Sokol Sadushi: Drejtësia përmirësohet kur investohet te njerëzit që e ushtrojnë atë

Kryetari i Gjykatës së Lartë, Sokol Sadushi, ka marrë pjesë në ceremoninë e mbylljes së projektit të Bashkimit Evropian për forcimin e kapaciteteve të Shkollës së Magjistraturës.

Në fjalën e tij, Sadushi tha:

Drejtësia përmirësohet kur investohet te njerëzit që e ushtrojnë atë.
Për këtë arsye, projekti që përmbyllim sot ka një vlerë të veçantë. Ai nuk ka mbështetur thjesht një institucion trajnimi, por ka prekur një nga pikat më të rëndësishme të sistemit të drejtësisë, mënyrën se si përzgjidhen, formohen dhe zhvillohen profesionalisht magjistratët.
Në këtë kuptim, mirënjohja ndaj Bashkimit Evropian dhe partnerëve të projektit nuk është vetëm mirënjohje për asistencën e dhënë. Është vlerësim për një mbështetje që shkon në themel të cilësisë së drejtësisë shqiptare.

Projekti i Binjakëzimit, i financuar nga Bashkimi Evropian dhe i zbatuar gjatë periudhës 2024-2026, ka pasur si qëllim forcimin e efikasitetit, integritetit dhe profesionalizmit të sistemit të drejtësisë, përmes rritjes së kapaciteteve të Shkollës së Magjistraturës. Ai është ndërtuar mbi tri drejtime kryesore: trajnimin fillestar, programet e trajnimit vazhdues dhe provimin e pranimit.

Vlera e këtyre tri drejtimeve qëndron në faktin se ato e shohin formimin e magjistratit si një proces të pandërprerë, nga përzgjedhja për të hyrë në Shkollë, te përgatitja për ushtrimin e funksionit, e deri te zhvillimi profesional që duhet ta shoqërojë gjatë gjithë karrierës.
Pikërisht këtu qëndron rëndësia më e madhe e projektit. Ai e sheh Shkollën jo thjesht si institucion që administron programe trajnimi, por si një hallkë që ndikon drejtpërdrejtë në cilësinë e sistemit të drejtësisë. Për këtë arsye, vlerat e tij duhen parë jo vetëm në atë që është realizuar gjatë zbatimit, por sidomos në atë që i mbetet Shkollës si orientim për të ardhmen.

Këto vlera mund të përmblidhen në pesë drejtime kryesore.

Së pari, vlera e projektit shfaqet qartë në trajnimin fillestar.
Shkolla e Magjistraturës ka një përvojë të konsoliduar në këtë drejtim. Për afro tri dekada ajo ka formuar breza gjyqtarësh dhe prokurorësh dhe ka mbajtur një peshë të veçantë në ndërtimin e trupës së magjistratëve në Shqipëri. Kjo është një arritje që duhet njohur dhe vlerësuar.
Formimi fillestar sot nuk mund të kufizohet vetëm te njohja e ligjit. Kandidati për magjistrat duhet të përgatitet për mënyrën se si ky ligj zbatohet në ushtrimin konkret të funksionit, në analizën e fakteve, në arsyetimin e vendimit, në menaxhimin e procesit, në etikën e komunikimit, në përgjegjësinë e vendimmarrjes dhe në lidhjen e standardit ligjor me jetën konkrete të qytetarit.

Në këtë drejtim, projekti ka vlerë, sepse e afron trajnimin fillestar me aftësitë që magjistrati i ri do të përdorë në ushtrimin e përditshëm të funksionit: të punojë mbi raste konkrete, të analizojë situata juridike praktike, të arsyetojë dhe të shkruajë qartë, si dhe të kuptojë më mirë përvojën reale të gjykatave dhe prokurorive.
Ky është dallimi ndërmjet një formimi që transmeton dije dhe një formimi që ndërton aftësi profesionale.
Së dyti, projekti ka vlerë për zhvillimin profesional të magjistratëve në detyrë.

