të korrigjuar gabimet dhe për të mbrojtur jetën. Të jesh kritik ndaj provave është pjesë e shkencës. Të pranosh se ende ka pyetje pa përgjigje është ndershmëri intelektuale. Por të zëvendësosh provat me bindje personale nuk është skepticizëm shkencor. Është thjesht një tjetër formë besimi. Dhe si mjek, zgjedhja ime ka qenë dhe mbetet e njëjtë: Jo bindjet. Shkenca. Dr. Skender Brataj