Konsullata serbe në Shkodër, një akt diplomatik apo një mesazh politik?

Vendimi për hapjen e një konsullate të Serbisë në Shkodër ka hapur një debat që shkon përtej procedurave të zakonshme diplomatike. Në një rajon ku historia, konfliktet dhe çështjet e pazgjidhura vazhdojnë të ndikojnë në marrëdhëniet ndërmjet shteteve, çdo lëvizje diplomatike interpretohet edhe në dimensionin e saj politik. Reagimi i ish-kryeministrit Pandeli Majko e vendos pikërisht në këtë plan diskutimin. Sipas tij, një konsullatë serbe në Shkodër nuk mund të shihet vetëm si një institucion që ofron shërbime konsullore, por edhe si një simbol me peshë politike. “Në Shkodër konsullata serbe do të ketë më shumë rëndësi se sa vetë minoriteti”, shprehet Majko, duke lënë të kuptohet se rëndësia e kësaj përfaqësie nuk lidhet me nevoja të komunitetit serb në zonë, por me mesazhin që ajo përcjell.

Në reagimin e tij, Majko e krahason këtë zhvillim me mundësinë e hapjes së një konsullate shqiptare në Luginën e Preshevës. Megjithatë, sipas tij, këto dy raste nuk mund të vendosen në të njëjtin plan. Lugina e Preshevës është e banuar nga një komunitet i konsiderueshëm shqiptar, me lidhje të forta historike, kulturore dhe familjare me Shqipërinë dhe Kosovën. Në këtë kuptim, një konsullatë shqiptare do të kishte si funksion edhe shërbimin ndaj një komuniteti të rëndësishëm shqiptar që jeton në territorin e Serbisë.

Ndërsa në Shkodër nuk ekziston një komunitet serb me përmasa të krahasueshme që të justifikojë të njëjtën logjikë konsullore. Pikërisht për këtë arsye, argumenton Majko, nuk mund të vendoset shenja e barazimit mes një konsullate shqiptare në Luginën e Preshevës dhe një konsullate serbe në Shkodër. Sipas tij, bëhet fjalë për dy realitete krejtësisht të ndryshme, si nga pikëpamja demografike, ashtu edhe nga ajo historike e politike.

Debati bëhet edhe më i ndjeshëm për shkak të qëndrimit zyrtar të Serbisë ndaj Kosovës. Beogradi vazhdon të mos e njohë pavarësinë e Republikës së Kosovës, ndërsa presidenti Aleksandar Vuçić ka deklaruar në mënyrë të përsëritur se Kosova është pjesë e Serbisë, në përputhje me qëndrimin zyrtar të shtetit serb dhe Kushtetutën e tij. Ky pozicion mbetet një nga çështjet kryesore që pengon normalizimin e plotë të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Për këtë arsye, kritikët e hapjes së konsullatës argumentojnë se është e vështirë të ndahet diplomacia nga simbolika politike. Ata vlerësojnë se, për sa kohë Serbia vazhdon të mos njohë shtetin e Kosovës dhe të mbajë të pandryshuar qëndrimin e saj për sovranitetin mbi këtë territor, çdo zgjerim i pranisë së saj diplomatike në Shqipëri do të shihet edhe në prizmin e interesave strategjike të Beogradit.

Nga ana tjetër, institucionet shtetërore e konsiderojnë hapjen e konsullatave si pjesë të marrëdhënieve normale diplomatike ndërmjet dy vendeve. Përfaqësitë konsullore kanë si funksion ofrimin e shërbimeve për qytetarët, zhvillimin e bashkëpunimit ekonomik, kulturor e tregtar dhe forcimin e kontakteve ndërmjet shteteve. Në këtë këndvështrim, hapja e një konsullate nuk duhet të interpretohet automatikisht si një akt me objektiva politike.

Megjithatë, në Ballkan simbolika diplomatike ka qenë historikisht e lidhur ngushtë me zhvillimet politike. Marrëdhëniet ndërmjet Shqipërisë dhe Serbisë vazhdojnë të ndikohen nga çështja e Kosovës, nga raportet me shqiptarët në Luginën e Preshevës dhe nga ekuilibrat rajonalë. Për këtë arsye, edhe një vendim që në pamje të parë duket teknik mund të marrë një ngarkesë shumë më të madhe politike.

Deklarata e Pandeli Majkos se “Serbia në Shkodër ka marrë më shumë se një konsullatë” përmbledh këtë shqetësim. Në leximin e tij, Shqipëria e ka trajtuar këtë çështje si një veprim standard diplomatik, ndërsa Serbia mund ta konsiderojë atë edhe si një element të pranisë së saj politike në rajon.

Në fund, debati nuk ka të bëjë vetëm me hapjen e një konsullate. Ai lidhet me mënyrën se si lexohen marrëdhëniet shqiptaro-serbe në një kohë kur Serbia vazhdon të mos njohë pavarësinë e Kosovës, e konsideron atë pjesë të territorit të saj dhe nuk ka ndryshuar qëndrimin ndaj shqiptarëve të Luginës së Preshevës. Pikërisht për këtë arsye, për shumë analistë dhe aktorë politikë, një konsullatë serbe në Shkodër nuk mund të shihet e shkëputur nga konteksti më i gjerë gjeopolitik i Ballkanit dhe as të krahasohet me një konsullatë shqiptare në Luginën e Preshevës, pasi dy rastet mbështeten mbi realitete krejtësisht të ndryshme historike, demografike dhe politike.