Përmes këtij dimensioni, Shkolla mund të ndikojë drejtpërdrejt në cilësinë e drejtësisë së përditshme. Në një sistem ku legjislacioni ndryshon, jurisprudenca zhvillohet dhe standardet evropiane bëhen gjithnjë e më të pranishme, formimi gjatë karrierës nuk mund të shihet si formalitet apo si përmbushje e ditëve të detyrueshme. Ai duhet të jetë instrument real për përmirësimin e punës së gjyqtarëve dhe prokurorëve.
Këtu projekti na sjell një mësim të rëndësishëm. Trajnimi vazhdues ka vlerë kur lidhet drejtpërdrejt me praktikën, kur i përgjigjet problemeve që lindin në sallën e gjyqit, në hetim, në administrimin e dosjes, në arsyetimin e vendimit dhe në zbatimin e jurisprudencës së Gjykatës së Lartë, të Gjykatës Kushtetuese dhe të standardeve evropiane.

Kjo kërkon që trupa e pedagogëve, trajnerëve dhe ekspertëve të jetë e tillë që t’u shërbejë kërkesave reale të punës së përditshme të magjistratit. Trajnimi bëhet i dobishëm kur i përgjigjet pyetjeve që magjistrati i ka realisht në punën e tij, kur ndihmon për të sqaruar paqartësi konkrete, kur analizon vështirësitë pa paragjykim, kur nxit debat profesional dhe kur krijon mundësi për shkëmbim të dobishëm përvoje.
Shkolla ka bërë shumë në këtë drejtim, por projekti na kujton se trajnimi vazhdues duhet të bëhet gjithnjë e më shumë një hapësirë reale reflektimi, vetëkorrigjimi dhe rritjeje profesionale.

Së treti, projekti ka rëndësi të veçantë për provimin e pranimit.
Cilësia e Shkollës fillon që në hyrje. Një proces pranimi i drejtë, transparent, meritokratik dhe i besueshëm është kusht themelor për cilësinë e magjistraturës.
Provimi i pranimit nuk duhet të masë vetëm kujtesën apo aftësinë për të riprodhuar dije. Ai duhet të ndihmojë në identifikimin e kandidatëve që kanë aftësi analitike, qartësi mendimi, kulturë juridike, pjekuri personale dhe profesionale, si dhe qëndrueshmëri për të përballuar përgjegjësinë, presionin dhe kompleksitetin e detyrës së magjistratit. Përzgjedhja e magjistratit të ardhshëm duhet të shohë jo vetëm atë që kandidati di, por edhe mënyrën se si mendon, si komunikon, si reagon ndaj presionit, si dëgjon mendimin ndryshe dhe si e përballon peshën njerëzore e institucionale të vendimmarrjes.
Në këtë drejtim, projekti ka vlerë, sepse e ndihmon Shkollën të shohë jo vetëm procedurën e pranimit, por edhe filozofinë e përzgjedhjes. Sa më cilësor të jetë procesi i hyrjes, aq më i fortë bëhet themeli mbi të cilin ndërtohet formimi i mëvonshëm.

Së katërti, projekti ka vlerë për kurrikulat, metodologjitë dhe materialet trajnuese.

Projekti ka mbështetur zhvillimin dhe përmirësimin e metodologjive, kurrikulave, materialeve trajnuese dhe procedurave institucionale të Shkollës, përmes bashkëpunimit institucional dhe shkëmbimit të ekspertëve.

Kjo është një vlerë konkrete. Një shkollë nuk bëhet cilësore vetëm sepse ka programe të miratuara. Ajo bëhet cilësore kur programet janë të gjalla, kur përditësohen me zhvillimet e praktikës, kur materialet janë të dobishme për mësimdhënie dhe kur metodat nxisin mendim kritik, diskutim dhe zgjidhje problemesh.
Një kurrikul e mirë nuk është ajo që përmban shumë tema, por ajo që ndihmon kandidatin dhe magjistratin të fitojë aftësitë që i duhen realisht. Një trajnim i mirë nuk është ai që mbyllet me një listë pjesëmarrjeje, por ai që lë gjurmë në mënyrën se si magjistrati mendon, shkruan, arsyeton dhe vendos.

Së pesti, projekti ka ndikuar edhe në kulturën institucionale të Shkollës.

Bashkëpunimi me Shkollën Franceze të Magjistraturës, me Shkollën Italiane dhe me Shkollën Holandeze të Magjistraturës sjell më shumë se ekspertizë. Ai sjell krahasim, metodologji, standard dhe një mënyrë pune që e sheh formimin gjyqësor si proces të vazhdueshëm përmirësimi.
Kjo është shumë e rëndësishme për Shkollën tonë, sepse një institucion që ka histori dhe përvojë nuk duhet të mjaftohet me atë që ka arritur. Përkundrazi, sa më shumë pjekuri institucionale të ketë, aq më shumë duhet të kërkojë nga vetja.
Në këtë pikë, dua të theksoj qartë se Shkolla e Magjistraturës ka dhënë një kontribut të pazëvendësueshëm në sistemin e drejtësisë. Ka formuar breza magjistratësh, ka përballuar ndryshime të mëdha dhe ka mbajtur mbi vete një përgjegjësi të rëndësishme publike.Pikërisht kjo histori e bën më të fortë detyrimin tonë për ta çuar Shkollën në një nivel tjetër.

Si Kryetar i Këshillit Drejtues, e shoh këtë projekt jo vetëm si arritje të Shkollës së Magjistraturës, por edhe si detyrim për ne që ta kthejmë këtë mbështetje në standard të qëndrueshëm. Nuk mjafton të kemi përfituar nga një projekt i mirë. Ne duhet të tregojmë se dimë ta kthejmëatënë praktikë të qëndrueshme, në standard pune dhe në cilësi formimi.

Kjo përgjegjësi nuk i takon vetëm drejtimit të Shkollës. Është përgjegjësi e Këshillit Drejtues, e pedagogëve, e trajnerëve, e ekspertëve, e gjykatave dhe prokurorive që presin kandidatët në praktikë, e institucioneve të qeverisjes së sistemit dhe e të gjithë atyre që kanë rol në formimin e magjistratëve.
Magjistrati i ri nuk hyn në sistem vetëm për të zbatuar norma. Ai hyn në një detyrë ku duhet të dëgjojë, të arsyetojë, të pranojë debatin, të përballet me presionin dhe të mos e zëvendësojë drejtësinë me formalizëm. Këto nuk janë cilësi shtesë,janë pjesë e profesionalizmit të vërtetë.Prandaj, përmbyllja e këtij projekti nuk duhet të shihet si fund. Duhet të shihet si fillim i një faze më të ndërgjegjshme.

Tani pyetja kryesore është: si do ta përdorim atë që kemi marrë?

Si do t’i bëjmë kurrikulat më të lidhura me praktikën? Si do ta bëjmë trajnimin vazhdues më të dobishëm për gjyqtarët dhe prokurorët? Si do ta forcojmë trupën e pedagogëve dhe ekspertëve? Si do ta bëjmë provimin e pranimit më të aftë për të identifikuar potencialin më të mirë? Si do ta lidhim më shumë Shkollën me gjykatat, me prokuroritë dhe me nevojat reale të sistemit?

Këto nuk janë pyetje formale. Janë pyetje që na imponojnë ta marrim seriozisht mbështetjen që na është dhënë dhe ta kthejmë atë në përmirësim të prekshëm të punës së Shkollës.

Në fund, vlera e këtij projekti nuk do të matet vetëm me raportet që përmbyllen sot, por me standardin që do të mbetet nesër në Shkollë, në mënyrën si përzgjedhim, si formojmë, si trajnojmë dhe si e kuptojmë përgjegjësinë e magjistratit.Kjo është mënyra më e mirë për të falënderuar Bashkimin Evropian dhe partnerët tanë.Kjo është mënyra më e mirë për të respektuar punën e Shkollës së Magjistraturës në këto tri dekada. Kjo është mënyra më e mirë për t’i shërbyer drejtësisë shqiptare, duke e kthyer mbështetjen në vizion, vizionin në përkushtim dhe përkushtimin në cilësi.